Asli Kurucu İktidarYeni bir devlet kurmak veya mevcut anayasayı tamamen ortadan kaldırarak yepyeni bir anayasa yapmak yetkisidir. Hiçbir hukuki sınırlamaya tâbi değildir, tamamen fiili ve sınırsız bir iktidardır. Örneğin, 1921 veya 1924 Anayasası'nı yapan meclislerin durumu asli kurucu iktidar örneğidir.
Tali Kurucu İktidarMevcut bir anayasayı yine o anayasada öngörülen usul ve şekil kurallarına uyarak değiştirme yetkisidir. Asli kurucu iktidar tarafından sınırlandırılmıştır ve yetkisini anayasadan alır. 1982 Anayasası'nın 175. maddesine göre anayasayı değiştiren TBMM tali kurucu iktidardır.
Zorunlu HalkoylamasıAnayasa değişikliği teklifinin TBMM'de belirli bir çoğunlukla (örneğin beşte üç ile üçte iki arası) kabul edilmesi durumunda, halkoyuna sunulmasının anayasal bir zorunluluk olmasını ifade eder. Bu durumda Cumhurbaşkanının iade etmeme seçeneğinde metin mutlaka halkoyuna sunulur.
İhtiyarî HalkoylamasıAnayasa değişikliği teklifinin TBMM'de üçte iki veya daha büyük bir çoğunlukla kabul edilmesi halinde, Cumhurbaşkanına tanınan halkoyuna sunma veya onaylayarak yayımlama seçeneklerinden oluşan takdir yetkisidir. Cumhurbaşkanı isterse halkoyuna sunabilir, isterse doğrudan onaylayabilir.
Şekil Yönünden DenetimBir anayasa değişikliğinin veya kanunun anayasada öngörülen teklif, görüşme, karar yeter sayıları ve usul kurallarına uygun olarak yapılıp yapılmadığının yargısal mercilerce incelenmesidir. Anayasa Mahkemesi anayasa değişikliklerini sadece şekil bakımından denetleyebilir.
Esas Yönünden DenetimBir anayasa değişikliği veya normun içeriğinin, anayasanın diğer maddeleriyle veya üstün hukuk normlarıyla çelişip çelişmediğinin incelenmesidir. Usulüne uygun yapılmış anayasa değişiklikleri eşdeğer norm olduklarından esas yönünden denetlenemez.
Fonksiyonlar AyrılığıDevlet iktidarının hukuki fonksiyonlarının (yasama, yürütme, yargı) birbirinden ayrılması ve aralarında işbirliği bulunan farklı organlarca yerine getirilmesidir. Günümüzde kuvvetler ayrılığı teorisinin pozitif hukuktaki gerçek karşılığıdır.
Maddi KriterDevletin hukuki fonksiyonlarının tasnifini, bu fonksiyonların ifasında başvurulan işlemlerin iç bünyesine ve hukuki mahiyetine (kural-işlem, sübjektif işlem, yargı işlemi) dayandıran ölçüttür. Örneğin yasama genel ve soyut kural koymaktır.
Organik ve Şeklî KriterDevlet fonksiyonlarının, işlemin içeriğine bakılmaksızın, onu yapan organa ve yapılış şekline göre tasnif edilmesidir. Carré de Malberg tarafından savunulan bu görese göre yasama organından kanun şeklinde çıkan her işlem kanundur.
Şart-İşlemDoğrudan yeni bir hukuki durum yaratmayan, ancak genel bir kuralın veya kanunun belirli bir kişiye veya duruma uygulanabilmesi için gerekli hukuki şartı oluşturan işlemlerdir. Örneğin atama işlemleri veya bütçe kanunları birer şart-işlemdir.
Yasama Yetkisinin GenelliğiYasama organının anayasaya aykırı olmamak şartıyla her konuyu kanunla düzenleyebilmesi, konu bakımından bir sınırlamaya tâbi olmamasıdır. Yürütme organına bırakılmış mahfuz bir düzenleme alanı bulunmadığını ifade eder.
Yasama Yetkisinin İlkelliği (Asliliği)Yasama organının bir konuyu araya herhangi bir ön işlem veya yetki kanunu girmeksizin, doğrudan doğruya ve özerk olarak düzenleyebilme yeteneğidir. İdarenin aksine yasama ön izne tâbi değildir.
Yasama Yetkisinin DevredilmezliğiAnayasanın 7. maddesinde yer alan ve TBMM'nin anayasadan aldığı kanun yapma veya kanun gücünde işlem tesis etme yetkisini başka bir organa devredemeyeceğini öngören temel anayasa kuralıdır.
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi2017 Anayasa değişikliği ile hayatımıza giren ve Cumhurbaşkanının yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkardığı düzenleyici işlemdir. Kanun altında yer alır ve münhasıran kanunla düzenlenecek alanlarda çıkarılamaz.
Şeklî KanunMaddi anlamda genel, soyut ve sürekli bir kural-işlem niteliği taşımadığı halde, anayasa gereği kanun adıyla ve kanun usulüyle yapılan işlemlerdir. Bütçe kanunu ve genel af ilanı bu niteliktedir.
Bütçe KanunuDevlete ve kamu tüzel kişilerine belli bir mali yılda harcama yapma ve gelir toplama yetkisi veren, hukuki mahiyeti itibarıyla kural-işlem değil şart-işlem olan özel nitelikli kanundur.
Parlamento KararıTBMM'nin kanun dışındaki bütün işlemleridir. Genel ve soyut hukuk kuralları koyamazlar; içtüzük, meclis soruşturması veya seçimlerin yenilenmesi gibi konuları kapsar ve kural olarak yargı denetimi dışındadır.
Değişmez HükümlerAnayasanın 4. maddesiyle koruma altına alınan, değiştirilmesi ve değiştirilmesi teklif dahi edilemeyen hükümlerdir. 1982 Anayasası'nda devletin şeklinin cumhuriyet olduğu, nitelikleri ve 3. maddedeki unsurlar bu kapsamdadır.
Kanun Hükmünde Kararname (KHK)Bakanlar Kurulu'nun bir yetki kanununa dayanarak (veya OHAL dönemlerinde doğrudan anayasaya dayanarak) çıkardığı, şeklen yürütme organı işi olmakla beraber kanun gücüne sahip olan düzenleyici işlemlerdir (2017'de kaldırılmıştır).
Kesinhesap KanunuMerkezi yönetim bütçesinin uygulama sonuçlarını gösteren ve bütçe kanununun izleyen mali yıl içinde TBMM tarafından onaylanmasını sağlayan kanun teklifidir; yeni yıl bütçesiyle birlikte görüşülür.
İçtüzükTBMM'nin kendi iç örgütlenmesini, çalışma düzenini ve komisyonların faaliyetlerini düzenleyen, şeklen parlamento kararı niteliğinde olmakla birlikte Anayasa Mahkemesi'nin şekil denetimine tâbi olan düzenleyici işlemdir.
