Ünite 5: Kurucu İktidar: Anayasayı Değiştirme Sorunu — Kelime Bul

Tanımı oku, kavramı harf harf bul. 17 kelime var.

1 / 170 doğru

Mevcut bir anayasayı yine o anayasada öngörülen usul ve şekil kurallarına uyarak değiştirme yetkisidir. Asli ••• ••• tarafından sınırlandırılmıştır ve yetkisini anayasadan alır. 1982 Anayasası'nın 175. maddesine göre anayasayı değiştiren TBMM •••.

Asli Kurucu İktidar — Yeni bir devlet kurmak veya mevcut anayasayı tamamen ortadan kaldırarak yepyeni bir anayasa yapmak yetkisidir. Hiçbir hukuki sınırlamaya tâbi değildir, tamamen fiili ve sınırsız bir •••. Örneğin, 1921 veya 1924 Anayasası'nı yapan meclislerin durumu ••• örneğidir.

Tali Kurucu İktidar — Mevcut bir anayasayı yine o anayasada öngörülen usul ve şekil kurallarına uyarak değiştirme yetkisidir. Asli ••• ••• tarafından sınırlandırılmıştır ve yetkisini anayasadan alır. 1982 Anayasası'nın 175. maddesine göre anayasayı değiştiren TBMM •••.

Zorunlu Halkoylaması — Anayasa değişikliği teklifinin TBMM'de belirli bir çoğunlukla (örneğin beşte üç ile üçte iki arası) kabul edilmesi durumunda, halkoyuna sunulmasının anayasal bir ••• olmasını ifade eder. Bu durumda Cumhurbaşkanının iade etmeme seçeneğinde metin mutlaka halkoyuna sunulur.

İhtiyarî Halkoylaması — Anayasa değişikliği teklifinin TBMM'de üçte iki veya daha büyük bir çoğunlukla kabul edilmesi halinde, Cumhurbaşkanına tanınan halkoyuna sunma veya onaylayarak yayımlama seçeneklerinden oluşan takdir yetkisidir. Cumhurbaşkanı isterse halkoyuna sunabilir, isterse doğrudan onaylayabilir.

Şekil Yönünden Denetim — Bir anayasa değişikliğinin veya kanunun anayasada öngörülen teklif, görüşme, karar yeter sayıları ve usul kurallarına uygun olarak yapılıp yapılmadığının yargısal mercilerce incelenmesidir. Anayasa Mahkemesi anayasa değişikliklerini sadece ••• bakımından denetleyebilir.

Esas Yönünden Denetim — Bir anayasa değişikliği veya normun içeriğinin, anayasanın diğer maddeleriyle veya üstün hukuk normlarıyla çelişip çelişmediğinin incelenmesidir. Usulüne uygun yapılmış anayasa değişiklikleri eşdeğer norm olduklarından ••• ••• denetlenemez.

Fonksiyonlar Ayrılığı — Devlet iktidarının hukuki ••• (yasama, yürütme, yargı) birbirinden ayrılması ve aralarında işbirliği bulunan farklı organlarca yerine getirilmesidir. Günümüzde kuvvetler ••• teorisinin pozitif hukuktaki gerçek karşılığıdır.

Maddi Kriter — Devletin hukuki fonksiyonlarının tasnifini, bu fonksiyonların ifasında başvurulan işlemlerin iç bünyesine ve hukuki mahiyetine (kural-işlem, sübjektif işlem, yargı işlemi) dayandıran ölçüttür. Örneğin yasama genel ve soyut kural koymaktır.

Organik ve Şeklî Kriter — Devlet fonksiyonlarının, işlemin içeriğine bakılmaksızın, onu yapan organa ve yapılış ••• göre tasnif edilmesidir. Carré de Malberg tarafından savunulan bu görese göre yasama organından kanun ••• çıkan her işlem kanundur.

Şart-İşlem — Doğrudan yeni bir hukuki durum yaratmayan, ancak genel bir kuralın veya kanunun belirli bir kişiye veya duruma uygulanabilmesi için gerekli hukuki ••• oluşturan •••. Örneğin atama ••• veya bütçe kanunları birer •••.

Şeklî Kanun — Maddi anlamda genel, soyut ve sürekli bir kural-işlem niteliği taşımadığı halde, anayasa gereği ••• adıyla ve ••• usulüyle yapılan işlemlerdir. Bütçe ••• ve genel af ilanı bu niteliktedir.

Bütçe Kanunu — Devlete ve kamu tüzel kişilerine belli bir mali yılda harcama yapma ve gelir toplama yetkisi veren, hukuki mahiyeti itibarıyla kural-işlem değil şart-işlem olan özel nitelikli kanundur.

Parlamento Kararı — TBMM'nin kanun dışındaki bütün işlemleridir. Genel ve soyut hukuk kuralları koyamazlar; içtüzük, meclis soruşturması veya seçimlerin yenilenmesi gibi konuları kapsar ve kural olarak yargı denetimi dışındadır.

Değişmez Hükümler — Anayasanın 4. maddesiyle koruma altına alınan, değiştirilmesi ve değiştirilmesi teklif dahi edilemeyen •••. 1982 Anayasası'nda devletin şeklinin cumhuriyet olduğu, nitelikleri ve 3. maddedeki unsurlar bu kapsamdadır.

Kanun Hükmünde Kararname (KHK) — Bakanlar Kurulu'nun bir yetki ••• dayanarak (veya OHAL dönemlerinde doğrudan anayasaya dayanarak) çıkardığı, şeklen yürütme organı işi olmakla beraber ••• gücüne sahip olan düzenleyici işlemlerdir (2017'de kaldırılmıştır).

Kesinhesap Kanunu — Merkezi yönetim bütçesinin uygulama sonuçlarını gösteren ve bütçe ••• izleyen mali yıl içinde TBMM tarafından onaylanmasını sağlayan kanun teklifidir; yeni yıl bütçesiyle birlikte görüşülür.

İçtüzük — TBMM'nin kendi iç örgütlenmesini, çalışma düzenini ve komisyonların faaliyetlerini düzenleyen, şeklen parlamento kararı niteliğinde olmakla birlikte Anayasa Mahkemesi'nin şekil denetimine tâbi olan düzenleyici işlemdir.