Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Türk Tiyatrosu

Ünite 1: Dram Sanatı ve Tiyatro Sanatı — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Dram Sanatı — Kişi, uzam, zaman ve eylemleri içeren anlatıların 'sen-ben' ilişkisi içinde, 'şimdi' ve 'burada'lık duygusu yaratarak canlandırıldığı tiyatro, opera, bale ve sinema gibi sanatların genel adıdır. Metindeki tanıma göre bu sanatlar mimesis (yansılama) ilkesine dayanır.

Mitos — İlkel insanların dünyayı anlamlandırmak ve dönüştürmek için ürettikleri simgesel sözler ve gerçek dışı anlatılardır. Dram sanatının kökenindeki büyüsel ve inançsal altyapıyı oluşturur; örnek olarak bolluk törenlerinde anlatılan tanrı öyküleri verilebilir.

Ritüel — İlkel çağlardan beri insanların ortaklaşa gerçekleştirdikleri simgesel eylemler ve büyüsel törenlerdir. Mitosların eyleme dökülmüş halidir; örneğin doğanın canlanmasını sağlamak amacıyla yapılan bolluk rütielleri buna örnektir.

Yazınsal (Edebi) Anlatı — Öykü, roman, masal, destan ve anı gibi türleri kapsayan, temelinde sözcüklerin ve sözel dilin yer aldığı anlatı biçimidir. Bu türde kişiler 'o/onlar', uzam 'orası', zaman ise 'geçmiş zaman' olarak aktarılır.

Dramatik Anlatı — Tiyatro, sinema, opera ve radyo oyunu gibi yapıtların dayandığı, olayların canlandırma (taklit) yoluyla aktarıldığı anlatı türüdür. Temel özellikleri 'sen-ben' ilişkisi, 'burası' uzamı ve 'şimdi' zamanıdır.

Anlatı — Anlamlı ve bağlantılı bir dizi olayın temsilidir; kişilerin, uzamın, zamanın ve birbirine ardıllık bağıyla bağlı en az iki eylemin bir araya gelmesiyle oluşur. Fotoğraf veya tek başına bir durum bildirimi anlatı olamaz.

Uzam — Anlatıdaki eylemlerin geçtiği mekân ve yerdir. Yazınsal anlatıda 'orası' (uzaktaki yer) olarak aktarılırken, dramatik anlatıda dekor ve ışıkla sahnede 'burası' (yakındaki yer) olarak yeniden yaratılır.

Yaratıcı Drama — Bir grup içinde yer alan kişilerin duygu, düşünce, sorun ve davranışlarının lider öncülüğünde dramatize edilerek irdelenmesi ve çözümler aranması disiplinidir. Özellikle İngiltere, ABD ve Almanya kaynaklı eğitim metotlarından türemiştir.

Mimesis (Yansılama / Taklit) — Sanatın gerçeği doğrudan değil, onun yerine geçebilecek öğelerle 'mış gibi' yeniden üretme ve canlandırma özelliğidir. Dram sanatının ve tiyatronun temel taşıyıcı öğesidir.

Sözce — Dramatik anlatıda konuşucunun 'ben' ve 'şimdi'den hareket ederek sözle dışa vurduğu anlamlı bütün veya repliktir. 'Geri dön!', 'Üşüyorum' gibi ifadeler birer sözcedir.

Köy Seyirlik Oyunları — Anadolu köylüsünün doğayla, toprakla ilişkisine ve ritüellere dayanan, şarkı, dans ve canlandırma içeren geleneksel dramatik köylü oyunlarıdır. Koç Katımı ve Saya Gezme bu türün tipik örnekleridir.

Koç Katımı — Hayvancılıkla geçinen yörelerde koyunların çiftleşmesini sağlamak amacıyla Eylül, Ekim veya Kasım aylarında düzenlenen büyüsel/törensel köy seyirlik oyunudur. Koçun siyah veya ala koyuna gitmesine göre kışın geçişine dair kehanette bulunulur.

Anlatıbilim (Narratology) — Anlatıların yapısını, türlerini, öğelerini ve işleyiş mekanizmalarını inceleyen, çok geniş ve karmaşık olan anlatı konusunu çözümlemeyi amaçlayan bilim dalıdır.

Psikodrama — Kişilerin psikolojik sorunlarının, iç dünyalarının ve geçmiş öykülerinin bir uzman öncülüğünde dramatizasyon yoluyla sahnede canlandırılarak sağaltılması (tedavi edilmesi) yöntemidir.

Sözde (Diyalog) — Dramatik metinlerde iki veya daha fazla kişinin 'sen-ben' ilişkisi çerçevesinde karşılıklı konuşma yapmasıdır; dram sanatında iletişimi kuran ana unsurlardan biridir.

Epik Şiir — Temelinde anlatı öğesi barındıran, destansı olayları, kahramanlıkları ve serüvenleri aktaran şiir türüdür; lirik şiirden farklı olarak anlatı evreni içinde yer alır.

İllüzyon (Yanılsama) — Sanat alıcısının, sunulan kurmaca dünyayı (sahneyi, perdemi) gerçekmiş ya da o an gözü önünde oluyormuş gibi kabullenmesini sağlayan sanatsal aldanma ve duygu durumudur.