Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Türkçe Ses Bilgisi

Ünite 3: Ses Bilgisi II: Parçalarüstü Sesbirimler — Kelime Bul

Tanımı oku, kavramı harf harf bul. 10 kelime var.

1 / 100 doğru

Eklenme sırasında üzerlerine vurguyu çekmeyen, vurgunun kendilerinden önceki hecede kalmasını sağlayan ek gruplarıdır (Örn: şimdiki zaman eki -(X)yor, bildirme eki -dir).

Parçalarüstü Sesbirimler (Bürün) — Tek başına ayrılamayan, segmentel seslerin üzerine bürünmüş durumda bulunan vurgu, ton, durak, ezgi ve uzunluk gibi konuşma dilinin vazgeçilmez özellikleridir. İletişimde anlam nüansları yaratmada kritik rol oynarlar.

Sözcük Vurgusu — ••• bir hecenin diğerlerine göre daha belirgin ve baskılı söylenmesidir. Türkçede genel olarak kelime kökenine ve yapısına göre belirli kurallara bağlıdır.

Durak — Konuşma sırasında sözcükler veya öbekler arasında bırakılan kısa aralıklardır. Anlamı doğrudan etkilediği için Türkçede anlam ayırıcı bir bürünsel özelliktir.

Ezgi — Bir konuşma zincirinde hece, kök ve ekleri kapsayan ton değişimlerinin tümüdür. Cümlenin tamamlanıp tamamlanmadığını veya soru anlamı taşıyıp taşımadığını ••• sayesinde anlarız.

Enklitik — Ek olmadıkları hâlde, özellikle ünlü uyumları ve vurgu açısından ek gibi davranan, ancak kendileri vurgulanmayan dil öğeleridir (Örn: soru eki mi, bağlacı da).

Öbek Vurgusu — Birleşik sözcüklerde veya birleşik eylemlerde ana vurgunun son heceden ilk sözcüğün son hecesine kayması durumudur (Örn: deve_tabanı, karatahta).

Vurgulanamayan Ekler — Eklenme sırasında üzerlerine vurguyu çekmeyen, vurgunun kendilerinden önceki hecede kalmasını sağlayan ek gruplarıdır (Örn: şimdiki zaman eki -(X)yor, bildirme eki -dir).

Prosodi — Dil incelemelerinde ses birimlerinden ayrı düşünülemeyen vurgu, ezgi, durak, ulama, ton ve uzunluk gibi konuşma dilinin ••• özelliklerini kapsayan terimdir.

Zarf-Fiil Vurgusu — Her iki unsuru da eylem olan birleşik eylemlerde, ünlü •••-••• kurulduğunda vurgunun ilk sözcüğün son hecesindeki •••-••• eki üzerinde kalması durumudur (Örn: gideDUR, uyuYAkalmışım).

Yüklem Önü Pozisyonu — Yazı dilinde yeni veya önemli bilgiye ayrılmış olan, vurgulanmak istenen cümlenin ana öğesinin kaydırıldığı söz dizimsel pozisyondur.