Ünite 2: Alfabe İşaretlerinin Ses Değerleri I: Ünlüler — Örnekler

İstanbul'da yaşayan eğitimli bir beyefendi, aruz vezniyle yazılmış bir şiiri okurken 'dûr' kelimesindeki uzun 'u' sesini belirgin şekilde uzatarak telaffuz eder. Bu kişi için kelimeyi kısa okumak, edebi incelikten uzak bir söyleyiş kusuru olarak kabul edilir. Böylece uzun ünlüleri korumak, toplum içinde bir aydınlık ve prestij göstergesi haline gelir.

Bir mahalle kahvesinde sohbet eden kişi, aslında kısa ünlüyle söylenmesi gereken 'zafer' kelimesini, duyduğu edebi metinlerin etkisiyle 'zâfer' şeklinde uzatarak telaffuz eder. Bu durum, okur-yazar kesimin kullandığı uzun ünlü alışkanlığının, halk dilinde yanlış bir adaptasyonla Türkçe kelimelere bulaşmasına güzel bir örnektir.

Bir medrese öğrencisi, Arapça kökenli 'hârem' kelimesini telaffuz ederken, kelimenin başındaki 'h' harfinin etkisiyle 'a' sesini tam bir kalın 'a' olarak değil, 'e' sesine yaklaşan ince ve dar bir tonda söyler. Bu özel fonetik varyant, öğrencinin kelimeyi doğru ve geleneksel Osmanlı Türkçesi söyleyişine uygun şekilde seslendirdiğini gösterir.