Ünite 7: Ortak Pazardan Ekonomik ve Parasal Birliğe — Araştır & Paylaş

2016 itibarıyla AB’nin 17 trilyon Doları aşan üretim hacminin 3/4’ünü Avro bölgesi gerçekleştirmektedir.

İngiltere’nin 1973 yılında katıldığı AB, o zamanlar henüz 6 üyeli bir topluluktu. Bugün ise 28 üyeli çok daha geniş ve kendine has sorunları olan bir topluluk haline geldi. Üye ülkelerin vatandaşları Birlik içinde ‘tek bir ülkeymiş’

Öncelikle 1957 tarihli Roma Antlaşması, malların, hizmetin, sermayenin ve emeğin serbestçe hareket edebileceği bir Ortak Pazarın belirli bir süreç içinde kurulması gerektiğini belirterek ekonomik-parasal birliğin hukuksal temellerini atmıştır. 1960’lı ve 1970’li yıllarda Topluluk üyeleri; özellikle Avrupa Tek Pazarının kurulması, tek bir para politikası izlenmesi ve tek paranın tedavüle çıkarılması hedeflerini benimsemiştir. Nitekim 1970’li yıllarda yaşanan petrol krizi, Bretton Woods sisteminin çökmesi ve Dolar enflasyonu gibi olaylarla gözlemlenen küresel ekonomik sorunlar, bu hedeflerin fiiliyata geçirilmesinde rol oynamıştır. Döviz kurlarının istikrarının sağlanması, ülkeler arasında ulusal para dalgalanmalarının sınırlandırılması ve enflasyonun kontrol altında tutulması gibi hedeflerle nihayet 1979 yılında Avrupa Para Sistemi kurulmuştur. 1992 Maastricht Antlaşması ile de AB üyeleri, ekonomik ve parasal birliği kurma kararını almışlardır. Antlaşmanın amaçları arasında Tek Pazar hedefinin tamamlanması, Avrupa Merkez Bankasının kurulması ve ortak bir para birimi oluşturulması vardı. Nihayet 2002 yılında Avro 12 AB ülkesinde tedavüle çıkmış ve bu ülkelerin ulusal paralarını dolaşımdan kaldırmıştır. Bugün için Avro’yu kullanan ülkelerin sayısı (yani Avro bölgesi veya Eurozone üyeleri) 19’a ulaşmıştır.

AB ülkeleri arasında ekonomik ve parasal birliğin kurulması ve tek para biriminin (Avronun) kabul edilmesinin belirli bazı faydaları olduğu öne sürülmektedir. Literatürde yer alan ilgili faydalar şöyle özetlenebilir: 1) Fiyat istikrarı: Avrupa Merkez Bankası’nın bağımsız bir organ olması, bu amaca ulaşılmasında (ve etkinin yaratılmasında) oldukça işlevsel olmuştur. AMB, Avro bölgesi için para basma da dâhil olmak üzere, AB’nin para politikasının yürütülmesinden sorumludur. Tüketici fiyatlarının istikrarının sağlanması ve Avro’nun değerinin korunması için AMB çeşitli araçlar kullanır ki bu araçlar arasında en önemlisi faiz oranlarını belirlemesi ve zaman zaman bu oranlarda değişikliğe gitmesidir. Genel olarak AMB, Avrupa’da enflasyonu %2’nin altında tutmaya çalışmaktadır; 2) Ekonomik büyüme: Avrupa ekonomik-parasal birliğinin sağlanması ve tek paraya geçiş, Avrupa’da ölçek ekonomileri yaratma açısından işlevsel olmuştur. Yani küçük küçük ülke piyasalarından oluşacak bir Avrupa yerine, kıta ölçeğinde bir pazar bulunmaktadır. Bu ise AB ekonomisinin ve ulusal ekonomilerin daha güçlü ve daha rekabetçi olmasını sağlamaktadır. Güçlü ve rekabetçi ekonomiler de daha fazla istihdam yaratmakta ve ekonomik istikrarı sağlamaktadır; 3) Ticarete ve firmalara faydaları: özellikle Avro’nun Avrupa’da ticaretin gelişmesine önemli faydaları vardır; çünkü firmalar, istikrarlı faiz oranlarına güvenerek borçlanmakta ve hem istihdamı hem de üretimi artırmaktadırlar. Avro aynı zamanda ulusal paralar arasında rekabeti önlemiş olduğundan hem politik riskleri azaltmış hem de döviz işlemleri masrafını ortadan kaldırmıştır. Yukarıda değinilen fiyat istikrarı da firmaların uzun dönem yatırım planı oluşturmalarına imkân tanımaktadır; 4) AB vatandaşları için de Avro’nun pratik faydaları bulunmaktadır. 19 ülkede geçerli olan Avro, işlem masraflarını azaltmanın yanında, değişik ülkelerdeki fiyatları karşılaştırma imkanı sağlayarak AB vatandaşlarının değişik ülkelerden (online dahil olmak üzere) alış-veriş yapmasını sağlamaktadır. AMB’nin politikaları da AB vatandaşlarının satın alma gücünün korunmasına yarar

