Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Türk Tiyatrosu

Ünite 2: Köylerde Gelişen Tiyatro Geleneğimiz — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 30 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Köy Seyirlik Oyunu — Anadolu köylüsünün doğa, toprak ve mevsim döngüleriyle ilişkisine dayanan, ritüel ve büyüsel kökenlerden beslenen, doğaçlama oynanan geleneksel dramatik köylü oyunlarıdır. Örnek olarak Niğde-Aksaray yöresindeki 'Ekin Kurtarma Oyunu' verilebilir.

Ritüel — İnsanın doğanın düzenini keşfedip ona katkıda bulunmak ya da doğadaki döngüye ortak olmak adına uyguladığı, içinde dans, maske ve büyünün yer aldığı kutsal törenlerdir. Köy seyirlik oyunlarının temel kaynağını oluşturur.

Ak-Kara Çatışması — Doğanın ölüm ve yaşam, yaz ve kış gibi iki temel unsurunu simgeleyen, oyunlarda Arap ile Dede gibi tiplemelerin mücadelesiyle somutlaşan köklü bir motifdir. Ak olanın dirilmesi bolluk ve bereketin geleceğine duyulan inancı simgeler.

Ölüp-Dirilme Motifi — Doğanın kışın ölmesi ve baharda yeniden canlanmasını simgeleyen, oyun içinde bir karakterin öldükten sonra su, yemiş, para veya dua ile tekrar hayata döndürüldüğü yaygın bir dramatik eylem kalıbıdır. Hıdırellez kutlamaları ve 'Su Kestiği Oyunu' buna örnek oluşturur.

Oyun İçinde Oyun — Seyirci-oyuncu organik bağını güçlendiren, özdeşleşmeyi engelleyerek izleyenlere bunun varsayımsal bir tiyatro olduğunu sürekli hatırlatan kurgusal bir tekniktir. Köy seyirlik oyunlarının neredeyse tamamında bu motife rastlanır.

Phallus (Müstehcenlik / Çiftleşme) — Doğanın çoğalmasını, üremesini ve tarlaya atılan tohumun bereketini simgeleyen, köy seyirlik oyunlarında cinsel baskıya karşı hicvedici bir unsur olarak kullanılan bedensel ve sözlü motiftir. 'Madımak Oyunu'nda bu motife yer verilir.

Canlı Aksesuar — Eşya veya mekân unsurlarının (iskemle, değirmen taşı, duvar, taş) bulunmadığı durumlarda oyuncuların kendi bedenleriyle bu nesneleri yansıtmasıdır. Örneğin dört oyuncunun omuz omuza vererek değirmen taşını canlandırması canlı aksesuardır.

Açık Biçim - Göstermeci Tiyatro — Illüzyona (büyüsel gerçekliğe) dayanmayan, seyirciye tiyatro izlediğinin sürekli hatırlatıldığı, dekor ve kostümde soyutlamanın kullanıldığı tiyatro anlayışıdır. Köy seyirlik oyunları bu anlayışın geleneksel kökenidir.

Yönetici (Delikanlıbaşı / Yarenbaşı) — Köy seyirlik oyunlarının ön hazırlığından yansılama anına ve sonrasına kadar oyun düzeninden sorumlu olan kişidir. Yöreye göre Yiğitbaşı, Oyunağası veya Yarenbaşı gibi farklı isimlerle anılır.

Yalancı Aksesuar — Gerçeğinin bulunamadığı durumlarda seyircinin gerçekmiş gibi varsaydığı ikame nesnelerdir. Örneğin tüfek yerine sopa, para yerine kâğıt, fırça yerine süpürge kullanılması yalancı aksesuardır.

Cem Törenleri — Alevilik, Batınilik ve Bektaşilik'in edep ve erkânıyla, Allah-Muhammed-Ali yoluyla ilgili moral değerleri ve simgesel eylemleri kapsayan, toplu katılımın esas olduğu törenlerdir.

Ahilik Törenleri — Esnaf ve zanaatkârlar arasında dayanışmayı güçlendiren, simgesel araç-gereçler, adaklar ve toplu yemek gibi ortak motifleri barındıran geleneksel mesleki ve kültürel törenlerdir.

Yaren Sohbetleri — Belirli kurallar dahilinde, toplu katılım, müzik, dans, yemek ve simgesel eylemlerle gerçekleştirilen, köylerde sosyal dayanışmayı pekiştiren geleneksel toplantılardır.