← Ünite 5
Lojistik Planlama ve Modelleme

Ünite 5: Depo Planlaması ve Yönetimi

Gue ve Meller (2009) Koridor Tasarımları
Gue ve Meller (2009) geleneksel depo tasarımlarına alternatif olarak Uçan-V ve balık kılçığı koridor tasarımlarını geliştirmişlerdir. Bu tasarımlar sayesinde gezinme sürelerinin Uçan-V ile %8-12, balık kılçığı tasarımı ile %20'den fazla oranlarda azaltılabileceği belirtilmiştir.
Öztürkoğlu ve Diğerleri (2012) Modelleri
Öztürkoğlu ve ark. (2012) tarafından palet ve konteyner gibi birim yüklerin rasgele stoklandığı depolar için Apolet, Yaprak ve kelebek olmak üzere üç yeni koridor tasarımı geliştirilmiştir. Apolet tasarımı, 27 koridordan az olan depolar için en iyi sonucu vermektedir.
Tompkins ve Diğerleri (2010) Zaman Bileşenleri
Tompkins ve ark. (2010) araştırmalarına göre tipik bir manuel toplayıcıdan parçalara depoda sipariş toplama süresinin %50'sini gezinme oluşturur. Gezinme, katma değer yaratmayan en büyük zaman bileşeni olarak öne çıkmaktadır.
Depo İşletme Maliyetlerinde Toplama Payı
Yine Tompkins ve diğerlerinin (2010) maliyet analizine göre, sipariş toplama faaliyeti bir depodaki toplam operasyon giderlerinin %55'ini oluşturur. Bu oran, sipariş toplamanın depo maliyetlerindeki en büyük paya sahip olduğunu gösterir.

