Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Uluslararası İlişkiler Lisans Programı » Avrupa Birliği

Ünite 4: Avrupa Birliği Hukuku — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Ulus-üstü Nitelik (Supranationality) — Ulusal hukuk ve uluslararası hukuk ikilisinin ötesinde yer alan, üye devletlerin egemenlik yetkilerini ortak bir yapıya devrettiği ve bu yetkilerin çoğunluk esasıyla ortak organlarca kullanıldığı özgün AB hukuk niteliğidir. Örnek olarak, Birlik kurumlarının oybirliği armaksızın tüzük çıkarabilmesi gösterilebilir.

Farklılaştırılmış Bütünleşme — Her politika alanı bakımından her üye devletin aynı hızda ve aynı oranda ilerlememesi, kalıcı veya geçici olarak bazı devletlerin belirli politikaların dışında kalabilmesi imkanıdır. Örnek olarak, bazı üye devletlerin Schengen alanına veya ekonomik ve parasal birliğe dahil olmaması verilebilir.

Dışta Kalma İmkanı (Opt-Out) — Bazı üye devletlerin, antlaşmalardan doğan hak ve yetkilere dayanarak belirli politika alanlarının kalıcı veya geçici olarak tamamen dışında kalabilme imkanıdır. Örnek olarak, Birleşik Krallık, İrlanda ve Danimarka'nın özgürlük, güvenlik ve adalet alanı ile Schengen alanının dışında kalması gösterilebilir.

Daha İleri Bütünleşmeyi Takip Etme Yükümlülüğü (Pre-in) — Üye devletlerin belirli kriterleri henüz tam olarak yerine getiremediği için geçici olarak bazı politika alanlarına katılamaması ve koşulları sağladıkça entegre olma zorunluluğudur. Örnek olarak, Bulgaristan ve Romanya'nın henüz kriterleri sağlayamadığı için Schengen alanına dahil olamaması gösterilebilir.

Güçlendirilmiş İşbirliği Mekanizması — Belirli sayıdaki üye devletin, Birlik genelinde oybirliği sağlanamadığı durumlarda, AB tasarruflarını kullanarak kendi aralarında daha ileri düzeyde bütünleşme gerçekleştirmesini sağlayan esneklik mekanizmasıdır. Örnek olarak, boşanma ve ayrılığa uygulanacak hukuk ile patent alanında bu mekanizmanın kullanılması gösterilebilir.

Kurucu Antlaşmalar — Toplulukları ve Avrupa Birliği'ni kuran, devletlerin devrettiği yasama, yürütme ve yargı erklerini düzenleyen, AB hukukunun anayasal nitelikli temel yazılı iç kaynaklarıdır. Örnek olarak, Avrupa Birliği Antlaşması (ABA) ve Avrupa Birliğinin İşleyişi Hakkında Antlaşma (ABİHA) gösterilebilir.

Tüzük (Regulation) — Genel uygulama alanına sahip olan, bütünüyle bağlayıcı olan ve kabul edildikten sonra hiçbir iç hukuka aktarma işlemine gerek olmaksızın tüm üye devletlerde doğrudan uygulanan ikincil hukuk tasarrufudur. Örnek olarak, tüketici haklarına ilişkin bir konuyu tüm üye ülkelerde aynı anda ve aynı şekilde düzenleyen Birlik tüzükleri gösterilebilir.

Direktif (Directive) — Muhatap üye devletleri ulaşılması gereken sonuçlar bakımından bağlayan, ancak şekil ve yöntem seçimini ulusal otoritelere bırakan ve belirli bir sürede iç hukuka aktarılması gereken ikincil hukuk tasarrufudur. Örnek olarak, işçilerin haklarının korunmasına yönelik çıkarılan ve üye devletlerin ulusal yasalarında uyumlaştırma yapmasını öngören direktifler gösterilebilir.

Karar (Decision) — Bütünüyle bağlayıcı olan ancak genel bir uygulama alanı olmayıp yalnızca muhatabı açıkça belirtilen belirli üye devlet, kurum veya kişileri bağlayan ikincil hukuk tasarrufudur. Örnek olarak, Komisyonun belirli bir şirkete rekabet kurallarını ihlal ettiği gerekçesiyle uyguladığı cezai yaptırım kararı gösterilebilir.

Karma Anlaşma — AB'nin, üye devletler ile birlikte hareket ederek üye olmayan devletler veya uluslararası kuruluşlarla akdettiği ve yalnızca Birlik yetkisi içindeki kısımlarıyla bağlayıcı olan uluslararası anlaşma türüdür. Örnek olarak, AB ve üye ülkelerin üçüncü bir devletle ticaret ve işbirliği amacıyla ortaklaşa imzaladığı anlaşmalar gösterilebilir.

