Ünite 7: Metindilbilim: Temel İlkeler ve Kavramlar — Alıştırmalar
Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
Bir roman kesiti ile iddia içeren bir akademik metni dilsel ve dilbilgisel tercihleri açısından karşılaştırarak, bu metinlerin hangi metin öntiplerine (imgeleyici anlatı, ikna eylemi içeren söylem vb.) karşılık geldiğini gerekçeleriyle açıklayınız.
Yanıt / ipucu
İddia içeren akademik metinler 'ortaya koymak, nedenini açıklamak' gibi nesnel eylemler barındırdığı için 'ikna eylemi içeren söylem' öntipine; romanlar ise öznel ve imgeleyici anlatım özellikleri taşıdığı için 'imgeleyici anlatı' öntipine örnektir. Metinlerdeki dilsel ve dilbilgisel yığılımlar, söylemin doğasına göre nesnelliği veya öznelliği belirler.
Alıştırma 2myders hazırladı
Günlük yaşamınızda karşılaştığınız bir reklam yazısını veya haberi Petöfi’nin Metin Yapısı - Dünya Yapısı Kuramı'nda yer alan dört bildirişim düzlemine (betimsel, edimsel, dünyakurucu, değerlendirme) göre çözümleyiniz.
Yanıt / ipucu
Çözümlemede metinde neyin dile getirildiği (betimsel), metin üreticisinin ikna etme/bilgilendirme niyeti (edimsel), bilginin gerçek mi yoksa hayal ürünü bir dünyadan mı aktarıldığı (dünyakurucu) ve üslup/dil tercihlerinin sebepleri (değerlendirme) sorgulanarak bütüncül bir yorumlama yapılmalıdır.
Alıştırma 3myders hazırladı
Metinsellik ölçütlerinden bağlaşıklık ile tutarlılık arasındaki farkları tanımlayarak, bir tümce dizisinin rastgele bir cümle yığını olmayıp 'metin' niteliği kazanmasında bu iki ölçütün nasıl bir işlev üstlendiğini tartışınız.
Yanıt / ipucu
Bağlaşıklık tümceler arasındaki zamirler, bağlayıcılar ve gönderim ögeleri gibi dilsel-dilbilgisel bağlantıları ifade ederken; tutarlılık metnin genelindeki mantıksal ve anlamsal bütünlüğü kapsar. Bu iki ölçüt, metin üreticisinin zihinsel tasarımı ile yüzeysel yapının uyumlu çalışarak metnin bir bütün olarak algılanmasını sağlar.
Alıştırma 4myders hazırladı
Okuduğunuz bir olay yazısını Labov ve Waletzky’nin sözlü anlatı çözümleme modelini temel alarak Özet, Yönlendirme, Karmaşık Olay Dizisi, Değerlendirme, Sonuç ve Bitiş yapısal bölümlerine ayırıp inceleyiniz.
Yanıt / ipucu
Metnin konusunu belirten özet, zaman/yer/kişi bilgilerini sunan yönlendirme, zorunlu öge olan zaman sıralı karmaşık olay dizisi, anlatıcının olaya yüklediği anlamı gösteren değerlendirme ile sonuç ve bitiş bölümleri sırasıyla tespit edilerek metnin anlatı şeması çıkarılmalıdır.
Alıştırma 5myders hazırladı
Kişisel deneyim anlatılarında 'anlatısal değerlilik' ile 'anlatısal güvenilirlik' arasında ortaya çıkan çelişkiyi açıklayarak, anlatıcıların bu çelişkiyi aşmak için başvurduğu nedensellik ve nesnellik stratejilerini örneklendiriniz.
Yanıt / ipucu
Anlatısal değerlilik anlatıcının etki yaratmak için öznel seçimler yapmasıyla ilgilidir ve bu durum gerçekliğe olan güvenilirlikle çelişebilir. Anlatıcılar ana olayı neden-sonuç zinciriyle gerekçelendirerek 'nedensellik stratejisi'ni, duyusal tanıklıklara dayanarak ise 'nesnellik stratejisi'ni kullanarak güvenilirliği yeniden sağlarlar.