Anahtar Kavramlar

Tek Bloklu DepoDepo yerleşiminde arada ara/çapraz koridorlar olmaksızın, sipariş toplayıcıların tek bir blok içerisinde rotalandığı geleneksel depo yerleşim düzenidir. Metindeki örneklerde tek bir duraklı ve paralel koridorlardan oluşan yapı olarak ele alınmıştır.
Çok Bloklu DepoAna koridorlara ek olarak çapraz koridorların da bulunduğu, birden fazla bloktan oluşan geleneksel depo yerleşim tasarımını ifade eder. Bu tip depolarda sipariş toplama rotaları için özel sezgiseller ve algoritmalar gereklidir.
Uçan-V Depo TasarımıGue ve Meller (2009) tarafından birim yük depoları için geliştirilen, toplama koridorlarının paralel olduğu ancak çapraz koridorun dik durma zorunluluğunun bulunmadığı modern bir koridor tasarımıdır.
Balık Kılçığı Depo TasarımıGue ve Meller (2009) tarafından önerilen, tüm toplama koridorlarının paralel olması kuralına bağlı kalınmayan ve geleneksel depolara kıyasla %20'den fazla gezinme süresi tasarrufu sağlayabilen modern bir yerleşim tasarımıdır.
Rastgele StoklamaYeni gelen bir ürünün depodaki herhangi boş bir lokasyona eşit olasılıkla rastgele yerleştirildiği, alan etkinliği sağlayan ancak gezinme mesafesini artırabilen bir stoklama politikasıdır.
Tam (Dolu) Devir StoklamaÜrünlerin satış devir hızına göre depoya yerleştirildiği, yüksek devirli ürünlerin depo girişine yakın konumlara konumlandırıldığı stoklama yöntemidir.
Sipariş Başına Hacim İndeksi (SBHİ)Tam devir stoklama yönteminde en sık kullanılan ölçüt olup, ürünün stoklama alanının sipariş miktarına oranını gösteren ve geçmiş talep verileriyle hesaplanan bir indekstir.
Sınıf Tabanlı StoklamaÜrünlerin talep sıklıklarına göre sınıflara (genellikle ABC analiziyle A, B, C olarak) ayrılarak en çok talep görenlerin depo girişine en yakın alanlara yerleştirildiği stoklama politikasıdır.
Grup (Aile) Tabanlı StoklamaMüşterilerin birlikte talep etme olasılığı yüksek olan benzer ürünlerin kümelenerek birbirine yakın bölgelerde stoklandığı, ürünler arası korelasyon gerektiren bir politikadır.
Pareto Prensipi (20/80 Kuralı)Değişkenlerin %20'sinin sonuçların %80'ini meydana getirdiğini savunan ve depolarda ABC sınıflandırma analizinin temelini oluşturan istatistiksel ilkedir.
Toplayıcıdan Parçalara SistemSipariş toplayıcının depo yerlerinden ürün almak için toplama rotası boyunca yürüdüğü veya araç sürdüğü, De Koster ve diğerlerine göre en yaygın kullanılan manuel sipariş toplama sistemidir.
Gezinme SüresiSipariş toplayıcının depoda ürünleri toplamak için kat ettiği mesafeye bağlı olarak harcadığı süredir; manuel depolarda toplama süresinin %50'sini oluşturur.
Gezgin Satıcı Problemi (GSP)Bir satıcının aynı şehre dönmeden önce tüm şehirleri tam olarak bir kez ziyaret ederek toplam seyahat mesafesini en aza indirmesini amaçlayan ve depo rotalamasının temeli olan NP-Zor kombinatorik bir problemdir.
S-Şekilli SezgiseliEn az bir ürün içeren koridorların tamamen dolaşıldığı, ürün içermeyen koridorlara ise girilmediği, pratikte depolarda en sık kullanılan sipariş toplama rotalama yöntemidir.
En Büyük Aralık SezgiseliSipariş toplayıcının koridor içinde ardışık ürünler veya koridor uçları arasındaki en büyük aralığa kadar girip aynı taraftan çıkış yaptığı, kat edilmeyen mesafeyi minimize etmeyi amaçlayan rotalama yöntemidir.
Tesis Yeri Seçimiİşletmelerin faaliyetlerini gerçekleştirmek amacıyla birim maliyetleri en aza indirecek, genişlemeye olanak sağlayacak coğrafi konumları belirleme süreçlerinin tamamıdır.
Faktör Derecelendirme YöntemiTesis yeri seçiminde önemli nitel ve nicel faktörlerin tanımlanarak her birine ağırlık ve puan atandığı, toplam ağırlıklı puanı en yüksek olan alternatifin seçildiği öznel bir karar alma yöntemidir.
Ağırlık Merkezi YöntemiDepo gibi bir tesisi kartezyen koordinat sisteminde ağırlık (yıllık taşınan yük miktarı) ve mesafeye bağlı olarak merkezi bir coğrafi konuma yerleştirmek için kullanılan kantitatif bir yöntemdir.
Yük-Mesafe Yöntemi (LD)Yeni bir tesis planlayan işletmenin yüklerin taşınması esnasında harcayacağı mesafeyi ve dolayısıyla taşıma maliyetini minimize etmek amacıyla deneme yanılma ile en düşük LD puanını aradığı yöntemdir.
Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS)Nüfus, gelir, altyapı, müşteri tabanı ve lojistik gibi coğrafi verileri depolamak, yönetmek, entegre etmek ve yer seçimi analizlerinde kullanmak için geliştirilmiş bilgisayarlı bir sistemdir.
Merkezi DağıtımTedarik zincirinde depo ve dağıtım merkezlerinin merkezi bir noktada toplanması olup, sıkı kontrol ve ölçek ekonomisi sağlarken bazen yüksek taşıma maliyetine yol açabilir.
Geri Dönüş SezgiseliSipariş toplayıcının en az bir ürün içeren her koridora hep aynı taraftan girip aynı taraftan çıktığı, sadece ürün içeren koridorların ziyaret edildiği bir rotalama yöntemidir.
Optimal AlgoritmaRatliff ve Rosenthal (1983) gibi araştırmacılar tarafından geliştirilen, belirli depo türlerinde en kısa sipariş toplama yolunu bulmayı matematiksel olarak garanti eden çözüm yöntemidir.
Öklid Uzaklık Varsayımıİki nokta arasındaki mesafenin düz çizgi formülüyle ($\sqrt{(x_1-x)^2 + (y_1-y)^2}$) hesaplandığı yük-mesafe yöntemi varsayımıdır.
Zikzaklı Uzaklık Varsayımıİki nokta arasındaki mesafenin dik açılı hareketler dikkate alınarak ($|x-x_i| + |y-y_i|$) ölçüldüğü alternatif uzaklık yaklaşımıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

De Koster ve Diğerleri (2007) Manuel Sistem Oranı

De Koster ve ark. (2007) çalışmalarına göre, manuel düşük seviyeli toplayıcıdan parçalara sistemler Batı Avrupa'daki tüm sipariş toplama sistemlerinin %80'inden fazlasını oluşturmaktadır ve en yaygın kullanılan sistemdir.

Ratliff ve Rosenthal (1983) Optimal Algoritması

Ratliff ve Rosenthal (1983) tarafından geliştirilen algoritma, tek bloklu dikdörtgen depolar için Gezgin Satıcı Problemi'nin çözülebilir bir halini sunarak en kısa sipariş toplama yolunu optimal olarak bulmaktadır.

