Ünite 5: Araç Rotalama Problemleri — Önemli Kavramlar

Hammaddelerin, yarı mamullerin ve diğer üretim girdilerinin tedarikçilerden üretim tesislerine kadar olan taşınma ve depolanma sürecidir. Toplam taşıma giderlerinin yaklaşık %15-30'unu oluşturur.

Bitmiş ürünlerin üretim tesislerinden veya depolardan alınarak perakendecilere ve nihai tüketicilere ulaştırılması sürecidir. Lojistikteki en büyük taşıma maliyet kalemi olup toplam taşıma giderlerinin %55-65'ini kapsar.

Üretim ve dağıtım hacmi arttıkça, sabit maliyetlerin daha fazla ürüne bölünmesi sayesinde birim başına düşen maliyetin azalması durumudur. Etkin bir taşımacılık ağı firmaların bu avantajı elde etmesini sağlar.

Karayolu ve demiryolu taşımacılığının birlikte kullanıldığı çoklu taşıma yöntemidir. Kamyonun veya treylerin trene yüklenerek uzun mesafelerin demiryoluyla aşılmasını, son teslimatın ise yine karayoluyla yapılmasını sağlar.

Karayolu ve denizyolu taşımacılığının entegre bir şekilde kullanılmasıdır. Özellikle kıtalararası taşımacılıkta kamyonların veya konteynerlerin gemilerle taşınması sürecini ifade eder.

Karayolu ve havayolu taşımacılığının bir arada kullanıldığı çoklu taşıma yöntemidir. Acil ve yüksek değerli ürünlerin havaalanına kadar karayoluyla getirilip uçakla taşınmasını kapsar.

Lojistikte etkisi yıllar süren, yüksek maliyetli ve uzun vadeli kararlardır. Üretim tesisinin yer seçimi, depo kapasitesinin belirlenmesi ve araç filosunun büyüklüğüne karar verilmesi bu gruptadır.

Lojistikte orta vadeli, genellikle aylık veya mevsimlik planlamaları içeren kararlardır. Üretim planlaması, depo tahsisleri ve taşımacılık yönteminin seçilmesi bu kararlara örnektir.

Günlük veya anlık olarak verilen, hızlı aksiyon gerektiren lojistik kararlardır. Günlük taşımacılık planlaması ve araç rotalamasının yapılması operasyonel kararların başında gelir.

Başlangıç ve bitiş noktası aynı olan, bir aracın belirli noktalara sadece birer kez uğrayarak en kısa mesafede başlangıç noktasına dönmesini amaçlayan klasik rotalama problemidir.

Gezgin Satıcı Problemi gibi karmaşık rotalama problemlerinde, her adımda bulunulan noktaya en yakın ve henüz ziyaret edilmemiş noktayı seçerek hızlıca çözüm üreten sezgisel bir yöntemdir.

Başlangıç ve bitiş noktası farklı olan şebekelerde, başlangıç noktasından diğer tüm noktalara giden en kısa ve en hızlı rotayı adım adım belirleyen matematiksel yöntemdir.

Çok başlangıçlı ve çok bitişli dengeli taşımacılık problemlerinde, tablonun en sol üst (kuzeybatı) hücresinden başlayarak arz ve talebi eşleştiren hızlı ve pratik bir sezgisel yöntemdir.

Ürünlerin veya malzemelerin geri kazanılması, onarılması, geri dönüştürülmesi veya bertaraf edilmesi amacıyla tüketim noktasından üretim veya toplama noktasına doğru ters yönde akış sürecidir.

Hem ileri yönlü lojistik akışları hem de tersine lojistik akışlarını bünyesinde barındıran, ürünlerin ömrünü tamamladıktan sonra sisteme geri kazandırıldığı entegre tedarik zinciri modelidir.

Lojistik faaliyetlerin çevreye verdiği zararı (karbon salınımı, atık miktarı vb.) en aza indirmeyi amaçlayan, çevre dostu taşıma ve depolama uygulamalarının bütünüdür.

Yollar, trafik durumu ve coğrafi engeller hakkında dijital haritalar üzerinden anlık ve görsel bilgi sunarak gerçek zamanlı araç rotalamaya olanak tanıyan teknolojidir.

Uydular aracılığıyla taşıma araçlarının dünya üzerindeki konumlarını anlık olarak takip etmeyi sağlayan ve rotalama optimizasyonunda kullanılan bilgi teknolojisidir.