Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Çağdaş Türk Romanı

Ünite 1: Tarihî Roman Kavramı ve 1950 Sonrası Türk Edebiyatında Tarihsel Roman — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Counter Factual (Karşı Olgusal) — Romancının tarihsel gerçekliği istediği tarzda değiştirerek kurgulaması durumudur. Metinde Osmanlı İmparatorluğu’nun Söğüt dışına hiç çıkamaması veya Viyana’yı fethetmesi gibi alternatif tarih kurguları buna örnek gösterilmiştir.

Tarihsel Roman — Geçmişi tarih bilimi verileriyle değil, fiksiyon ve hayal gücü bakımından yeniden yorumlama endişesiyle ele alan edebî türdür. Tarih biliminin aksine estetik kaygı ve kurmaca esasına dayanır.

Popüler Tarih Romanı — Tarih bilgisinin yanı sıra aşk, serüven ve macera gibi unsurları roman kurgusuna katarak geniş halk kitlelerine tarih bilinci aşılamayı amaçlayan eserlerdir. 1920-1960 arasında çokça ilgi görmüştür.

Tezli Roman — Belirli bir siyasi, sosyal veya ideolojik tezi savunan, okuyucuya bu doğrultuda yol gösteren ve mesaj veren roman türüdür. Tarihsel romanların birçoğu bu niteliği taşır.

Yeni Tarihselcilik — 1980 sonrasında postmodern tarih romanlarında görülen, resmî tarihin dışındaki unsurları, alternatif perspektifleri ve dönemin zihniyet dünyasını irdeleyen kuramsal yaklaşımdır.

Doğu-Batı Çatışması — Türk romanının geleneksel temalarından biri olup, Doğu’nun manevi değerleri ile Batı’nın modernleşme veya bireycilik anlayışları arasındaki uyumsuzluğu veya çatışmayı ifade eder; Safiye Erol’un 'Ciğerdelen' romanında işlenmiştir.

Feodalite — Batı’ya özgü olan, soylular ile köleler/köylüler arasında sınıfsal eşitsizliklere dayanan sosyal ve ekonomik düzen. Kemal Tahir, Osmanlı’da feodalitenin olmadığını, sınıfsız merkezi bir yapının bulunduğunu vurgulamıştır.

Uç Beyliği — Osmanlı’nın kuruluş yıllarında Bizans sınırında (Bitinya/Söğüt ucunda) yer alan, uçları korumakla görevli gazi beyliklerdir. Kemal Tahir’in 'Devlet Ana' romanının mekânını oluşturur.

Mütareke Dönemi — I. Dünya Savaşı sonrasında imzalanan Mondros Mondros Mütarekesi ile başlayan ve İstanbul’un işgal altında olduğu, toplumsal ahlaki çöküntünün yaşandığı kritik yakın tarih kesitidir.

Kuvayı Milliye — Millî Mücadele döneminde işgal güçlerine karşı Anadolu’da kurulan silahlı halk direniş hareketidir; Tarık Buğra’nın 'Küçük Ağa' romanının merkezinde yer alır.

İttihat ve Terakki — Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde etkili olan, II. Meşrutiyet’i ilan eden ve I. Dünya Savaşı sürecinde ülkeyi yöneten siyasal teşkilattır; yakın dönem romanlarında sıkça işlenmiştir.

Anadolu Sosyalizmi — Nâzım Hikmet’in şiirleriyle temellerini attığı, Cahit Tanyol, Kemal Tahir ve Attilâ İlhan’ın düşüncelerinde merkeze aldığı, yerli değerlerle harmanlanmış sosyalist düşünce akımıdır.

Anı-Roman — Yazarın veya aile büyüklerinin anılarına, hatıratlarına ve belgesel nitelikli evrakına dayanılarak kurgulanan roman türüdür; Selma Fındıklı ve Hıfzı Topuz’un eserleri buna örnektir.

Diyalektik Tarih Anlayışı — Attilâ İlhan’ın romanlarında görülen, geçmişle şimdiki zaman arasında nedensellik ilişkisi kuran, tarihsel olayı değil dönemi doğuran nedenleri ve sonuçlarıyla bir bütün olarak yansıtan yöntemdir.

Türk-İslam Sentezi — Türk milliyetçiliği ile İslam dininin temel değerlerinin birleştirildiği düşünce sistemi olup, Tarık Buğra’nın 'Küçük Ağa' romanının ideolojik arka planını açıklandığı bağlamda ifade edilir.

Estergon Kalesi — 16. ve 17. yüzyıllarda Türklerin Rumeli’deki en son stratejik üssü ve kalesi olan, Safiye Erol’un 'Ciğerdelen' romanında kahramanların şehit düştüğü tarihi mekândır.

Bitinya — Osmanlı İmparatorluğu’nun kuruluş yıllarında Söğüt ve çevresini kapsayan, Kemal Tahir’in 'Devlet Ana' romanında Türkmenlerin uç beyliği kurduğu coğrafi bölgedir.

Ahi Şeyhliği — Anadolu’da ahilik teşkilatını yöneten, hem ekonomik hem de ahlaki/sosyal düzeni sağlayan dinî ve mesleki teşkilattır; 'Devlet Ana' romanında Edebalı bu kurumun temsilcisidir.