Çolak ve Diğerleri (2016) Kimya Firması Modeli

Çolak ve ark. (2016) bir kimya firmasının hammadde deposunda ABC analizi ile iki aşamalı ikili tamsayı programlama modeli geliştirmiş, A tipi hammaddelerin depo girişine yakın konumlandırılmasıyla taşıma zamanını ve maliyetini en aza indirmiştir.

Roodbergen (2012) ABC Varyasyonları

Roodbergen (2012) çalışmasında ABC sınıflandırma metodunun koridorun karşısına, koridorun içerisine, en yakın alt koridora ve en yakın lokasyona stoklama olmak üzere dört farklı varyasyonunu inceleyerek gezinme sürelerine etkilerini analiz etmiştir.

Çelik ve Süral (2019) Çalışması

Çelik ve Süral (2019) çok bloklu depolar için sezgisel tabanlı bir grafik teorisi önermiş ve performanslarını S-şekilli, en büyük aralık, kombine+ ve koridor-koridor sezgiselleriyle karşılaştırmalı olarak incelemiştir.

Dallari ve Diğerleri (2008) Sınıflandırması

Dallari ve ark. (2008) sipariş toplama işlemlerini kimin topladığına, kimin hareket ettiğine, konveyör bağlantılarına ve toplama politikasına dayanarak toplayıcıdan parçalara, kutuya toplama, topla ve ayrıştır, parçalardan toplayıcıya ve otomasyona dayalı olarak beş gruba ayırmıştır.

Vaughan ve Petersen (1999) Koridor-Koridor Sezgiseli

Vaughan ve Petersen (1999) tarafından çok bloklu depolar için geliştirilen koridor-koridor sezgiseli, her bir koridorun tam bir kez ziyaret edilmesini ve çapraz koridor seçimini dinamik programlama ile optimize eder.

Roodbergen ve De Koster (2001a) Kombine Sezgiseli

Roodbergen ve De Koster (2001a) dinamik programlama tabanlı kombine ve kombine+ sezgisellerini geliştirerek çok bloklu depolarda sipariş toplama rotalama performansını artırmışlardır.

Pareto Prensibinin Depo Analizine Yansıması

Depolarda ABC sınıflandırması Pareto prensibine (20/80) dayanır; buna göre A sınıfı ürünler satışların %80'ini oluştururken depodaki ürünlerin %20'lik kısmını kaplar.

Petersen ve Aase (2004) Otomasyon Maliyeti

Petersen ve Aase (2004) araştırmalarına göre birçok şirket, sipariş toplama sistemini tam otomatikleştirmek için gereken büyük sermaye yatırımı nedeniyle manuel sipariş toplama özelliğini kullanmaya devam etmektedir.

Gue ve Meller (2009) Uçan-V Avantajı

Gue ve Meller (2009) mevcut geleneksel depoların Uçan-V tasarımına dönüştürülmesinin, balık kılçığı tasarımına dönüştürülmesinden daha kolay olduğunu ve işçi devir hızı yüksek endüstrilerde büyük avantaj sağladığını vurgulamıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Depo yerleşim tasarımlarında tek bloklu ve çok bloklu geleneksel sistemler ile Uçan-V ve balık kılçığı gibi modern alternatiflerin farklarını karıştırmayın.
  • Stoklama politikalarından Tam Devir stoklamada 'Sipariş Başına Hacim İndeksi (SBHİ)' ve Sınıf tabanlı stoklamada 'ABC analizi' kavramlarının eşleşmesine dikkat edin.
  • Tompkins ve diğerlerine (2010) ait maliyet (%55 toplama payı) ve zaman (%50 gezinme payı) istatistiklerini sınavda soru olarak gelebileceği için ezberleyin.
  • Sipariş toplama rotalama problemlerinin matematiksel olarak 'Gezgin Satıcı Problemi (GSP)' ile modellenip NP-Zor kategorisinde yer aldığını unutmayın.
  • Tek bloklu depolar için Ratliff ve Rosenthal (1983) tarafından optimal algoritma geliştirildiğini, ancak büyük ölçekli ve çok bloklu yapılar için sezgisellere başvurulduğunu bilin.
  • Tesis yeri seçiminde üretim işletmelerinin 'maliyet minimizasyonu', hizmet işletmelerinin ise 'gelir maksimizasyonu' odaklı olduğunu kesinlikle unutmayın.
  • Ağırlık merkezi yöntemi ile yük-mesafe (LD) yönteminin formül mantığını ve amaçlarının neyi minimize ettiğini iyi ayırt edin.