Bitmişlik gösteren bir dizi olayın öncelik ve sonralık içeren oluş sırası içinde sunulduğu söylem türüdür. Örneğin, Kül Tigin yazıtındaki savaş olaylarının kronolojik bir akışla aktarılması bu kapsamdadır.
Tanıtsallık
Konuşucunun aktardığı önermedeki bilgiye nasıl ulaştığını ve bilginin kaynağını gösteren dilbilgisel bir ulamdır. Örneğin, 'Ali memlekete dönmüş, kahvede konuştuk' ifadesi tanıtsal bir yapı barındırır.
Dolaysız Tanıt
Aktarılan ifadenin içerdiği tanıtsal yapının, bilgi kaynağının doğrudan anlatıcı olduğunu gösterdiği durumdur. Örneğin, 'Ayşe ile Mert kavga etti' cümlesinde anlatıcı bizzat tanıklık iddia eder.
Dolaylı Tanıt
Aktarılan ifadenin içerdiği tanıtsal yapının, bilgi kaynağının anlatıcı olmadığını, anlatıcının bu bilgiyi bir başkasından öğrendiğini gösterdiği tanıt türüdür. Örneğin, 'Ali dönmüş, Ayşe söyledi' ikinci elden tantıktır.
Anlatısal Değerlilik
Kişisel deneyim anlatılarında çok fazla kişinin bilmediği düşünülen özel bir olayın, anlatıdaki diğer olaylardan ayrılarak anlatıcı tarafından en yüksek değerle öne çıkarılmasıdır. Tunyukuk'un Kırgızlara asker gönderme kararını vurgulaması buna örnektir.
Anlatısal Nesnellik Stratejisi
Anlatıcının, anlattığı olayların gerçekte de bu biçimde olduğunu iddia edebilmek amacıyla anlatısında kendi duyusal deneyimlerine dayanan aktarımlar yapmasıdır. Doğrudan görsel ve duyusal tanıtlar bu stratejinin temel araçlarıdır.
Eşsüremli Çıkarım
Anlatıcının aktardığı bilgiyi bir olayın gözlemlenebilir sonucuna dayandırarak çıkarım yoluyla oluşturduğu dolaylı tanıt türüdür. Metindeki 'Evde bir sessizlik olduğuna göre kimse yok' cümlesi buna örnektir.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Artsüremli Çıkarım
Anlatıcının, aktardığı bilgiyi geçmiş bir olayın bıraktığı izi gözlemleyerek çıkarım yoluyla oluşturduğu tanıt türüdür. Metindeki 'Burada sigara kokusu var, biri sigara içmiş' ifadesi bu türe girer.
Folklorik Tanıt
Aktarılan ifadenin içerdiği tanıtsal yapının, aktarılan bilginin kaynağının anonim olduğunu gösterdiği dolaylı tanıt alt türüdür. Metinde geçen 'Erken kalkan yol alır' atasözü folklorik tanıttır.
Akla vurma
Anlatıcının aktardığı bilgiyi önsezi, mantık yürütme, deneyim ya da zihinsel oluşumlar aracılığıyla çıkarımsal olarak oluşturmasıdır. Metindeki 'Ali çok yorulmuş olmalı, geçen hafta beş sınavı vardı' cümlesi buna örnektir.
Değerlendirici İşlev
Anlatıcının belirli olayları belli bir düzen ve amaç doğrultusunda aktararak anlattığı olayları kendi biyografisine dönüştürebilmesine olanak tanıyan anlatı işlevidir. Tunyukuk yazıtları bu işlevin tipik birer kanıtıdır.
