Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Türk Tiyatrosu

Ünite 3: Kentlerde Gelişen Tiyatro Geleneğimiz Karagöz - Ortaoyunu - Meddah — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 30 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Göstermelik — Karagöz oyununun başında, nârekenin cırlak sesiyle kalkan ve konuyla ilintili ya da ilintisiz olabilen soyutlamaya dayalı resimlerdir. Örnek olarak dalyan, saksıda limon ağacı veya yaşam ağacı gösterilebilir.

Mukaddime (Giriş) — Karagöz ve Ortaoyunu'nun ilk bölümüdür. Karagöz'de göstermelik, semai ve perde gazeli ile başlarken; Ortaoyunu'nda müzik, dans ve curcuna ile başlar.

Muhavere (Söyleşme) — Olay dizisinden arındırılmış, kelime oyunları, yanlış anlamalar, cinas ve kinayelerle dolu, güldürü öğelerinin yoğun olarak kullanıldığı bölümdür. Karagöz'de Hacivat ile Karagöz, Ortaoyunu'nda Pişekâr ile Kavuklu arasında geçer.

Arzbâr ve Tekerleme — Ortaoyunu'nun muhavere bölümünün alt başlıklarıdır. Arzbâr kısmında Pişekâr ile Kavuklu'nun tanımamazlık motifi işlenirken; Tekerleme bölümünde Kavuklu'nun gördüğü gerçek dışı 'düş' anlatılır.

Fasıl — Geleneksel tiyatroda ana oyun bölümüdür. Günlük yaşamdan, tarihten veya masallardan alınan konuların işlendiği, yoksulluk, cehalet ve ahlak yozlaşmasının ele alındığı ana bölümdür.

Tasvir — Karagöz gölge oyununda kullanılan, çoğunlukla deve derisinden yapılan ve çubuklar yardımıyla perdeye yansıtılan iki boyutlu figürlerdir. Örnek olarak Karagöz ve Hacivat figürleri verilebilir.

Palanga — Ortaoyunu'nun sergilendiği, ortada yer alan ve seyirciyle iplerle ayrılmış olan yuvarlak veya dört köşe şeklindeki oyun alanına verilen isimdir.

Pastav (Şakşak) — Ortaoyunu'nda Pişekâr'ın elinde tuttuğu, iki tahta parçasından oluşan ve silkelendiğinde ses çıkaran, vurduğu yeri acıtmayan geleneksel aksesuardır.

Makreme (Şedde) — Meddahın hikâye anlatırken boynuna doladığı, farklı karakterleri canlandırırken çeşitli şekillerde kullandığı mendil veya peşkirdir.

Nâreke — Karagöz oyununun başında ve oyun sırasında kullanılan, kamıştan yapılan cırlak sesli geleneksel bir düdüktür.

El Peşrevi — Karagöz oynatıcısının, yaklaşık 60 cm uzunluğundaki tasvir sopalarını perdeyle dik açı oluşturacak biçimde yatay olarak kullanma becerisine ve yöntemine denir.

Açık Biçim-Göstermeci Tiyatro — Klasik Aristotelesçi tiyatroya karşı geliştirilen, özdeşleşmeyi kırarak seyircinin düşünmesini ve oyunun bir tiyatro olduğunu her an hatırlamasını amaçlayan tiyatro anlayışıdır.

Yeni Dünya — Ortaoyunu dekorunda ev, konak veya başka bir mekânı simgelemek için kullanılan, ortası açık, altı ve üstü kafesli iki üç kanatlı paravandır.