Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Eleştiri Tarihi

Ünite 4: Tanzimat Döneminde Eleştiri II (II. Nesil) — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 30 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Tezat — Abdülhak Hamit'in eserlerinde ve özellikle Makber Mukaddimesi'nde temel aldığı, varlık ile yokluk, konuşma ile sessizlik gibi zıtlıkların uyumunu ve insanın aczini ifade eden edebi ve felsefi kavramdır. Metne göre insan hayallerini tam anlatamadığı için bu çelişkiyi derinden hisseder.

Romantik Tabiat Algısı — Sanatın ve güzelliğin kaynağının insan beyni değil, dağlar, bayırlar ve çiçekler gibi tabiat olduğunu savunan, ilahi güzelliğin yansıması olarak kabul edilen estetik yaklaşımdır. Abdülhak Hamit ve Recaizade Ekrem gibi sanatçılarda açıkça görülür.

Talîm-i Edebiyat — Recaizade Mahmut Ekrem'in Mektep-i Mülkiye'deki dersleri için yazdığı, Batı retoriğini esas alan ilk kapsamlı belagat ve edebiyat kuramları kitabıdır. Eski sanat sınıflamaları yerine Batı tarzı edebi sanat sınıflandırmalarını getirerek yenilik yaratmıştır.

Kulak İçin Kafiye — Recaizade Mahmut Ekrem'in Takdîr-i Elhân'da savunduğu, kafiyenin aynı harflerin yan yana gelmesiyle değil, kulağa aynı sesin gelmesi esasına dayanması gerektiği ilkesidir. Göz için kafiye anlayışına şiddetle karşı çıkmıştır.

Ateşböceği Benzetmesi — Recaizade Mahmut Ekrem'in III. Zemzeme Mukaddimesi'nde, hakiki histen ve ulviyetten mahrum olduğu halde ateşten kıvılcımdan bahseden sahte manzumeleri nitelendirmek için kullandığı anahtar kavramdır; bu yazılar kendiliğinden sönüp yok olur.

Sünûhât-ı Kalbiyye — Recaizade Mahmut Ekrem'e göre edebi eserlerde takdir olunan üç çeşit güzelliğin en üstünü ve rûha en çok nüfuz edeni olan kalbe doğan ilhamlardır. Bedâyi-i hayâliyye ve mehâsin-i fikriyye bundan sonra gelir.

Hayâliyyûn-Hakikiyyûn Tartışması — Beşir Fuad'ın Victor Hugo monografisi ile Türk edebiyatında başlattığı, romantizm (hayalcilik) ile natüralizm/realizm (gerçekçilik) taraftarlarının karşı karşıya geldiği dönemin en büyük edebi tartışmasıdır.

Tenkitli Monografi — Bir sanatçının hayatını, kişiliğini ve eserlerini eleştirel bir gözle inceleyen ilk örnek olan Beşir Fuad'ın 'Victor Hugo' adlı eseridir. Türk edebiyat tarihinin ilk tenkitli monografisi unvanını taşır.

Ahlâkî Edebiyat — Mizancı Murat'ın savunduğu; bir edebi eserin milli özellikler taşıması, toplumun örf, adet ve dini yargılarına bağlı kalması, sade bir üsluba sahip olması ve okuyucuya ibret dersi vermesi gerektiği yönündeki eleştirel edebiyat yöntemidir.

Üdebâmızın Nümûne-i İmtisalleri — Mizancı Murat'ın 1888'den itibaren Mîzan Gazetesi'nde yayımladığı 18 makaleden oluşan seri yazısıdır. Tenkit alanındaki görüşlerini ve edebiyat eleştirisi anlayışını bu yazılarda ortaya koymuştur.

Demdeme — Muallim Naci'nin, Recaizade Mahmut Ekrem'in III. Zemzeme Mukaddimesi ve Takdîr-i Elhân'da kendisine yönelttiği eleştirilere Saadet Gazetesi'nde verdiği cevapları içeren tamamlanmamış eleştiri risalesidir.

Ara Nesil — Tanzimat'ın ikinci nesli ile 1896'da kurulan Servet-i Fünûn topluluğu arasında yer alan, eserlerini ağırlıklı olarak 1880-1895 yılları arasında veren Mehmet Kaplan'ın adlandırdığı 25-30 kişilik yazar ve şairler topluluğudur.

Istılahat-ı Edebiyye — Muallim Naci'nin yazı yazma kuralları ile edebiyat terimlerini devrinde en iyi şekilde ele alıp inceleyen, etkisini hala sürdüren rehber niteliğindeki eseridir.

Müşâhedât — Ahmet Mithat Efendi'nin Beşir Fuad'ın Türk edebiyatına tanıttığı natüralist görüşlerden ve Emile Zola'dan hareketle, hem iyinin hem kötünün birlikte yer aldığı doğal bir roman yazma denemesiyle kaleme aldığı eserdir.