Ünite 1: Temel Kavramlar

Kaynak: ders kitabı, sayfa 8

Bilgi Teknolojisi Firmalarının Değeri

Dünyanın en değerli markaları arasında ilk iki sırayı Apple ve Google gibi bilgi teknolojisi firmaları paylaşmaktadır. Ağır sanayi, petrol ve gıda devlerini geride bırakan bu durum, günümüz toplumunda bilginin ne denli baskın bir güç haline geldiğinin somut kanıtıdır.

2015-2018 Bilgi Toplumu Stratejisi

Türkiye'nin bilgi toplumu olmasına yönelik en somut adım T.C. Kalkınma Bakanlığı ve Bilgi Toplumu Dairesi Başkanlığı tarafından atılmıştır. 2015-2018 dönemini kapsayan Bilgi Toplumu Stratejisi ve Eylem Planı, 6 Mart 2015 tarihli Resmî Gazete'nin mükerrer sayısında yayımlanmıştır.

İnternette 60 Saniyede Üretilen Veri

Mayıs 2015 verilerine göre internette sadece 60 saniye içinde 2.024.423 Google araması yapılmış, 2.870.786 YouTube videosu izlenmiş, 291.858.755 e-posta gönderilmiş ve çevrim içi alışveriş için 414.387 dolar harcanmıştır.

Küresel İnternet Trafiği ve Zettabayt

Cisco raporlarına göre 2016 yılında yıllık küresel internet trafiği 1 Zettabayt (1000 Exabayt) eşiğini aşmış, 2018'de aylık 131,6 Exabayta ulaşmıştır. 2018'de internette bir ayda dolaşan videoları izlemek 5 milyon yıldan fazla zaman gerektirecektir.

Anahtar Kavramlar

VeriTek başına anlam ifade etmeyen, nesnelerin özelliklerini ve olayları tanımlayan ham sembollerdir. Örneğin, 50 kişilik bir sınıftaki öğrencilerin boylarının alt alta yazıldığı ancak herhangi bir açıklama içermeyen sayılar listesi birer veridir.

Enformasyon (Malumat)Verilerin birbiriyle veya diğer bağlamlarla ilişkilendirilerek anlam kazanmış halidir. Örneğin, aynı öğrenci boylarının bir grafiğe dökülerek ortalamasının alınması veriyi enformasyona dönüştürür.

BilgiEnformasyonun bilen kişi tarafından içselleştirilmesi, tecrübe ve algılarla şekillendirilmiş öznel durumudur. Örneğin, Türkçeyi konuşurken kuralları bilinçli düşünmeden doğru uygulamak bir bilgidir.

Bilgelik (İrfan)İleriyi görebilme, sağlıklı değerlendirme yapma ve doğru karar verme konusunda bilginin nasıl kullanılacağına dair anlayış kazanma aşamasıdır. Keşfetme, buluş ve muhakeme bu evrede gerçekleşir.

Büyük Veri (Big Data)Geleneksel veritabanları ve yazılımlarla düzenlenenemeyecek ve işlenemeyecek kadar büyük ve karmaşık küresel verilerdir. Örneğin, 60 saniyede milyonlarca Google araması ve YouTube videosu izlenmesi büyük veri oluşturur.

Örtülü BilgiKişisel olan, içeriğe bağımlı ve biçimlendirilmesi/aktarılması zor olan bilgidir. Örneğin bisiklete binmek veya mizah yeteneği örtülü bilgiye örnektir.

Açık BilgiSemboller, kelimeler veya formüller yoluyla kolayca kodlanabilen, sözle ifade edilip paylaşılan bilgidir. Örneğin telefonumuza gelen hava durumu sıcaklığı açık bilgidir.

Algısal BellekDuyusal bilginin çok kısa sürelerde (anlık) orijinal uyarıcı yansıması olarak işlendiği ve işlenmezse kaybolduğu bellektir. Örneğin sokaktaki yüzlerce ses arasından odaklanılan sesi seçmeyi sağlar.

Kısa Süreli BellekBilgilerin sınırlı bir kapasitede (7±2 parça) ve kısa süreyle (15-20 saniye) tutulduğu işler/çalışan bellektir. Telefon numarasını ezberlemek için tekrar etmek bu belleği kullanır.

Uzun Süreli BellekKapasite ve süre sınırlaması olmayan, milyonlarca bilgi parçasını anlamsal bağlantılarla sonsuza dek saklayan bellek deposudur.

