← Ünite 3
Etkili İletişim Teknikleri

Ünite 3: Sanal İletişim

Lady Chatterley ve Lolita Örnekleri
D. H. Lawrence'ın 'Lady Chatterley's Lover' ve Vladimir Nabokov'un 'Lolita' romanları bir dönem Batı dünyasında yasaklı kitaplar listesindeyken, günümüzde üniversitelerin okuma listelerinde yer almaktadır. Bu durum, iletişim bağlamının zamansal boyutunun iletilerin kabulü üzerindeki etkisini gösteren somut bir tarihsel örnektir.
Peter Drucker ve Süreksizlik Çağı
Yönetim gurusu Peter Drucker, 1968 yılında kaleme aldığı 'The Age of Discontinuity' (Süreksizlik Çağı) adlı eserinde modern ekonominin temel zenginlik kaynağının artık fiziksel sermaye değil, bilgi ekonomisi olacağını vurgulamıştır.
Daniel Bell'in 1973 Tarihli Öngörüsü
Prof. Daniel Bell, 1973 yılında yayımladığı 'Toplumsal Gelecek Üzerine Deneme' çalışmasında gelecek 30-50 yıl içindeki toplumsal yapıyı 'endüstri ötesi toplum' olarak adlandırmış ve bu yapının temelinin bilgiye dayanacağını öngörmüştür.
IBM'in Bilgi Toplumundaki Yeri
Daniel Bell'e göre, yüksek teknoloji ve yenilik üretimine verdikleri destekle üniversiteler bilgi toplumunun merkezindedir. IBM firması ise 20. yüzyılın bilime ve araştırmaya dayalı en ünlü firması olarak bu dönüşümün simgesidir.

