Ünite 9: Modern Söylem ve 1980 Sonrası Türk Romanı — Doğru/Yanlış

Gösterilen tanım o kavrama ait mi? 25 soru var.

1 / 250 doğru

İç Monolog

Karakterin sesli olarak dışa vurmadığı, kendi kendine yaptığı düzenli ve mantıksal zihinsel konuşmaların okura aktarıldığı tekniktir. Oğuz Atay ve Adalet Ağaoğlu'nun romanlarında sıkça görülür.

İç Monolog — Karakterin sesli olarak dışa vurmadığı, kendi kendine yaptığı düzenli ve mantıksal zihinsel konuşmaların okura aktarıldığı tekniktir. Oğuz Atay ve Adalet Ağaoğlu'nun romanlarında sıkça görülür.

Anti-Roman — Geleneksel romanın olay örgüsü, karakter gelişimi, zaman ve mekân gibi temel unsurlarını reddeden, yerine dağınık parçalar, zıtlıklar ve okurun aktif katılımını gerektiren bir yapı sunan romandır. Berna Moran, Yusuf Atılgan'ın 'Anayurt Oteli'ni bu şekilde tanımlamıştır.

Yarı Aydın Eleştirisi — Öz kültütünden kopmuş, her şeyi Batı'dan veya kaba ideolojik sloganlarla çözmeye çalışan, topluma yabancılaşmış aydın tipinin romanda alaya alınmasıdır. Oğuz Atay'ın 'Tutunamayanlar'ı bu eleştirinin merkezindedir.

Depolitizasyon — 12 Eylül 1980 askeri darbesi sonrasında toplumsal yapıların siyasetten uzaklaştırılması, bireylerin tepkisiz, duyarsız ve sisteme uyum sağlayan bir konuma getirilmesidir. Bu durum dönemin romancılarını da etkilemiştir.

Fugue Sanatı Formu — Batı müziğindeki füg formunun roman kurgusuna uyarlanarak çok sesli ve karşılıklı tema geçişleriyle yazılması denemesidir. Enis Batur bu formla roman denemeleri yapmıştır.

Parodik ve İronik Üslup — Ciddi bilinen kalıpların, metinlerin veya toplumsal değerlerin alaya alınarak gülmece unsurlarıyla yeniden yazılmasıdır. Tahsin Yücel ve İhsan Oktay Anar'da bu üslup baskındır.

Leitmotif — Bir romanda karakterin ruhsal durumunu, travmalarını ya da temel çatışmalarını simgeleyen ve metin boyunca sık sık yinelenen nesne, sözcük veya motiflerdir. Örneğin Yusuf Atılgan’ın 'Aylak Adam'ında C.'nin dünyasını yönlendiren 'dolgun bacak', 'bıyık' ve 'eli paketli' ifadeleri birer leitmotiftir.

Çerçeve Olay — Ana hikâyenin içine yerleştirilmiş, asıl olayları ve kişileri barındıran veya ana öyküyü çevreleyen ana çerçeve öyküdür. İhsan Oktay Anar'ın romanlarında geleneksel formlara uygun olarak bu teknik uygulanır.

Polifonik Yapı (Çok Seslilik) — Roman kurgusunda tek bir egemen ses yerine farklı karakterlerin seslerinin, bakış açılarının ve anılarının eşit ağırlıkta bir arada yürütülmesidir. Buket Uzuner'in 'Kumral Ada-Mavi Tuna' romanı bu yapıya sahiptir.

Şizoid Kişilik — Dış dünyadan soyutlanan, terkedilmeye ve reddedilmeye karşı aşırı duyarlı, içe kapanık psikolojik yapıları ifade eder. Yusuf Atılgan'ın 'Anayurt Oteli'nin kâtibi Zebercet psikiyatride bu tür bir kişilik olarak tanımlanır.

Bilinç Akışı — Karakterlerin zihninden geçen düşünce, duygu ve izlenimlerin mantıksal bir sıra gözetmeksizin, kesintisiz ve ham bir şekilde okura aktarıldığı modern bir anlatım tekniğidir. Örneğin Selim İleri 'Ölünceye Kadar Seninim' romanında bu teknikle Süha Rikkat'in iç dünyasını açığa çıkarmıştır.

Angaje Roman — Sanatsal işlevinden ziyade belirli bir siyasi ideolojinin veya felsefi düşüncenin benimsetilmesini amaç edinen güdümlü roman türüdür.

