Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Uluslararası İlişkiler Lisans Programı » Anayasa Hukuku

Ünite 4: Devletin Temel Nitelikleri — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 50 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Asli Kurucu İktidar — Kendisini bağlayan hiçbir pozitif hukuk kuralı olmaksızın, bir devletin anayasasını tümden yapan veya yeniden kuran sınırsız ve hukuk dışı iktidardır. Örneğin, devrim veya iç savaş sonrası yeni bir anayasa yapılması bu kapsamdadır.

Tali Kurucu İktidar — Bir ülkenin anayasasını, yine o anayasada belirtilen usul ve kurallara (sert anayasa kurallarına) bağlı kalarak değiştiren hukuki ve sınırlı iktidardır.

Atatürk Milliyetçiliği — Irkçılığa ve şovenizme karşı olan, çağdaş milletlerle uyum içinde yürürken Türk toplumunun bağımsız kimliğini korumayı amaçlayan milliyetçilik anlayışıdır. 1982 Anayasası'nın 2. maddesinde yer alır.

Laiklik — Din hürriyeti ile din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılmasını öngören, devletin hiçbir dine üstünlük tanımadığı ve yönetimde din kurallarının etkili olmadığını savunan ilkedir.

Din ve Vicdan Hürriyeti — Herkesin dilediği dini inanca sahip olma veya hiçbiri olmama özgürlüğünü kapsayan, kimsenin inançlarından dolayı kınanamayacağı mutlak nitelikteki anayasal hürriyettir.

İbadet Hürriyeti — Kişinin inandığı dinin gerektirdiği ayin ve törenleri serbestçe yapabilmesi hakkıdır. Vicdan hürriyetinden farklı olarak kamu düzeni ve güvenliği amacıyla sınırlamalara tabidir.

Demokrasi — Yöneticilerin tüm yönetilenler tarafından serbest, eşit ve dürüst seçimler yoluyla seçildiği, temel hak ve hürriyetlerin güvence altına alındığı siyasal rejimdir.

Genel Oy — Servet, vergi, öğrenim durumu ve cinsiyet gibi sınırlamalar olmaksızın bütün vatandaşların oy kullanma hakkına sahip olmasıdır. Türkiye'de 1934'ten beri uygulanmaktadır.

Tek Dereceli Seçim — Seçmenlerin temsilcilerini araya ikinci seçmen sokmaksızın doğrudan doğruya kendilerinin seçtiği seçim sistemidir. Türkiye'de 1946'dan beri uygulanmaktadır.

Militan (Mücadeleci) Demokrasi — Demokrasiyi ortadan kaldırmayı amaçlayan akımlara ve partilere meşru siyasal faaliyet alanı tanımayan, anayasal düzeni korumak için önleyici tedbirler öngören anlayıştır.

Siyasi Parti Odak Hâline Gelme — Bir siyasi partinin tüzük ve programına aykırı eylemlerin üyelerince yoğun şekilde işlenmesi ve parti organlarınca benimsenmesi durumudur. Parti kapatma davasında aranan şarttır.

Ölçülülük İlkesi — Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanmasında başvurulan aracın amacı gerçekleştirmeye elverişli, gerekli ve amaçla orantılı olmasını ifade eden Anayasa kuralıdır.

Çekirdek Alan (Dokunulmaz Haklar) — Savaş, seferberlik veya olağanüstü hallerde dahi durdurulamayan; yaşama hakkına, maddi ve manevi varlığın bütünlüğüne dokunulamayan ve suçsuzluk karinesini içeren hak alanıdır.

Hukuk Devleti — Vatandaşların hukuki güvenlik içinde bulunduğu, devletin tüm eylem ve işlemlerinin hukuk kurallarına ve bağımsız yargı denetimine bağlı olduğu devlet sistemidir.

Kanuni Hâkim Güvencesi — Hiç kimsenin kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamayacağını, olaydan sonra özel mahkeme kurulamayacağını garanti eden ilkedir.

Sosyal Devlet (Refah Devleti) — Toplumsal barışı ve adaleti sağlamak amacıyla devletin ekonomik ve sosyal hayata aktif müdahalesini gerekli gören, asgari hayat düzeyi sunan devlet anlayışıdır.

Kamulaştırma — Devlet ve kamu tüzel kişilerinin, kamu yararının gerektirdiği hallerde özel mülkiyetteki taşınmazları gerçek karşılığını peşin ödeyerek kamu mülkiyetine geçirmesidir.

Devletleştirme — Kamu hizmeti niteliği taşıyan ve özel teşebbüs elinde bulunan işletmelerin kamu yararı zorunluluğuyla gerçek karşılığı üzerinden devlete devredilmesidir.

Şekli Hukuki Eşitlik — Kanunların genel ve soyut nitelik taşıması ve kapsadığı herkese istisnasız eşit olarak uygulanmasıdır.

Maddi Hukuki Eşitlik — Aynı durumda bulunanlar için haklarda, ödevlerde, fırsatlarda ve hizmetlerde fiili ve özlü bir eşitlik sağlanması zorunluluğudur.

Pozitif Ayrımcılık — Toplumda dezavantajlı konumda olan kadınlar, çocuklar, yaşlılar, engelliler ve gaziler lehine ayrımcılık yapılarak eşitliğin sağlanmasıdır.

Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsmanlık) — TBMM Başkanlığına bağlı olarak kurulan, idarenin işleyişini insan haklarına dayalı adalet, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden inceleyen denetim kurumudur.

Şekli Anlamda Kanun — Yasama organı tarafından 'kanun' adı altında kabul edilen her türlü parlamenter işlemdir.

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CBK) — Cumhurbaşkanının yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkardığı, temel hak ve kişisel hakları düzenleyemeyen düzenleyici işlemdir.