← Ünite 6
Yönetimde Güncel Yaklaşımlar

Ünite 6: Dengeli Ölçüm Kartı

Nolan Norton Enstitüsü Çalışması
1990'lı yılların başında Nolan Norton Enstitüsü'nde enstitü başkanı David Norton liderliğinde ve Robert Kaplan'ın akademik danışmanlığında yürütülen çalışma sonucunda Dengeli Ölçüm Kartı (Balanced Scorecard) yöntemi geliştirilmiştir.
Kaplan ve Norton'un 2001 Yılı Açıklaması
Robert Kaplan ve David Norton, 1999 yılındaki ilk çalışmalarından sonra 2001 yılında yayımladıkları çalışmalarında dengeli ölçüm kartının aslında bir stratejik yönetim modeli olduğunu ileri sürmüşlerdir.
Strateji Odaklı Olmanın Beş Temel İlkesi
Kaplan ve Norton'a göre bir işletmenin strateji odaklı olabilmesi için stratejinin operasyonel ifadelere dönüşmesi, çalışanlara iletilmesi, günlük iş hâline gelmesi, süreklilik arz etmesi ve değişim yönetimi ilkelerine ihtiyaç vardır.
Metro Bank Örneği ve Çift Amaçlı Strateji
Metro Bank, tek bir tasarruf hesabı ürününe ağırlık vermesi ve mevcut maliyet yapısının kârsız olması problemleriyle başa çıkabilmek için gelir artışı ve verimlilik olmak üzere çift amaçlı bir strateji uygulamıştır.

Anahtar Kavramlar

VizyonBir yöneticinin geçmişte ve şimdi düşünülmemiş ya da başarılmamış, gelecekte başarılmasını düşündüğü yapılabileceklerle ilgili açıkça ifade edilen ve o kişinin kendisine özgü düşünceleridir. İşletmenin gelecekte kendini görmek istediği hayal edilen durumu ifade eder.
MisyonOrganizasyonun amacını, iç ve dış çevresini, değerlerini ve gitmek istediği yönü genel hatlarıyla ortaya koyan ifadedir. İşletmenin ne yaparak kâr elde edeceğini ve ne yapmak üzere kurulduğunu açıklar.
AmaçlarBir işletme organizasyonunda varılmak istenen son noktayı ve ulaşmaya çalıştığı uzun dönemli genel sonuçları ifade eder. Kârlılık ve büyüme gibi ekonomik amaçların yanı sıra ekonomik olmayan amaçları da kapsar.
Amaçlar HiyerarşisiBir işletmenin genel amacını belirledikten sonra bu amacın gerçekleştirilmesine yardımcı olacak tüm alt birimlerin kendi birim amaçlarını belirlemesi ve sonuç olarak bir amaçlar zinciri oluşturulmasıdır.
HedeflerAmaçlara erişmek için gerekli olan kısa dönemli, daha açık, ölçülebilir, somut, sayısal aşamaları ifade eden durumlardır. Örneğin, büyüme amacını gerçekleştirmek için her yıl satışları %15 artırmak bir hedefdir.
StratejiBir organizasyonun amaçlarına ve hedeflerine ulaşmak için izleyeceği yollardır. İşletmenin dış çevresindeki değişiklikler sonucu oluşabilecek risklerden en az düzeyde etkilenmesi için kaynakların kullanımında izleyeceği yolu belirler.
Dengeli Ölçüm Kartı (Balanced Scorecard)Bir işletmenin vizyon ve stratejisini göz önünde bulundurarak hedef ve ölçütlerini belirlemek ve işletmenin performansını finansal, müşteriler, iç işleyiş yöntemi ile öğrenme ve gelişme olmak üzere dört farklı açıdan değerlendiren stratejik bir yönetim modelidir.
Strateji HaritasıDengeli ölçüm kartında yer alan dört farklı boyutun birbirleriyle olan neden-sonuç ilişkisini gösteren ve çalışanların yaptıkları iş ile kurum stratejileri arasındaki bağlantıyı ortaya koyan görsel şemadır.
Finansal BoyutDengeli ölçüm kartının en üst bileşeni olup, hissedarların kârlılık ve büyüme beklentilerinin karşılanması için finansal olarak nasıl başarılı olunacağını ölçen boyuttur. Satış gelirlerindeki büyüme, maliyet yönetimi ve varlıkların kullanımını kapsar.
Müşteri Boyutuİşletme performansının müşterilerce değerlendirilmesinden oluşan ve 'Vizyonumuza ulaşmak için müşterilerimize nasıl görünmeliyiz?' sorusunu yanıtlayan boyuttur. Müşteri memnuniyeti, sadakati ve pazar payı gibi ölçütleri içerir.
İç İşleyiş BoyutuFinansal ve müşteri boyutundaki hedefleri başarmak için işletme içerisinde hangi iş süreçlerinin mükemmel hâle getirilmesi gerektiğini belirleyen boyuttur. Tasarım, üretim, teslimat ve satış sonrası süreçleri kapsar.
Öğrenme ve Gelişme Boyutuİşletmenin uzun dönemde başarılı olması ve gelecekte de değerli kalabilmesi için insan kaynağına, bilgi teknolojilerine ve motivasyona yapması gereken yatırımları ve altyapı faaliyetlerini belirleyen boyuttur.
Ardıl GöstergeGerçekleştirilen faaliyetler ile ilgili olarak elde edilen sonuçları içeren ve hedeflerin yakalanıp yakalanmadığını gösteren göstergedir. Dengeli ölçüm kartındaki finansal göstergelerin pek çoğu ardıl nitelik taşır.
Öncül GöstergeFaaliyetlerin gerçekleştirilmesi sürecinde elde edilen performans düzeyi ile bu performansın gelecekte elde edilecek sonuçları ne şekilde etkileyeceğini kapsayan göstergedir. Müşteri ve iç süreçler boyutlarında yaygındır.
Çapraz SatışMevcut müşteri tabanına ilave ürünler ve hizmetler sunarak bir aileye satılan ortalama ürün sayısını artırmak ve gelir kaynaklarını genişletmek amacıyla kullanılan bir stratejik uygulamadır.
Stratejik Görev Karşılanma OranıDeğişim yaratmak için uygulanan stratejilerin gerektirdiği yeni yeteneklerin işgücünde bulunup bulunmadığını, eksiklerin ne ölçüde olduğunu ölçen ve personelin entelektüel gelişimini değerlendiren bir öğrenme boyutu ölçütüdür.
Performans ÖlçümüKurumsal bir özdeğerlendirme ve işletmenin kendi gelişimini izleme tekniğidir. Kontrol fonksiyonu gereği yerine getirilmesi gereken stratejik bir faaliyettir.

