Ünite 5: Ara Nesilde ve Servet-i Fünûn’da Eleştiri — Örnekler

Ara Nesil sanatçıları, edebiyatı sadece bir sanat dalı değil, toplumu eğiten ve ahlaki güzellikleri ortaya çıkaran bir araç olarak görürler. Örneğin, bu anlayışa sahip bir yazar, yazdığı bir hikâyeyi sadece estetik bir metin olarak değil, okuyucunun vicdani gelişimine katkı sağlayacak bir rehber olarak kurgular; böylece edebiyatın milletin kalkınmasında felsefeden bile önce gelen bir işlevi olduğuna inanır.

Mehmet Celal'in tarif ettiği şair tipi, Tanzimat'ın hürriyet kahramanlarından farklı olarak melankolik bir portre çizer. Bu şair, fırtınalı bir gecede mezarlıkta tek başına oturup kendi bedbahtlığı üzerine düşünen, gözleri keder dolu, hayata küskün bir figürdür; bu tip, Servet-i Fünûn edebiyatındaki Mâ ve Siyah romanının kahramanı Ahmet Cemil ile büyük ölçüde örtüşür.

Servet-i Fünûncular, Hüseyin Cahit'in 'Hikmet-i Bedayi' yaklaşımında olduğu gibi, güzelliği faydadan tamamen ayırırlar. Bir Servet-i Fünûn şairi, şiirini yazarken onun toplumsal bir fayda sağlaması veya bir siyasi mesaj içermesi gerektiğini düşünmez; tıpkı Kantçı estetik anlayışında olduğu gibi, sadece sanatın kendi içindeki mükemmelliği ve güzelliği hedefler.