Anahtar Kavramlar

Bilgi ToplumuSanayi sektöründen hizmet ve bilgi sektörüne geçişin yaşandığı, temel zenginlik kaynağının ve üretim faktörünün bilgi olduğu modern toplum yapısıdır.
IPTVİnternet protokolü (TCP/IP) üzerinden ses ve görüntü aktarımı yaparak çalışan, izleyiciye yayıncıyla etkileşim kurma imkanı tanıyan yeni nesil televizyon teknolojisidir.
PDA (Personal Digital Assistant)Bilgisayar, cep telefonu, kamera ve müzik çalar özelliklerini tek bir taşınabilir gövdede birleştiren kişisel sayısal yardımcı cihazlardır.
Blog (Web Log)Birey veya grupların internet üzerinde serbestçe yazdığı, yorumların kronolojik sıra ile listelendiği ve bireyden kitleye iletişimi sağlayan internet günlükleridir.
Toplumsal CinsiyetBiyolojik cinsiyetten farklı olarak, içine doğulan kültür tarafından kadın ve erkeğe yüklenen toplumsal, kültürel, ekonomik ve davranışsal rol ve beklentilerin tümüdür. Örneğin, ataerkil toplumlarda kadının ev işleriyle, erkeğin ise dışarıda çalışmakla ilişkilendirilmesi toplumsal cinsiyet rollerinin bir sonucudur.
İletişim Bağlamıİletişimin gerçekleştiği, onu çevreleyen ve anlamlandıran fiziksel, sosyo-psikolojik ve zamansal ortamın bütünüdür. Bir hastane ortamında veya cenaze evinde konuşulan konular ve takınılan tavırlar, iletişim bağlamının sosyo-psikolojik boyutuna örnek gösterilebilir.
Kodlamaİletişim sürecinde kaynağın zihnindeki düşünce, duygu ve fikirleri ses, yazı, jest veya mimik gibi alıcı tarafından algılanabilecek sembollere ve sinyallere dönüştürmesi sürecidir. Bir yazarın fikirlerini kitaba dökmesi veya bir konuşmacının düşüncelerini kelimelere dökmesi kodlamadır.
Kod Açma (Kod Çözme)Alıcının, kaynaktan gelen fiziksel sinyalleri, sesleri veya yazılı sembolleri kendi zihninde işleyerek yeniden anlamlı düşüncelere ve iletilere dönüştürmesi işlemidir. Bir öğrencinin ders kitabındaki yazıları okuyup yazarın ne demek istediğini kavraması kod açma sürecidir.
Yansıma (Geribildirim)Alıcının, kaynaktan aldığı iletiye karşılık olarak sözel ya da sözsüz biçimde gönderdiği her türlü tepki ve geri bildirim mesajıdır. Sınıfta ders anlatan öğretmene öğrencilerin anladıklarını belirtmek için başlarını sallamaları anlık bir yansımadır.
Fiziksel Gürültüİletişim kanalında veya ortamında meydana gelen, mesajın alıcıya net bir şekilde ulaşmasını engelleyen somut ve dışsal bozulmalardır. Bilgisayar ekranının aniden donması, gürültülü bir sokakta konuşulanların duyulmaması veya silik yazılmış bir kağıt fiziksel gürültüdür.
Psikolojik GürültüKatılımcıların sahip olduğu önyargılar, peşin hükümler, yanlılık ve kapalı fikirlilik gibi iletişimi ve mesajın doğru algılanmasını engelleyen zihinsel bariyerlerdir. Bir kişinin, sevmediği bir siyasetçinin haklı argümanlarını önyargısı nedeniyle doğrudan reddetmesi psikolojik gürültüdür.
Anlamsal (Semantik) GürültüKaynak ve alıcının aynı dili konuşmaması ya da kaynağın alıcının düzeyine uygun olmayan aşırı teknik ve karmaşık bir terminoloji kullanması nedeniyle mesajın anlaşılamamasıdır. Doktorların hastalarına tıbbi Latince terimlerle teşhis açıklaması anlamsal gürültüye yol açar.
LiyakatBilgi toplumunda ön plana çıkan, bir işin veya görevin o alanda uzman, yetkin ve usta olan kişilere verilmesini savunan değer sistemidir. Bilgi toplumunda liyakat, geleneksel toplumların aksine mülk, soy ve zenginliğin önüne geçerek en önemli statü belirleyici haline gelmiştir.
Yeni Medyaİletilerin bilgisayar teknolojisiyle sayısallaştırılması (dijitalleşmesi) sonucu ortaya çıkan, etkileşimi yüksek, kullanıcıyı içerik üreticisi yapan ağ tabanlı iletişim ortamlarıdır. Akıllı telefonlar, tabletler ve sosyal ağlar geleneksel medyadan farklı olarak yeni medyanın temel araçlarıdır.
IPTV (Internet Protocol Television)Görüntü ve ses verilerinin internet protokolü (TCP/IP) üzerinden kullanıcılara aktarılmasını sağlayan, izleyici ile yayıncı arasında çift yönlü etkileşim imkanı sunan yeni nesil televizyon teknolojisidir. Türkiye'deki Tivibu sistemi bu teknolojiye somut bir örnektir.
Web 2.0İnternet kullanıcılarının sadece içerik tüketmekle kalmayıp, ortaklaşa içerik ürettiği, paylaştığı ve etkileşime girdiği ikinci kuşak internet hizmetlerini tanımlayan kavramdır. Sosyal ağlar, vikiler ve bloglar kullanıcıların ortak katılımıyla şekillenen Web 2.0 uygulamalarıdır.
RSS (Really Simple Syndication)Web sitelerinde veya haber portallarında yapılan güncellemelerin ve yeni içeriklerin, kullanıcılar tarafından siteyi ziyaret etmeden otomatik olarak takip edilmesini sağlayan özel bir bildirim ve güncelleme sistemidir. İnternet gazetelerindeki son dakika gelişmelerinin anında ekrana düşmesi RSS ile sağlanır.
Toplumsal Öğrenme KuramıAlbert Bandura tarafından geliştirilen, çocukların cinsel rolleri ve toplumsal davranışları kendi anne ve babalarını gözlemleyip model alarak, onlardan gelen olumlu/olumsuz tepkilerle öğrendiğini savunan kuramdır. Kız çocuğunun annesinin ev içi davranışlarını taklit ederek büyümesi bu kuramla açıklanır.
Bilişsel Gelişim KuramıJean Piaget'nin çalışmalarına dayanan, çocukların dünyayı anlamlandırma sürecinde aktif olduklarını ve önce cinsel kimlik kategorilerini zihinsel olarak kavrayıp ardından kendilerine uygun modelleri seçtiklerini savunan kuramdır. Çocuk bu kurama göre edilgen bir taklitçi değil, etkin bir bilgi işleyicidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Louis Daguerre ve Medya Çılgınlığının Başlangıcı

19 Ağustos 1839 tarihinde Paris'te Louis Daguerre, kendi adını verdiği 'Degauerreotype' isimli ilk ticari fotoğraf işleme ünitesini tanıtmıştır. Bu tarih, medya tarihçisi Lev Manovich tarafından dünya genelindeki medya çılgınlığının başlangıç noktası kabul edilir.

Edison ve Lumiere Kardeşlerin Kilometre Taşları

Medya tarihinde görüntü hareketliliği alanında 1893 yılında kurulan ilk film stüdyosu Edison olmuştur. Bundan iki yıl sonra, 1895'te ise Lumiere kardeşler sinematografi kamerasını dünyaya tanıtarak sinema çağını başlatmışlardır.