Diğer Önemli Bilgiler

Metro Bank Satış Araştırması Bulgusu

Metro Bank'ta gerçekleştirilen araştırmalardan biri, bankadaki bir satış elemanının zamanının sadece %10'unu müşterilerle geçirdiğini ortaya koymuş, bu durum satış işleminin yeniden yapılandırılmasına yol açmıştır.

Geleneksel Finansal Ölçümün Tercih Nedeni

Geleneksel olarak işletme performansının ölçülmesinde finansal ölçütlerin kabul görmesinin altında yatan en önemli neden, ölçüm sonucu elde edilen verilerin kesin ve objektif olmasıdır.

Dengeli Ölçüm Kartının Alternatif Adları

Dengeli ölçüm kartı kavramının alan yazında kurumsal karne, performans karnesi, kurumsal performans karnesi ve dengeli puan cetveli gibi farklı isimler altında kullanıldığı görülmektedir.

Finansal Boyutun Üç Ana Başlığı

Finansal boyutta kullanılan performans ölçütleri satış gelirlerindeki büyüme, maliyet yönetimi ve varlıkların kullanımı olmak üzere üç ana başlık altında toplanmaktadır.

İç İşleyiş Boyutunun Dört Ölçüm Grubu

İç işleyiş boyutu ölçülürken tasarım ile ilgili, üretimle ilgili, teslimat ve satış sonrası olmak üzere genel olarak kabul edilen dört temel ölçüm grubu kullanılmaktadır.

Öğrenme ve Gelişme Boyutunun Unsurları

Öğrenme ve gelişme boyutu; çalışanların yetenekleri, bilgi teknolojileri ile ilgili ve motivasyon olmak üzere üç temel ölçüm grubu ile ilgili ölçütleri kapsamaktadır.

Dengeli Ölçüm Kartının Oluşturulma Süreci Aşamaları

Dengeli ölçüm kartının oluşturulması süreci Planlama ve Geliştirme olmak üzere iki temel aşamada toplanmakta; geliştirme süreci misyonun netleştirilmesiyle başlayıp uygulama ve değerlendirme ile son bulmaktadır.

Stratejik Görev Karşılanma Oranı Analizi

Stratejik yeterliliklerin ölçülmesinde gereken yeterlilikler nelerdir, mevcut durum nedir ve aradaki fark ne ölçüdedir sorularının cevaplanmasıyla stratejik görev karşılanma oranı elde edilmektedir.

Sınavda Dikkat Et

  • Sınavlarda vizyon ve misyon kavramlarının tanımı sıkça karıştırılır; misyon işletmenin var olma nedenini ve bugünkü faaliyet felsefesini açıklarken, vizyon gelecekte hayal edilen durumu ifade eder.
  • Hedeflerin amaçlardan en büyük farkının sayısal (nicelik) ve ölçülebilir kısa dönemli aşamalar olduğunu kesinlikle unutmayın.
  • Dengeli ölçüm kartının sadece finansal ölçütlerden ibaret olmadığını, müşteri, iç işleyiş ve öğrenme-gelişme gibi finansal olmayan boyutları da kapsayan çok boyutlu bir stratejik yönetim modeli olduğunu aklınızda tutun.
  • Strateji haritalarının boyutlar arasındaki neden-sonuç ilişkilerini gösterdiğini ve birimler arası koordinasyonu sağladığını iyi kavrayın.
  • Ardıl göstergelerin geçmiş sonuçları (finansal vb.) gösterdiğini, öncül göstergelerin ise gelecekteki performansı etkileyen süreçleri (iç işleyiş ve öğrenme) temsil ettiğini karıştırmayın.
  • Dengeli ölçüm kartı oluşturulma sürecinin önce 'planlama' sonra 'geliştirme' aşamalarından oluştuğu sınavda soru olarak gelebilir.
  • Geleneksel performans ölçüm sistemlerinin en temel eleştirisinin sadece geçmişe yönelik ve kısa dönemli finansal göstergelere dayanması olduğunu unutmayın.