Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Çağdaş Türk Edebiyatları 2

Ünite 3: Çağdaş Özbek Edebiyatı 1 — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 50 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Çağatay Türkçesi — Moğol istilasından sonra Orta Asya'da teşekkül eden ve Timurlular devrinde zirveye ulaşan, Batı literatüründe ilk kez Armin Vambery tarafından adlandırılan Orta Asya Türk edebî lehçesidir.

Hamse — Şairlerin yazdığı beş mesneviden oluşan eserler bütünü olup, Türk edebiyatında ilk Hamse'yi Ali Şir Nevaî kaleme almıştır.

Özbek Hanlıkları Devri — Çağatay edebiyatının 17. ile 19. yüzyıllar arasındaki, Hive, Buhara ve Hokand hanlıkları arasında iç çatışmaların yaşandığı gerileme ve taklit dönemidir.

Hive Edebî Muhiti — Abulġazi Bahadır Han, Âgehî ve Feruz gibi sanatçıların yetiştiği, tercüme faaliyetlerinin ağırlık kazandığı ve musiki araştırmalarının yapıldığı Hive merkezli edebî çevre.

Buhara Edebî Muhiti — Emir Abdulahad Han (Âciz) ve Turdi Feragî gibi isimlerin Farsça ve Türkçe eserler verdiği, tezkirecilik geleneğinin sürdürüldüğü Buhara merkezli edebî çevre.

Hokand Edebî Muhiti — Ömer Han, Nadire Begüm, Anber Hatun gibi şairlerin yanı sıra kadın şairler ekolünün ve hiciv geleneğinin geliştiği Hokand merkezli edebî çevre.

Marifetçilik Edebiyatı — 19. yüzyılın ikinci yarısı ve 20. yüzyılın başlarında halkı aydınlatmaya, cehaletle mücadele etmeye ve eğitimi yaygınlaştırmaya yönelik idealist, didaktik edebî ve fikrî hareket.

Tenapçılar — Mukimî'nin yergi unsurları içeren, toplumsal aksaklıkları ve yerel idarecileri eleştirdiği ünlü hiciv şiirlerinden biridir.

Seyahatname (Mukimî) — Mukimî'nin Hokand'dan Şahimerdan'a yaptığı yolculuk sırasında halkın sorunlarını mizahi dille anlattığı ve Özbek edebiyatında bu türün öncüsü olan eseri.

Dükçi İşan İsyanı — 18 Mayıs 1898'de Andican'da Muhammed Ali Halife (Dükçi İşan) önderliğinde Rus askerlerinin baskısına karşı 2000'den fazla kişinin katıldığı ayaklanma.

Litografi (Taşbaskı Matbaa) — 18. yüzyıldan itibaren Müslüman halklar arasında Arap harfli kitap ve gazete basımında kullanılan, Türkistan'da 1874'te Hive'de ilk örneği görülen matbaa türü.

Türkestanskiye Vedomosti — 28 Nisan 1870'te Taşkent'te yayımlanmaya başlayan, Türkistan'ın ilk resmî ve tipograf usulüyle basılan Rusça gazetesi.

Türkistan Vilayetinin Gazeti — Ağustos 1870'te mahallî dilde (Özbekçe) Arap harfleriyle yayımlanmaya başlanan, yerli halkı kanunlar ve haberlerle tanıştıran resmî gazete.

Sart — Farslar tarafından şehirli tüccar ve zanaatçılar için kullanılan, Çarlık Rusyası döneminde ise tüm Türk halklarına takılan Sanskritçe kökenli tabir.

Ceditçilik — İsmail Gaspıralı'nın öncülüğünde 20. yüzyılın başlarında Türkistan'da başlayan; eğitim reformları, basın-yayın, sosyal, kültürel ve siyasi uyanışı hedefleyen yenileşme hareketi.

Pederküş — Mahmudhoca Behbudî tarafından 1911'de yazılan ve 1914'te sahnelenen, cahil kalmanın ve eğitimsizliğin felaketini anlatan ilk Özbek tiyatro eseri.

Münazara — Abdurauf Fıtrat'ın 1909'da İstanbul'da Farsça yayımladığı, eski ve yeni usul okulları bir müderris ile bir Avrupalının tartışması üzerinden eleştiren eseri.

Çağatay Gurungi — Abdurauf Fıtrat'ın Taşkent'te kurduğu; Çolpan, Elbek gibi aydınları bir araya getiren ve yeni okullar için ders kitapları hazırlayan ilim ve edebiyat topluluğu.

Türkî Gülistan Yahut Ahlak — Abdulla Avlanî'nin Sadi'nin Gülistan eserinden ilham alarak yazdığı, millî ve manevi görüşleri içeren rehber ders kitabı.

Zehirli Hayat — Hamza Hakimzade Niyazî'nin 1916'da sahnelenen, Özbek kadınının acıklı hayatını ve özgürlük mücadelesini anlatan tiyatro eseri.

Ötken Künler — Abdulla Kadirî'nin 1925-1926 yıllarında yayımlanan, Özbek edebiyatının ilk realist romanı kabul edilen şaheseri.

Méhrâbdan Çayân — Abdulla Kadirî'nin yazara büyük ün getiren ikinci büyük tarihî romanı (Mihraptan Çıkan Akrep).

Kişen (Pranga) — Çolpan'ın Türkistan'ın Rus istilası altındaki esaretini, gövdesindeki demir parmaklık ve pranga izleriyle mecazi olarak anlattığı ünlü şiiri.

Şeşmakam — Harezm bölgesinde Muhammed Rahimhan Feruz ve Kâmil Harezmî tarafından araştırılıp geliştirilen geleneksel musiki külliyatı.

Mahbubu'l-Kulub — Kâmil Harezmî tarafından Farsçadan Özbekçeye çevrilen, Doğu klasiği niteliğindeki önemli eser.