Ünite 7: Metindilbilim: Temel İlkeler ve Kavramlar — Doğru/Yanlış

Gösterilen tanım o kavrama ait mi? 17 soru var.

1 / 170 doğru

Petöfi’nin Metin Yapısı - Dünya Yapısı Kuramı

Yazılı veya sözlü bildirişim olgusunu betimsel, edimsel, ••• ve değerlendirme olmak üzere dört ayrı düzlemde çözümlemeyi amaçlayan kuramdır. ••• alıcısının üreticinin niyetini anlamasını sağlar.

Petöfi’nin Metin Yapısı - Dünya Yapısı Kuramı — Yazılı veya sözlü bildirişim olgusunu betimsel, edimsel, dünyakurucu ve değerlendirme olmak üzere dört ayrı düzlemde çözümlemeyi amaçlayan kuramdır. Metin alıcısının üreticinin niyetini anlamasını sağlar.

Tanıtsallık — Konuşucunun aktardığı önermedeki bilgiye nasıl ulaştığını (gözlem, çıkarım veya başkasından duyma) gösteren dilbilgisel ulamdır.

Metin Öntipi — Ürün bir metnin türünün ve söyleminin tanımlanmasında araştırmacılara ipucu sunan soyut modeldir. Biber’ın sınıflandırmasındaki 'bilgisel etkileşim' veya 'imgeleyici anlatı' buna örnek gösterilebilir.

Anlatısal Nesnellik Stratejisi — Anlatıcının, anlattığı olayların gerçekte de bu biçimde olduğunu iddia etmek için kendi duyusal tanıklığına dayanan aktarımlar yapmasıdır.

Anlatısal Nedensellik Stratejisi — Anlatıcının, en yüksek anlatısal değerlilik taşıyan olayı (Olay-0) neden ilişkisi kurduğu diğer bir olayla (Olay-1) bağlayarak sunma stratejisidir.

Dünyakurucu Düzlem — Dinleyicinin, metinde dile getirilenlerin hangi dünyadan (dış dünya gerçeği, tahmin dünyası veya rüya dünyası) hareketle söylendiğini çıkarsamaya çalıştığı düzlemdir.

Bağlaşıklık — Metin tümceleri arasındaki dilsel ve dilbilgisel bağlantıları sağlayan metin merkezli ölçüttür. Zamirler ve gönderim ögeleri bağlaşıklığı kurar.

Edimsel Düzlem — Metin alıcısının, konuşucunun metniyle ne yapmayı amaçladığını ve bildirişim niyetini anlamaya çalıştığı düzlemdir. Örneğin, bir sorunun rica mı yoksa şikayet mi olduğunu bu düzlemde çözümleriz.

Tutarlılık — Metnin tümceleri ve paragrafları arasındaki mantıksal, anlamsal bağlantıdır. Metnin bütün olarak algılanmasını sağlayan anlam bütünlüğünü ifade eder.

Karmaşık Olay Dizisi — Zamanda sıralanarak aktarılan olayların bütünü olup, bir metnin anlatı olabilmesi için taşıması gereken zorunlu kurucu öğedir.

Anlatısal Değerlilik — Anlatıcının, metin alıcısı üzerinde en yüksek etkiyi yaratmak üzere diğer olaylara göre öne çıkardığı en önemli olay kavramıdır.

Metinsellik Ölçütleri — Bir tümce dizisinin metin olabilmesi için uyması gereken bağlaşıklık, tutarlılık, amaçlılık, kabuledilebilirlik, durumsallık, bilgisellik ve metinlerarası ilişki ilkeleridir.

Kişisel Deneyim Anlatısı — Anlatıcının değerlendirici işleviyle olayları kendi biyografisine dönüştürdüğü, gerçek olaylarla uyumlu bir sıra içeren anlatı alt türüdür.

Metindilbilim — Dildeki olası görünümleriyle metinlerin nasıl yapılandığı, biçimlendiği ve metinsellik ölçütlerini inceleyen dilbilim dalıdır. Örneğin, bir metnin bağlaşıklık ve tutarlılık ilkelerine göre nasıl bir bütün oluşturduğunu araştırır.

Dil Aktarımları — Metinlerde olay aktarımının yanı sıra konuşma ve düşüncenin sunumu sırasında ortaya çıkan dilsel düzenlemelerin tümüdür.

Değerlendirme — Anlatının niçin anlatıldığını ve anlatıcının iletişimsel niyetini sezdiren, olayların can alıcı noktasını yansıtan anlatı kurucu öğesidir.

Sözlü Anlatı Çözümlemesi — Labov ve Waletzky’nin modeline dayanan, anlatıcıların yaşadıkları olayları anlatırken bunları nasıl yeniden yorumladığını ve biçimlendirdiğini inceleyen çözümleme yöntemidir.