Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Eleştiri Tarihi

Ünite 3: Tanzimat Döneminde Eleştiri-I (I. Nesil) — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 30 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Tarz-ı Cedîd — Namık Kemal'in Mukaddime-i Celâl'de sıkça vurguladığı, Tanzimat sonrasında ortaya çıkan yeni zihniyet algısını ve edebiyattaki değişimi ifade eden anahtar kavramdır. Bu kavram, eski edebiyatın kurallarından sıyrılarak Batı tarzı yeni bir edebiyat kurma arzusunu simgeler.

Melez Şiir — Ziya Paşa'nın Şiir ve İnşâ makalesinde, Osmanlı şairlerinin hem Arap hem de İran edebiyatını taklit etmeleri sonucu ortaya çıktığını belirttiği karışık ve yapay şiir tarzıdır. Necatî, Bâkî ve Nef'î gibi divan şairlerinin eserleri bu kategoride değerlendirilmiştir.

Avâm Şarkıları — Ziya Paşa'nın divan şairlerinin 'nâ-mevzûn' (veznsiz) diyerek küçimsediği, halk arasında yaşayan ve asıl Türk şiirini oluşturduğunu savunduğu halk şarkıları, deyişler ve kayabaşı gibi nazım türleridir.

Mukaddime — Eserlerin başında yer alan ve yazarın sanat anlayışını, eserin yazılış amacını ve edebi görüşlerini açıkladığı önsöz bölümüdür. Tanzimat döneminde Namık Kemal'in Mukaddime-i Celâl'i ve Ziya Paşa'nın Harâbât Mukaddimesi bu türün en önemli örneklerindendir.

Tenkit (Eleştiri) — Bir edebi eserin, yazarın veya sanat anlayışının olumlu ve olumsuz yönlerini ortaya koyarak değerini değerlendirme işidir. Tanzimat I. Nesil'de Namık Kemal ve Ziya Paşa ile birlikte edebi polemikler eşliğinde modern anlamda temelleri atılmıştır.

Sarf ü Nahv — Arapça ve Farsça gibi dillerin morfoloji (sarf) ve sentaks (nahv) kurallarını, yani dilbilgisi ve cümle yapısını inceleyen bilim dalıdır. Tanzimat aydınları eski tarz yazışmalarda bu kuralların aşırı zorlanmasını eleştirmiştir.

Münşeât — Divan edebiyatında süslü ve sanatlı nesirlerin, resmi mektupların ve yazışmaların bir araya getirildiği eserlerdir. Ziya Paşa ve Namık Kemal, Feridun Bey, Veysî ve Nergîsî gibi isimlerin münşeâtlarını anlaşılmaz oldukları gerekçesiyle yermiştir.

Nev-Resîdegân — İrfan Paşa'nın şiirlerinin önsözünde Namık Kemal ve arkadaşlarını küçümsemek için kullandığı 'yeni yetişmeler' anlamına gelen tabirdir. Namık Kemal buna karşılık Avrupa dili ve edebiyatıyla uğraştıklarını belirterek sert çıkmıştır.

İntihal (Aşırma) — Başka bir yazarın fikirlerini veya eserini kaynak göstermeden kendi malı gibi kullanma durumudur. Şinasi'nin Fatın Tezkiresi'nin yeniden basımında tespit edilmesini istediği en önemli hususlardan biridir.

Feryat Şiiri — Abdülhak Hamit Tarhan'ın eşi Fatma Hanım'ın ölümü üzerine yazdığı Makber gibi, derin acıları, ölüm trajedisini ve bireysel ıstırapları romantik bir dille işleyen şiir türüdür.

Şive-i Kıtâbet — Yazı yazma üslubu ve anlatım tarzı demektir. Ziya Paşa, Mütercim Âsım'ın Kamus tercümesindeki sade ve anlaşılır ifade tarzını millî nesir (kıtâbet-i milliyye) olarak göstermiştir.

Nâ-kâfî — Yetersiz, kâfi olmayan anlamına gelen bir tamlamadır. Abdülhak Hamit'in Makber'deki bu kullanımının dilbilgisi yönünden eleştirilmesi üzerine yazdığı aynı adlı şiiri, dönemin şekilci eleştiri anlayışına karşı bir manifestodur.

Tashih ve Tahvil — Şinasi'nin dil anlayışını özetleyen, başka dillerden alınan kelimelerin Türkçenin şivesine ve kurallarına göre doğrultulması ve değiştirilmesi gerektiğini savunan ilkesidir.

Münâcaat ve Naat — Divan edebiyatında sırasıyla Allah'a yalvarmak ve Hz. Muhammed'i övmek amacıyla yazılan şiir türleridir. Namık Kemal, eski şiirimizin çoğunlukla bu türler ve birkaç mesnevi dışında kuruntu dünyasından ibaret olduğunu eleştirmiştir.

Romantik Şiir Anlayışı — Tanzimat II. Nesil sanatçılarından Abdülhak Hamit Tarhan'ın öncülük ettiği; kurallara bağlı kalmayan, doğayı öğretmen kabul eden, bireysel duygu ve ıstırapları ön plana çıkaran edebî akımdır.