Matbaanın İcadı ve Gazetenin Doğuşu

Kitle iletişiminin en değerli aracı olan kitabın seri basımı 1456 yılında matbaanın bulunmasıyla başlamıştır. Dünyadaki ilk gazete yayını ise bundan yaklaşık 150 yıl sonra, 1609 yılında gerçekleştirilmiştir.

Ses Kaydı ve Plakların Tarihsel Gelişimi

Tarihteki ilk ses kaydı 1877 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu ses kayıtlarının çoğaltılarak kitlelere ulaştırılmasını sağlayan plakların üretilmeye başlanması için ise 17 yıl beklenmiş ve plaklar ilk kez 1894 yılında piyasaya sürülmüştür.

Radyo ve Televizyonun İcat Tarihleri

Sesleri kitlelere taşıyan en etkili araçlardan radyo 1920 yılında bulunmuştur. Hem sesi hem de hareketli görüntüleri evlere taşıyan televizyon yayını için ise insanlık 1936 yılını beklemek durumunda kalmıştır.

Web 2.0 Teriminin Doğuşu

Web 2.0 terimi, O'Reilly Media tarafından ilk kez 2004 yılında kullanılmıştır. Bu kavram, internet kullanıcılarının pasif alıcı olmaktan çıkıp ortaklaşa içerik ürettikleri ikinci kuşak internet hizmetlerini tanımlar.

Bandura'nın Toplumsal Öğrenme Deneyi

Albert Bandura, çocukların cinsel rolleri anne ve babalarını gözlemleyerek ve onlardan aldıkları tepkilerle öğrendiklerini savunur. Bu kuramda aile içi rol modellerinin çocuk üzerindeki doğrudan taklit etkisi deneysel olarak vurgulanır.

Lady Chatterley'in Aşkı ve Lolita Kitapları

D. H. Lawrence'ın 'Lady Chatterley's Lover' ve Vladimir Nabokov'un 'Lolita' isimli kitapları, Batı dünyasında bir dönem ahlaki gerekçelerle yasaklı kitaplar listesindeyken, günümüzde üniversite kütüphanelerinde öğrencilerin zorunlu okuma listelerinde yer almaktadır. Bu durum, iletişim bağlamının zamansal boyutunun mesajların kabulü üzerindeki etkisini gösteren somut bir tarihsel örnektir.

Peter Drucker ve Süreksizlik Çağı (1968)

Dünyaca ünlü yönetim gurusu Peter Drucker, 1968 yılında kaleme aldığı 'The Age of Discontinuity' (Süreksizlik Çağı) adlı eserinde, modern ekonominin ve toplumsal zenginliğin temel kaynağının artık fiziksel sermaye değil, tamamen bilgi ekonomisi olacağını yıllar öncesinden öngörmüştür.

Tom Stonier ve Bilginin Zenginliği (1983)

İngiliz araştırmacı Tom Stonier, 1983 yılında yayımladığı 'Wealth of Information' (Bilginin Zenginliği) isimli kitabında, bilgi ve iletişim teknolojilerinin toplumda nasıl yeni bir sosyal, ekonomik ve biyolojik sinerji yaratacağını bilimsel öngörülerle ortaya koymuş ve bilgi toplumunun gelişimine ışık tutmuştur.

Daniel Bell'in 1973 Tarihli Çalışması

Sosyolog Prof. Daniel Bell, 1973 senesinde yayımladığı 'Toplumsal Gelecek Üzerine Deneme' isimli makalesinde, gelecek 30-50 yıl içindeki toplumsal yapıyı 'endüstri ötesi toplum' (the post industrial society) olarak tanımlamış ve bu terim daha sonra 'bilgi toplumu' kavramına dönüşmüştür.

Louis Daguerre ve Daguerreotype (1839)

19 Ağustos 1839 tarihinde Paris'te Louis Daguerre, kendi adını verdiği ilk ticari fotoğraf işleme ünitesi olan 'Daguerreotype'ı halka tanıtmıştır. Bu icat, insanlık tarihinde ilk fotoğrafçılık olayı ve Lev Manovich'e göre dünya genelindeki büyük medya çılgınlığının başlangıç noktası olarak kabul edilir.

Edison'un İlk Film Stüdyosu (1893)

Medya tarihinin en önemli kilometre taşlarından biri olan, hareketli görüntülerin kaydedilmesi ve işlenmesi sürecini başlatan tarihteki ilk film stüdyosu, ünlü mucit Thomas Edison tarafından 1893 yılında kurulmuş ve sinema sektörünün temelleri atılmıştır.