Üstkurmaca — Yazarın metnin kurgusal bir yapı olduğunu ve bizzat yazılma sürecini metnin içine dahil ederek okura sürekli hatırlattığı postmodern bir romancılık tekniğidir. Örneğin Oğuz Atay'ın 'Tutunamayanlar'ı veya Pınar Kür'ün 'Bir Cinayet Romanı' bu tekniğin belirgin örnekleridir.

Metinlerarasılık — Bir metnin kendinden önceki başka metinlere (destanlar, masallar, klasik eserler) açık veya örtülü göndermeler yapması, onları yeniden yorumlayarak kendi bünyesine katmasıdır. Orhan Pamuk'un 'Kara Kitap'ında Şeyh Galib'in 'Hüsn ü Aşk'ına yaptığı göndermeler buna örnektir.

Anima Arketipi — Carl Jung'un psikoloji kuramında erkeğin bilinçaltındaki kadın imgesini ifade eden ve bireyin ruhsal dünyasını yönlendiren arketiptir. Yusuf Atılgan'ın 'Aylak Adam'ındaki C. karakterinin teyzesini ve annesini arayış serüveni bu kavramla açıklanır.

Kilitli Roman — Anlatılanların anlaşılması ve yorumlanması karmaşık şifrelerin, simgelerin ve kapalı dilin çözülmesine bağlı olan romanlardır. Bilge Karasu'nun 'Gece' romanı böyle nitelendirilir.

Geri Dönüş (Flashback) — Romanda kronolojik zaman akışının kesilerek karakterlerin geçmişteki yaşamlarına, çocukluklarına veya olayların öncesine sahneler aktarılmasıdır. Yusuf Atılgan ve İnci Aral bu tekniği sıkça kullanmıştır.

Toplumcu Gerçekçilik — Eserlerinde toplumsal tasvirlerin, sınıf çatışmalarının ve ekonomik eşitsizliklerin Marksist/sosyalist bir bakış açısıyla ele alındığı edebi akımdır. Muzaffer Buyrukçu ve Demirtaş Ceyhun bu çizgide eserler yazmıştır.

Yanlış Batılılaşma — Doğu-Batı çatışması içinde, Batı'nın sadece dış görünüşünün, yüzeysel alışkanlıklarının alınıp özünün kavranamaması sonucu ortaya çıkan toplumsal yozlaşmadır. Necip Fazıl'ın 'Aynadaki Yalan'ı veya Adalet Ağaoğlu'nun eserleri bunu işler.

Metaforik Anlatım — Kelimelerin gerçek anlamlarının dışına çıkılarak soyut durumların somut imgeler ve benzetmeler aracılığıyla anlatılmasıdır. Latife Tekin yoksulluğu metaforik dille işlemiştir.

Siberpunk Kültür — Bilgi çağı ve bilgisayar ağlarının insanları kontrol altına aldığı, özel yaşamın kalmadığı egemen güçlere karşı karşı ütopyaların üretildiği kültürel alt yapıdır. Hikmet Temel Akarsu bu temada eserler vermiştir.

Fantastik Gerçekçilik — Gerçek dünya ile olağanüstü, masalsı veya düşsel unsurların bir arada ve yadırganmadan verildiği, sınırların zorlandığı edebi bir eğilimdir. Latife Tekin'in 'Sevgili Arsız Ölüm'ü veya Nazlı Eray'ın romanları bu türün edebiyatımızdaki başlıca örneklerindendir.

Bağımsız İç Konuşma — Anlatıcının aradan tamamen çekildiği, romandaki karakterlerin sırayla kendi iç sesleriyle ve bir merkez yansıtıcı etrafında diyalogsuz şekilde konuştuğu modern bir tekniktir. Adalet Ağaoğlu bu yöntemi ilk kez 'Bir Düğün Gecesi'nde uygulamıştır.

Otobiyografik Roman — Yazarın kendi yaşamından, anılarından veya gerçek yaşam kesitlerinden yola çıkarak kurguladığı roman türüdür. Nazlı Eray'ın 'Sis Kelebekleri' bu niteliktedir.

Geri Dönüşümlü Zaman — Çizgisel zaman algısının kırılarak 'an' kavramının geçmişi, şimdiyi ve geleceği aynı anda kuşatacak şekilde kurgulanmasıdır. Bilge Karasu'nun 'Gece'sinde bu görülür.