← Ünite 8
Yönetim ve Organizasyon

Ünite 8: Yönetsel Denetim

Restoran Hizmet Standartları Örneği
Metinde geçen bir sulu yemek restoranı örneğinde, müşterilerin %85'inin talebinin en az 3 dakika içinde karşılanması ve boşalan masaların 5 dakika içinde temizlenmesi ölçülebilir denetim standartlarına somut birer örnek olarak verilmiştir.
Bütçe Artırma ve Cezalandırma Çelişkisi
Yıl sonunda İnsan Kaynakları departmanının 15.000 TL artan bütçesi yüzünden ertesi yıl bütçesinin kesintiye uğraması, buna karşın pazarlama departmanının 8.000 TL borçlu olmasına rağmen bütçesinin artırılması, verimsizliğin ödüllendirilmesine somut bir örnektir.
Parmalat Vakası ve Hileli Fon Aktarımı
Parmalat şirketinin 2003 Kasım ayında Cayman Adaları'nda kurulu Epicurum fonuna yasalara aykırı olarak 500 milyon euro aktardığı, şirketin aktifinin %38'ine denk gelen 4.9 milyar tutarındaki varlığın Amerikan Bankası'ndaki hesaplarında bulunmadığı tespit edilmiştir.
Parmalat'ın 10 Milyar Euro'luk Bono Krizi
Kasım 2003'te Parmalat'ın 10 milyar Euro tutarındaki bono ödemesini gerçekleştirememesi firmayı iflasın eşiğine getirmiş, İtalyan savcılar yöneticilerin 15 yıldan fazla bir süre boyunca hesaplarda oynama yaptığını ortaya çıkarmıştır.

Anahtar Kavramlar

Yönetsel DenetimKurumsal faaliyetlerin önceden yapılan planlar doğrultusunda düzenlenmesi, performans unsurlarının kabul edilmesi veya yeniden düzenlenmesini sağlayan yönetim fonksiyonlarının en sonuncusudur. Örneğin, bir işletmenin belirlenen hedeflere ne kadar ulaştığını kontrol etmek için denetim sistemi kurması bu kapsamdadır.
Dengeli Performans Göstergesi (Balanced Scorecard)Klasik finansal denetim kriterlerinin yanı sıra işletmenin değişim ve müşteri memnuniyeti gibi başarı unsurlarını da değerlendirmeye alan etkili bir yönetsel denetim aracıdır. Örneğin, bir şirketin finansal kârının yanında müşteri sadakatini de bu göstergeyle takip etmesi sağlanır.
Başlangıç DenetimiÜretim sisteminin bir parçası haline gelmeden önce finansal, fiziksel, insan ve bilgi kaynaklarının kalitesini veya miktarını denetleme girişimidir. Örneğin, işletmeye giren ham maddelerin depoya alınmadan önce kalite kontrolünden geçirilmesi başlangıç denetimidir.
Süreç DenetimiÜretim veya hizmet süreci boyunca ürün ve/veya hizmetin kalite ve miktarının belirli standartlara göre gerçekleşmesini sağlayan denetim türüdür. Örneğin, bir fabrikada üretim hattı boyunca düzenli aralıklarla yapılan kalite kontrolleri süreç denetimine örnektir.
Faaliyet Sonrası DenetimBir işletmede üretilen ürün ya da hizmet tamamen tamamlandıktan sonra yapılan denetim faaliyetidir. Örneğin, son halini almış mamullerin ambalajlanmadan hemen önce nihai kusur oranının kontrol edilmesi bu kapsamdadır.
Bürokratik DenetimBiçimsel ve mekanik yapısal düzenlemelere dayanan, çalışanın organizasyon yapısına uygunluğunu katı kurallar ve hiyerarşiyle denetleyen yaklaşımdır. Örneğin, çevre koşullarının değişmediği durağan işletmelerde dikey iletişim ve sıkı kurallarla yapılan denetimlerdir.
Merkezî Olan DenetimBiçimsel olmayan ve organik yapısal düzenlemelere dayanan, çalışanın şirkete bağlılığını grup normları ve güçlü şirket kültürüyle kontrol eden denetim türüdür. Örneğin, dinamik ve sürekli değişen çalışma koşullarında çalışanlara kendi kendilerini denetleme sorumluluğu verilmesidir.
BilançoBelirli bir zamanda, genellikle bir şirketin hesap yılının son gününde şirketin mal varlığını ve borçlarını listeleyen finansal tablodur. Örneğin, 31 Aralık 2015 tarihinde bir şirketin o anki finansal pozisyonunun anlık profilini yansıtır.
Dış Denetimİşletmenin çalışanı olmayan uzmanlar (bağımsız mali müşavirler) tarafından yürütülen finansal değerlendirme sürecidir. Örneğin, halka açık bir şirketin finansal raporlarının yasalara uygunluğunu onaylamak için bağımsız denetçilerle anlaşmasıdır.
Stratejik Denetimİşletmelerde stratejik amaç ve hedeflerin ne kadarına ulaşıldığını gösteren, organizasyon yapısı ve teknolojiyi de kapsayan en üst düzey yönetsel denetim sürecidir. Örneğin, bir işletmenin stratejik hedeflerine ulaşmasını engelleyen kurumsal yapısını değiştirip değiştirmeyeceğini bu denetimle incelemesidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Bilânço Tarih Örneği