AB Temel Haklar Şartı (ABTHŞ) — Bireylerin temel hak ve özgürlüklerini güvence altına alan, Lizbon Antlaşması ile kurucu antlaşmalarla aynı hukuki değere sahip olduğu kabul edilen birincil hukukla eş seviyedeki özerk yazılı kaynaktır. Örnek olarak, adil yargılanma ve ifade özgürlüğü gibi hakların Şart metninde güvence altına alınması gösterilebilir.

Yasama Tasarrufu — AB kurumları tarafından normal yasama usulleri izlenerek kabul edilen ve normlar hiyerarşisinde ikincil hukukun en üst basamağında yer alan bağlayıcı hukuki metindir. Örnek olarak, Avrupa Parlamentosu ve Konseyin ortak kararıyla çıkarılan tüzük veya direktifler gösterilebilir.

Yetki Devrine Dayanan Tasarruf — Bir yasama tasarrufunun asli olmayan bazı unsurlarını tamamlamak veya değiştirmek amacıyla, yasama dışı genel nitelikte kabul edilen ikincil hukuk tasarrufudur. Örnek olarak, Komisyona bir yasama tasarrufunun teknik detaylarını güncelleme yetkisi verilmesiyle çıkarılan metinler gösterilebilir.

Uygulama Tasarrufu — Hukuken bağlayıcı Birlik tasarruflarının üye devletlerde yeknesak biçimde uygulanabilmesi için gerekli koşulların sağlanması amacıyla çıkarılan alt kademe ikincil hukuk tasarrufudur. Örnek olarak, bir tüzüğün gümrük kapılarında nasıl uygulanacağına dair detaylı teknik usulleri belirleyen uygulama kararları gösterilebilir.

Normlar Hiyerarşisi — Farklı hukuki kaynaklar arasındaki üst-alt ilişkisini tanımlayan ve normlar arası çatışma durumunda hangi kuralın üstün geleceğini belirleyen hukuki sıralama düzenidir. Örnek olarak, birincil hukukun ikincil hukuk normlarından üstün kabul edilmesi gösterilebilir.

Öncelik İlkesi — AB hukuku normu ile ulusal hukuk normunun çatışması halinde, ulusal normun geçersiz kılınmayarak o somut olayda uygulanmayıp bir kenara bırakılmasını ve AB normunun öncelikle uygulanmasını öngören kuraldır. Örnek olarak, Costa v. Enel kararında İtalyan kamulaştırma kanununun AET Antlaşması karşısında öncelik ilkesi gereği uygulanmaması gösterilebilir.

Doğrudan Etki İlkesi — AB hukuku kurallarının, ulusal hukukun yanı sıra doğrudan bireylere haklar ve yükümlülükler yüklemesi ve bireylerin bu kurallara dayanarak ulusal mahkemelerde hak arayabilmesini sağlayan ilkedir. Örnek olarak, van Gend & Loos kararında bir şirketin antlaşma hükmüne dayanarak artırılan gümrük vergisine karşı dava açabilmesi gösterilebilir.

Uygun Yorum İlkesi — Dürüst işbirliği ilkesi gereği ulusal mahkemelerin, ulusal hukuku mümkün olduğu ölçüde AB hukukunun lafzı ve amacına uygun bir anlam vererek yorumlamakla yükümlü olduğunu belirten ilkedir. Örnek olarak, ulusal bir kanun hükmünün bir direktife uyumlu olacak şekilde yorumlanması gösterilebilir.

Devlet Sorumluluğu İlkesi — Üye devletin AB hukukunu ihlal etmesi ve bu ihlal sonucunda bireylerin zarara uğraması durumunda, devletin bu zararı tazmin etmesini öngören sorumluluk kuralıdır. Örnek olarak, Francovich kararında İtalya'nın işçi alacaklarını koruyan direktifi süresinde iç hukuka aktarmaması nedeniyle devlete tazminat davası açılması gösterilebilir.

Dürüst İşbirliği İlkesi (Sadakat Yükümlülüğü) — Üye devletlerin, AB antlaşmalarından doğan yükümlülüklerin yerine getirilmesini sağlamak ve Birlik hedeflerine ulaşılmasına yardımcı olmak üzere her türlü uygun tedbiri almasını emreden temel maddedir. Örnek olarak, ulusal mahkemelerin AB hukukunu etkili kılmak için uygun yorum ve öncelik ilkelerini gözetmesi gösterilebilir.