Ünite 6: Yazınsal Göstergebilim ve Eleştiri — Örnekler

Tahsin Yücel’in öyküsünü incelerken rastgele noktalar yerine, anlatıda betimlemeden karşılıklı konuşmaya geçişin olduğu yerleri sınır kabul edebilirsiniz. Örneğin, sümüklüböceğin kelebekle konuşmaya başladığı anı bir bölümün sonu, kelebeğin kozasından çıkıp yusufçuğa aşık olduğu anı ise yeni bir bölümün başlangıcı olarak belirlemek, metni daha nesnel ve mantıksal bir çerçevede çözümlemenizi sağlar.

Bir metinde 'ufak tefek', 'kara kuru' ve 'donuk renkli' gibi betiler tek başlarına sadece fiziksel bir durumu ifade eder. Ancak bu ifadeler metin boyunca sümüklüböcek karakteri için tekrarlandığında, aralarında anlamsal bir süreklilik oluşur. Bu tekrarlar, okuyucunun zihninde karakterin dış görünümüyle ilgili bir anlam bütünlüğü kurarak 'yerdeşlik' ulamını oluşturur.

Anlatı şemasının ilk aşaması olan eyletim, öznenin neyi arzuladığını ve hangi yetilere sahip olduğunu belirler. Sümüklüböcek masalında, kahramanın kelebeği bulmak için yollara düşme isteği ve bu süreçteki bilgisi, onun özne olarak nesnesine ulaşma çabasındaki temel kipliklerini oluşturur. Bu aşama, öznenin eyleme geçmeden önce kendi hedefini ve gücünü tanımladığı evredir.