Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Eleştiri Tarihi

Ünite 6: II.Meşrutiyet Döneminde Eleştiri — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 30 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Tenkit (Eleştiri) — Edebi cereyanlara sahih istikametler veren, sanat sahasındaki bozuklukları tedavi eden, gizli kıymetleri meydana çıkaran ve ilmi tahlile dayanan zihni bir ameliyedir. Metinde Ömer Seyfettin tarafından sanatın zabıtası ve inzibatı olarak tanımlanmıştır.

Hükm-i Karakuşî — İyi kötü, spatsız, iknasız, ilim ve sanat gözüyle bakılmadan, hiçbir mebadi terazisinden geçirilmeden verilen keyfi hükümlerdir. Ömer Seyfettin bu tür değerlendirmelerin kıymetinin sıfır olduğunu ve eleştiri değil suikast sayılması gerektiğini belirtir.

Yeni Lisan Hareketi — Genç Kalemler dergisinde Ömer Seyfettin, Ali Canip ve Ziya Gökalp öncülüğünde başlatılan; Arapça ve Farsça kural ve tamlamaların dilden atılarak İstanbul Türkçesinin yazı ve edebiyat dili haline getirilmesini amaçlayan millî dil hareketidir.

Tasfiyecilik — Dilde aşırı sadeleşmeyi savunarak dildeki tüm yabancı kökenli kelimeleri atmaya çalışan ve dilin doğal gelişim çizgisini zorlayan aşırı akımdır. Yeni Lisan taraftarları ile tasfiyeciler dil anlayışında birbirlerinden ayrılmışlardır.

İstişare Zemini (Malzeme Deposu) — Sanatçıların konularını, hayallerini ve ilhamlarını çektikleri kaynaktır. Millî edebiyatçılar Batılıların mitolojileri kullanması gibi Türk edebiyatının da halk kültürünü, folklorunu ve menkıbelerini istişare zemini yapması gerektiğini savunmuşlardır.

Şe'niyet — Şahsi zevklerimizin fevkinde yer alan umumî ve millî gerçekliktir. Ömer Seyfettin'e göre eleştiride ilmin ve mantığın yanında bulunmaya layık olan yegane unsur millî zevk yani bu şe'niyettir.

Darülbedayi — 1914 yılında kurulan, Osmanlı ve Türk tiyatro tarihinde sahneleme ve edebi eser bağlamında geniş bir faaliyet alanı oluşturan, tiyatro eleştirilerinin odak noktası olan kurumdur.

Kozmopolit Edebiyat — Milli kaynaklardan ve yerli hayattan kopuk, yabancı unsurları barındıran, yerli halkın duyuş tarzına uymayan eserlerin oluşturduğu edebiyat anlayışıdır. Ali Canip, Halit Ziya'nın alafranga tiplerini bu kapsamda eleştirmiştir.

Öznel Eleştiri (İzlenimci Eleştiri) — Cumhuriyet döneminde Nurullah Ataç'ın öncülüğünü yaptığı, eleştirmeni bir sanatçı ve yaratıcı olarak gören, eleştiri yazısının okura eser hakkında bilgi vermekten ziyade yazarın kendi zevk ve duygu dünyasını yansıtmasını esas alan anlayıştır.

Tabiiyet (Doğallık) — Sanatın ve edebiyatın yapaylıktan kurtulup doğanın ve hayatın gerçek akışına, kurallarına uygun olması durumudur. Ömer Seyfettin'e göre sanatın gayelerinden biri de bu tabiyettir.

Epope (Destan) — Kurgusal eserlerin ilk örneği bağlamında II. Meşrutiyet döneminde tartışılan, milletle doğrudan bağlantılı olan ancak modern çağda artık yazılamayacağı savunulan nazım türüdür.

Babıâli Lisanı — İhtiyar ve muhafazakâr memurların konuştuğu basmakalıp tabirlerle dolu, İstanbul Türkçesinden uzak resmî ve bürokratik dil kalıntısıdır.

Temaşa Edebiyatı — Tiyatro ve sahne sanatları çerçevesinde yazılan oyunların, metinlerin ve sahneleme tekniklerinin bütünüdür; II. Meşrutiyet sonrasında Temaşa dergisi etrafında yoğunlaşmıştır.

Vezn-i Hecaî (Hece Vezni) — Türkçenin en eski ve tabiî vezni olan, hece sayılarına dayanan, millî edebiyat taraftarlarınca millî vezin olarak kabul edilen ve aruz veznine karşı savunulan ölçüdür.

Lisanî Türkçülüğün Umdeleri — Ziya Gökalp'ın dil konusundaki görüşlerini sistemleştirdiği, halkın dilini esas alan, yabancı gramer şekillerini reddederken dilde yerleşmiş kelimeleri koruyan kültür davası formülüdür.