Ünite 5: Ara Nesilde ve Servet-i Fünûn’da Eleştiri — Önemli Kavramlar

Tanzimat'ın birinci neslinin faydacı edebiyat anlayışı ile Servet-i Fünûn topluluğunun estetik anlayışı arasında yer alan, 1880-1895 yılları arasında eser veren 25-30 kişilik yazar ve şair kadrosudur. Örnek olarak Beşir Fuad, Nabizade Nazım ve Mehmet Celal gösterilebilir.

Ara Nesil sanatçılarının benimsediği, edebiyatta ifade (biçim/lafız) ile muhtevanın (içerik/mana) uyumlu bir bütün oluşturması gerektiği ilkesidir. Bu anlayış Tanzimat'ın tek taraflı faydacı yaklaşımını kırmaya yönelik ilk ciddi teşebbüstür.

Ara Nesil ve Servet-i Fünûn döneminde romantizmin yerini alan, olaylara ve insan psikolojisine gözlem ve deney yoluyla tarafsız bir şekilde yaklaşan gerçekçi edebiyat akımıdır. Nabizade Nazım'ın 'Karabibik' eseri bu anlayışın Türk edebiyatındaki ilk önemli örneklerindendir.

Hüseyin Cahit'in Servet-i Fünûn dergisinde estetik ve sanat konularını işlediği uzun makalelerine verdiği genel başlık ve estetiğin karşılığı olarak kullandığı kavramdır. Estetiği 'nefis eserlerin felsefesi' olarak tanımlar.

Immanuel Kant'ın kuramına dayanan, güzelliğin ekonomik, ahlaki, siyasi ya da pedagojik hiçbir yarar amacı gütmemesi gerektiğini savunan felsefi görüştür. Servet-i Fünûn sanatçıları sanatta bu faydasızlık ve saf estetik ilkesini benimsemiştir.

Romantizme tepki olarak doğan, bireysel duyguları reddedip biçim mükemmelliğine, nesnelliğe ve plastik sanatlara (resme) önem veren şiir akımıdır. Servet-i Fünûn şairlerini biçim ve teknik kusursuzluk konusunda etkilemiştir.

Natüralizme ve aşırı realizme tepki olarak doğan, kelimelerin musikisine, hüzünlü manzaralara, esrara ve öznel hayallere dayanan şiir akımıdır. Charles Baudelaire öncülüğünde gelişmiş, Servet-i Fünûn şiirinin melankolik tonunu belirlemiştir.

Edebi eserin oluşumunda ırk (soy özellikleri), muhit (coğrafi ve sosyal çevre) ve an (tarihsel dönem) olmak üzere üç temel kategorinin etkili olduğunu savunan sosyolojik ve tarihsel eleştiri kuramıdır. Servet-i Fünûn eleştirmenleri, özellikle Ahmet Şuayb bu yöntemi Türk edebiyatına uygulamıştır.

Recaizade Mahmut Ekrem'in 'abes' kelimesi ile Muallim Naci yanlılarının savunduğu 'muktebes' kelimesinin kafiye oluşturup oluşturamayacağı üzerine çıkan ve Servet-i Fünûn edebî topluluğunun kurulmasına zemin hazırlayan ünlü kafiye polemiğidir.

Tevfik Fikret'in Rubâb-ı Şikeste kitabının başında yer alan ve Mehmet Celal'in çizdiği hüzünlü, pasif, toplum baskısı altında ezilmiş 'Ara Nesil/Servet-i Fünûn şairi' tipini temsil eden kahramandır.

Nabizade Nazım'ın kaleme aldığı ve başındaki mukaddimesiyle birlikte Türk edebiyatında realizm ve natüralizmin (hakikiyûn) ilk başarılı köylü romanı/uzun hikâyesi örneği olan eserdir.

II. Meşrutiyet döneminde Servet-i Fünûn'un bireysel ve sanatsal merkezli edebiyat görüşünü devam ettirmek isteyen, ancak daha sonra Genç Kalemler'in dil ve edebiyat anlayışına karşı tartışmaların merkezinde yer alan edebi topluluktur.

II. Meşrutiyet döneminde Ali Canip ve Ömer Seyfettin gibi isimlerin çıkardığı, Yeni Lisan hareketini başlatarak dilde sadeleşmeyi ve milli edebiyat bilincini savunan önemli dergi ve fikir akımıdır.