Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Çağdaş Türk Edebiyatları 2

Ünite 4: Çağdaş Özbek Edebiyatı 2 — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Manasçı — Kırgız sözlü edebiyatının en büyük şaheseri olan Manas Destanı'nı ezberleyip musiki eşliğinde halka aktaran geleneksel halk ozanıdır. Keldibek, Sayakbay Karalayoğlu ve Sagımbay Orazbakoğlu en önemli manasçılar arasında yer alır.

Akın — Kırgız sözlü edebiyatında musikiyle iç içe girmiş, doğaçlama şiir söyleme geleneğine sahip halk şairidir. Bu şairler toplumsal olayları, sevgi, kahramanlık ve emek konularını şiirleriyle dile getirirler.

Koşok — Kırgız halk şiiri geleneklerinde defin törenlerinde, cenazelerde ve yas anlarında ölenin arkasından duyulan acıyı dile getirmek için okunan ağıt türüdür.

Manzum Mektup — İkinci Dünya Savaşı yıllarında Özbek edebiyatında oldukça yaygınlaşan, askerlerin sevgililerine, annelerin asker oğullarına şiir formunda duygu, hasret ve savaş durumunu aktardığı edebi türdür. Sultan Cora bu türün öncülerindendir.

Povest (Kıssa) — Konu bakımından romandan basit, hikâyeden karmaşık olan, olay örgüsü geniş uzun hikâye türüdür. Özbek edebiyatında ḳıssa ya da povést olarak adlandırılır; Abdulla Kahhar bu türün usta temsilcisidir.

Destan (Sovyet Dönemi Manzum Hikâye) — Halk destanlarından içerik ve yapı bakımından farklılık gösteren, Rus edebiyatındaki 'poéma' terimine karşılık gelen ve Sovyet ideolojisini ya da tarihî olayları işleyen manzum hikâye türüdür.

Konfliktsizlik Teorisi — Sovyet hayatının sadece olumlu yönlerini göstermeyi, olumsuz veya zıt yönlerini ise asla yansıtmamayı teşvik eden resmi propaganda teorisidir. Hayat ve insan arasındaki çatışmaları göstermek dahi topluma düşmanlık sayılardı.

Dekada — Fransızca on gün anlamına gelen, Sovyet döneminde başkent Moskova’da veya diğer merkezlerde on günlük süre boyunca düzenlenen büyük edebiyat ve sanat haftası etkinliğidir.

Balad — Uyak örgüsü ve dize yapısı belirli kurallara bağlı, halk masalı havası taşıyan lirik-epik nazım türüdür. Hamid Alimcan’ın 'Cenkçi Tursun' adlı eseri bu türe örnektir.

Triloji — Bir yazarın konu, karakter ve fikir yapısı olarak birbirini izleyen üç eserden oluşan üçlemesidir. Said Ahmad’ın 'Ufḳ' romanı bu türün başarılı bir örneğidir.

Hatıra-Roman — Yazarın başından geçen gerçek hapis, sürgün veya yaşam olaylarını edebi bir kurgu ve roman formatında kaleme aldığı türdür. Şükrüllah’ın 'Kefensiz Gömülenler' kitabı bu türün Özbek edebiyatındaki en önemli örneğidir.

Publitsistika (Gazetecilik) — Güncel toplumsal, siyasi ve kültürel meseleleri yazar ve bilim adamlarının gazete ve dergilerde, delillere dayalı ve etkili bir üslupla ele aldığı gazetecilik ve makale türüdür.

Ceditçilik — Türkistan’da eğitimde, kültürde ve toplumsal hayatta yenilikçi, usul-ü cedit okullarını savunan ve milli uyanışı amaçlayan aydın hareketidir. Aybek gençliğinde bu akımın saflarında yer almıştır.

Şümbala — Ġafur Ġulam’ın kendi çocukluk yıllarından esinlenerek yazdığı, halk sözü sanatını ve geleneklerini ustalıkla barındıran otobiyografik kıssadır.

Tarihî-Biyografik Roman — Gerçekte yaşamış tarihi şahsiyetlerin hayatını, mücadelesini ve yaşadıkları dönemin siyasi olaylarını gerçekçi ve edebi bir kurguyla anlatan roman türüdür. Aybek’in 'Nevaî' romanı buna örnektir.

Mesel (Fabl) — Ahlaki ve eğitsel dersler vermeyi amaçlayan, genellikle hayvanların konuşturulduğu manzum veya mensur hikâye türüdür. Savaştan sonraki dönemde Sami Abduḳahhar bu alanda eserler vermiştir.

Mahallelicilik — Bölgeselcilik ve dar grup çıkarlarını ulusal birliğin önüne koyan, toplumsal birlikteliği zedeleyen zararlı eğilimdir. Muhammed Yusuf şiirlerinde bu anlayışı eleştirmiştir.

Sosyalist Realizm (Sosyalist Gerçekçilik) — Sovyet döneminde edebiyat ve sanatın ideolojik temeli olan, hayatın komünist rejim ilkeleri doğrultusunda ve geleceğin komünist toplumunu övme amacıyla gerçekliğe uyarlanarak yansıtılmasını zorunlu kılan sanat akımıdır.