Lumiere Kardeşlerin Sinematografisi (1895)

Edison'un stüdyo hamlesinden iki yıl sonra, 1895 yılında Lumiere kardeşler kendi icatları olan sinematografi kamerasını dünyaya tanıtmışlardır. Bu icat, görüntü işleme ve hareketli resimleri kitlelere ulaştırma konusunda sinema tarihinin en büyük devrimi olarak kayıtlara geçmiştir.

Matbaanın Bulunuşu ve Kitap Basımı (1456)

Kitle iletişiminin ve bilginin geniş kitlelere yayılmasının en önemli aracı olan kitabın seri olarak basılması, 1456 yılında matbaanın bulunmasıyla başlamıştır. Kitap, günümüzde hem geleneksel basılı formatta hem de yeni medya düzeninde e-kitap olarak değerini korumaktadır.

İlk Gazete ve İlk Ses Kaydı Tarihleri

Kitle iletişiminde yüzlerce yıldır basılı en önemli araç olan ilk gazete 1609 yılında yayımlanmıştır. İletişim tarihinde ilk ses kaydı ise 1877 yılında gerçekleştirilmiş, bu ses kayıtlarını plaklar aracılığıyla kitlelere taşımak için ise 17 yıl beklenerek 1894 yılında üretime geçilmiştir.

Radyo ve Televizyonun İcat Tarihleri

Sesleri kitlelere ulaştıran en etkili araçlardan radyo 1920 yılında bulunmuştur. Hem sesi hem de hareketli görüntüleri aynı anda taşıyabilen ve günümüzde de vazgeçilmez bir kitle iletişim aracı olan televizyon ise ilk kez 1936 yılında yayın hayatına başlamıştır.

Web 2.0 Teriminin Ortaya Çıkışı (2004)

İnternet kullanıcılarının ortaklaşa içerik ürettiği, paylaştığı ve etkileşime girdiği ikinci kuşak internet hizmetlerini tanımlayan 'Web 2.0' sözcüğü, ilk kez 2004 yılında O'Reilly Media firması tarafından kullanılmış ve dijital iletişimde yeni bir dönemin adı olmuştur.

Sınavda Dikkat Et

  • İletişim bağlamının üç boyutu (fiziksel, sosyo-psikolojik, zamansal) arasındaki etkileşimi iyi öğrenin; sınavda bu boyutların birbirini nasıl etkilediğine dair senaryo soruları çıkabilir.
  • Gürültü türlerini (fiziksel, psikolojik, anlamsal) ayırt ederken örnek olaylara odaklanın; teknik terim kullanımı veya uzman jargonu her zaman anlamsal (semantik) gürültüdür.
  • Daniel Bell'in Bilgi Toplumu Kuramı'nda 'liyakat' kavramının önemini unutmayın; bilgi toplumunda bilginin mülk ve zenginliğin önüne geçtiği vurgulanır.
  • Medya tarihindeki ilkleri ve tarihleri (Edison stüdyosu 1893, televizyon yayını 1936 vb.) eşleştirme soruları için mutlaka aklınızda tutun.
  • Web adresi uzantılarını (edu, gov, mil, net, org) ezberleyin; Anadolu Üniversitesi (edu) veya TRT (net) örnekleri üzerinden doğrudan soru gelebilir.
  • Bandura'nın taklit odaklı 'Toplumsal Öğrenme'si ile Piaget'nin kategori odaklı 'Bilişsel Gelişim' kuramları arasındaki aktif/pasif çocuk ayrımına dikkat edin.
  • Fiziksel, psikolojik ve anlamsal gürültü türlerinin farkını iyi kavrayın; özellikle teknik dil kullanımının 'anlamsal gürültü' yarattığı bilgisi kritik bir sınav sorusudur.
  • Daniel Bell'in Bilgi Toplumu Kuramı'nda yer alan 'liyakat' ve 'hizmet sektörü' vurgularına dikkat edin; bilgi toplumunda gücün mülkten bilgiye geçtiği fikri sıklıkla sorulur.
  • Medya tarihindeki önemli yılları ve icatları (1839 Daguerreotype, 1893 Edison, 1920 Radyo, 1936 Televizyon) birbiriyle karıştırmamak için kronolojik olarak çalışın.
  • Web adresi uzantılarının (edu, gov, com, org, net) hangi kurumlara ait olduğunu mutlaka ezberleyin; doğrudan eşleştirme soruları gelmektedir.
  • Albert Bandura'nın 'Toplumsal Öğrenme' (taklit/gözlem) ile Jean Piaget'nin 'Bilişsel Gelişim' (aktif zihinsel süreç) kuramlarının toplumsal cinsiyet rollerini açıklamadaki temel farkını unutmayın.