İşletim SistemiBilgisayar donanımlarının uyumlu çalışmasını sağlayan ve uygulama yazılımları ile donanım arasında köprü kuran temel yazılımdır. Windows, macOS ve Android örnek verilebilir.

İşlemci (CPU)Bilgisayarın beyni olarak kabul edilen, aritmetiksel, mantıksal ve kontrol komutlarını yürüterek verinin çoğunu işleyen donanımdır.

RAM (Rasgele Erişimli Bellek)Elektrik akımı olduğu sürece veri tutan, kısa süreli belleğe benzeyen ve bilgisayar performansını doğrudan etkileyen geçici bellektir.

Bilgi SistemleriKullanıcının ihtiyacını karşılamak üzere birlikte çalışan bütün donanım, yazılım, personel, veri ve süreçleri kapsayan geniş yapıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Apollo 11 Bilgisayarı ve iPhone 5 Kıyaslaması

1969 yılında Apollo 11 uydusunu uzaya gönderen 32 kg ağırlığındaki bilgisayar ile iPhone 5 karşılaştırıldığında, iPhone 5'in 1270 kat daha hızlı, 250.000 kat daha fazla RAM'e ve 2.000.000 kat daha fazla depolama alanına sahip olduğu görülmektedir.

Dijital Ölçü Birimi Yottabayt ve Brontobyte

Yüksek hızlı internet kullanarak bir yottabayt boyutundaki dosyayı indirmek yaklaşık 11 trilyon yıl sürer. Brontobyte ise 1 rakamından sonra gelen 27 sıfırdan oluşan hayali ve devasa bir veri ölçü birimidir.

NASA'nın Uzay İstasyonunda 3 Boyutlu Yazıcı Kullanımı

Teknolojideki ilerlemelerin somut bir örneği olarak NASA, uluslararası uzay istasyonuna gönderdiği 3 boyutlu yazıcı ile uzayda cırcır anahtar yazdırmıştır. Ayrıca günümüzde bu yazıcılarla kalp dokusu ve böbrek gibi organlar da basılabilmektedir.

Amerikan Kongre Kütüphanesi Veri Boyutu

Dijital veri tablosuna göre 10 Terabaytlık veri, Amerikan Kongre Kütüphanesindeki bütün yazılı koleksiyonun tamamına denk gelmektedir.

İnsanlık Tarihindeki Tüm Kelimeler

Dijital enformasyon ölçü birimlerinden 1 Exabayt (1024 Petabayt), insanlık tarihi boyunca konuşulmuş olan bütün kelimelerin toplam hacmini temsil etmektedir.

Pandora Çiçekleri (Nano Boyut)

Teknolojinin gelişimini göstermek adına mağara duvarlarındaki ilk ilkel resimlerden, nanometrik boyutta üretilen 2 mikrometre boyutundaki sanat eserlerine (Pandora Çiçekleri) ulaşan devasa bir teknolojik evrim yaşanmıştır.

Sınavda Dikkat Et

VEBB piramidinin (Veri, Enformasyon, Bilgi, Bilgelik) sıralamasını ve her bir aşamanın temel anahtar kelimelerini (Gerçek, Ne, Nasıl, Neden) mutlaka ezberleyin; sınavda bu sıralama sıklıkla sorulur.
Örtülü bilgi ile açık bilgi arasındaki farkı kaçırmayın; örtülü bilgi kişisel ve aktarılması zor (bisiklet sürmek), açık bilgi ise kodlanabilir ve paylaşılabilirdir (hava durumu).
Kısa süreli belleğin kapasitesinin 7±2 (5-9 parça) olduğunu ve süresinin 15-20 saniye ile sınırlı olduğunu unutmayın.
RAM ve ROM belleklerin işlevlerini karıştırmayın; RAM elektriği kesildiğinde veri silinen geçici bellektir, ROM ise BIOS'u barındıran salt okunur başlangıç belleğidir.
Girdi birimleri (klavye, fare, mikrofon) ile çıktı birimlerini (ekran, yazıcı, hoparlör) ayırt edebilmeniz sınavda doğrudan puan kazandırır.
Bilgi işleme süreçlerinin 7 aşamasını (Toplama, Düzenleme, Analiz, Kaydetme, İşleme, Aktarma, Gösterim) ve örneklerini gözden geçirin; özellikle barkod okutmanın 'toplama' olduğunu unutmayın.
Bilgi toplumunda zenginlik kaynağının 'bilgi' olduğunu, sanayi toplumunda ise 'enerji kaynakları ve sanayi' olduğunu tablo üzerinden iyi kavrayın.