AB çeşitli kurumları aracılığıyla ekonomik-parasal birlik alanında yönetimi sağlamaktadır. Bu süreçte ön plana çıkan kurumlar ve rolleri şöyle özetlenebilir: 1) Avrupa Komisyonu: Ekonomik tahminlerde bulunur. Ayrıca, kabul edilmiş ilkelere uyup uymadıklarını kontrol etmek için AB üyelerinin çeşitli ekonomik göstergelerini takip eder. AB’deki ekonomik durumu değerlendirerek AB Konseyi’ne tavsiyelerde bulunur; 2) Avrupa Konseyi: Temel politik hedeflerin belirlenmesinden sorumludur; 3) Avro Zirvesi: Avro bölgesi ülkelerinin devlet veya hükümet başkanları yılda en az iki kere biraraya gelerek Avro’nun yönetimi hakkında görüşürler; 4) AB Bakanlar Konseyi (ECOFIN Konseyi): Bilindiği üzere Bakanlar konseyi bütün AB üyesi devletlerin ilgili konudaki bakanlarının (örneğin ekonomi bakanları, maliye bakanları) biraraya gelmesiyle oluşur. ECOFIN Konseyi de maliye bakanlarından oluşmaktadır ve genel olarak şu alanlarda politikaların uyumlaştırılması ve AB tarafından karar alınmasına çalışırlar: ekonomi politikalarının koordinasyonu; AB ülkelerinin kamu finansmanının ve bütçe politikalarının izlenmesi; Avro’nun yönetimi; finansal piyasalar ile sermaye hareketlerinin izlenmesi, AB üyesi olmayan devletlerle ekonomik ilişkilerin yürütülmesi; 5) EUROGROUP (Avro Grubu): Avro bölgesi maliye bakanlarının yer aldığı bir gruptur. ECOFIN toplantılarından önce bakanlar biraraya gelerek Avro ile ilgili konuları bu çatı altında tartışırlar; 6) Avrupa Parlamentosu: ECOFIN ile birlikte mali konularda kanun yapma sürecine katılırlar. Ayrıca, ekonomi ve parasal birliğin yönetilmesinin demokratik denetimi işlevini üstlenir; 7) Avrupa Merkez Bankası: Avro bölgesinde para politikasının yönetilmesinden sorumludur. Bağımsız bir kurumdur. Enflasyonu kontrol altında tutabilmek için faiz oranlarını belirler ve bu sayede fiyat istikrarını korumaya çalışır.

İngiltere’nin 1973 yılında katıldığı AB, o zamanlar henüz 6 üyeli bir topluluktu. Bugün ise 28 üyeli çok daha geniş