Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Sıra Sizde 1
Strahlenberg’in eserinin önemini üç madde hâlinde özetleyiniz.
Kitabın yanıtı
Strahlenberg’in eserinin önemi:
1. Türklerden kalan mezar taşları ve yazıtlardan söz etmiş, bunların çizim ve gravürlerine de yer vermiştir.
2. Kuzey Avrupa ve Sibirya arasında Ural-Altay kavimlerinin konuştuğu 32 dili “Tatar” adı altında toplamış ve bu dilleri, söz konusu dilleri konuşan halkların isimlerini vererek Tabula Polyglotta (=çok dilli tablo)’da altı gruba ayırmıştır.
3. Vocabularium Calmucko-Mungalicum (= Kalmukça-Moğolca Söz Dağarcığı) başlığıyla 1500 kelimelik bir Moğolca sözlüğe de yer vermiştir.
Sıra Sizde 2
Türkçe’de ismin hangi hâlleri ile 3. kişi iyelik eki arasında /n/ ortaya çıkar? Birer örnek veriniz.
Kitabın yanıtı
Yönelme, bulunma, ayrılma ve belirtme hâlleri ile 3. kişi iyelik eki arasında ortaya çıkar. Mesela:
(onun)yer-i-n-e
(onun)yer-i-n- de
(onun)yer-i-n-den
(onun)yer-i-n-i
Sıra Sizde 3
Türkiye Türkçesi’nde birbiriyle anlamca ilgili olmak şartıyla hem /z/ hem de /r/ ile yaşamakta olan beşer kelime çifti oluşturunuz.
Kitabın yanıtı
semiz X semir-
yaldız X yaldır (göz için “yaldır yaldır etmek”)
kaz- X kar-
gözük- X görük- (ağızlarda “gözük-” yerine)
kuduz X kudur-
