Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
Kendi hayatınızdan kısa bir olayı anlatı metni olarak kurgulayınız ve metinde yer alan işlevsel kurucu parçaları (özet, değerlendirme, karmaşık olay dizisi, tekrar değerlendirme, sonuçlar ve bitiş) tespit ederek işaretleyiniz.
Yanıt / ipucu
Oluşturduğunuz metinde olayların kronolojik sırayla aktarımı karmaşık olay dizisini oluştururken, 'Bu durum benim için çok şaşırtıcıydı' gibi ifadeler değerlendirme bölümüne karşılık gelir. Metnin başında sunulan kısa giriş özet işlevi görürken, anlatının sonundaki çözüm ve kapanış cümleleri sonuçlar ve bitiş bölümlerini oluşturur.
Alıştırma 2myders hazırladı
Kişisel deneyim anlatılarında yer alan 'gönderge işlevi' ile 'değerlendirici işlev' arasındaki farkları karşılaştırarak, değerlendirici işlevin anlatıcının biyografisini oluşturmadaki rolünü tartışınız.
Yanıt / ipucu
Gönderge işlevi olaylar hakkında sadece bilgi verme ve yalın aktarım amacı taşırken, değerlendirici işlev anlatıcının olayları belirli bir zihinsel tasarım süzgecinden geçirerek anlamlandırmasını sağlar. Bu sayede anlatıcı, sıradan olay aktarımının ötesine geçerek yaşadıklarını kendi biyografisine dönüştürür.
Alıştırma 3myders hazırladı
Metinde geçen tanıtsallık ulamını dikkate alarak, bir olayı hem 'dolaysız duyusal tanıt' hem de 'dolaylı aktarım tanıtı' içeren iki farklı tümce ile örneklendiriniz.
Yanıt / ipucu
Dolaysız duyusal tanıt için 'Dışarıda rüzgarın uğultusunu duydum' gibi konuşucunun bizzat kendi algısına dayanan bir tümce kurulmalıdır. Dolaylı aktarım tanıtı için ise 'Dışarıda fırtına çıkmış' gibi bilginin başkasından öğrenildiğini belirten bir ifade tercih edilmelidir.
Alıştırma 4myders hazırladı
Kül Tigin yazıtı ile Tunyukuk yazıtını anlatı türü, dilsel aktarım biçimleri ve işlevsel öğeler açısından karşılaştırarak analiz ediniz.
Yanıt / ipucu
Kül Tigin yazıtı ağırlıklı olarak gönderge işlevine, anlatıcı sesinin hakimiyetine ve dolaysız görsel tanıtlar içeren olay aktarımına dayanır. Tunyukuk yazıtı ise farklı kağanların seslerine dolaylı konuşma aktarımıyla yer veren, değerlendirme öğeleri içeren ve Tunyukuk'un biyografisini öne çıkaran birleşik bir kişisel deneyim anlatısıdır.
Alıştırma 5myders hazırladı
Anlatıcıların metin alıcısını ikna etmek için başvurdukları 'anlatısal nedensellik' ve 'anlatısal nesnellik' stratejilerinin anlatıdaki uygulanış biçimlerini açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Anlatıcı, nedensellik stratejisinde en yüksek değerlilik taşıyan özel bir olayı başka bir olayla neden ilişkisi kurarak ön plana çıkarır. Nesnellik stratejisinde ise anlattıklarının gerçekliğine ikna etmek amacıyla kendi duyusal deneyimlerine (görme, duyma, dokunma vb.) dayanan aktarımlar tercih eder.