Bilânçonun belirli bir andaki finansal durumu gösterdiğini açıklamak için metinde 31 Aralık 2015 tarihi verilmiş, gelir tablosunun ise 1 Ocak 2015 - 31 Aralık 2015 arasını kapsayan dönemsel net geliri gösterdiği belirtilmiştir.

Dış Denetimde Mali Müşavirler (MM)

Şirketlerin dış denetim hizmeti için mali müşavirlerle anlaşma yaptığı, MM'nin başlıca amacının hissedarlara ve ilgili taraflara finansal raporlama yöntemlerinin yasalara uygun olduğunu kanıtlamak olduğu vurgulanmıştır.

Aşırı Denetim Uygulamaları

Çalışanların ne zaman işe gelecekleri, nereye park edecekleri, ne zaman çay içecekleri gibi günlük aktivitelerine müdahale eden kuralların sürekli kontrol edilmesi ve özel e-posta/internet erişimlerinin kısıtlanması aşırı denetime örnek gösterilmiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Denetimin dört temel amacı (çevreye uyum, hata sınırlandırma, kurumsal sorunlar, maliyetleri azaltma) Sınavda sıklıkla soru olarak gelmektedir, ezberleyin.
  • Yönetsel denetim sürecinin 4 adımının sırasına dikkat edin: Standart Belirleme -> Performans Ölçme -> Karşılaştırma -> Düzeltici Tedbir.
  • Dengeli Performans Göstergesinin (Balance Scorecard) sadece finansal değil, müşteri memnuniyeti ve değişim gibi unsurları da kapsadığını unutmayın.
  • Hiyerarşik denetim türlerinde 'Stratejik Denetim'in en üst basamakta, 'Üretim ve Finansal Denetim'in ise en alt basamakta yer aldığını karıştırmayın.
  • Başlangıç, Süreç ve Faaliyet Sonrası denetimlerin tanımlarını ve hangi aşamada yapıldıklarını iyi ayırt edin.
  • Bilanço (anlık profil / yıl sonu) ile Gelir Tablosunun (belirli bir süre / yıl boyunca) farkı sınavda sıklıkla karıştırılan bir detaydır.
  • Çalışanların denetime direnç nedenleri arasında 'verimsizliği ödüllendirmek' maddesine (örn. bütçe artıran vs borçlu departman) özellikle dikkat edin.
  • Etkili denetimin özelliklerinin 'esnek, doğru, dakik, tarafsız ve planlara dayalı' olduğunu, asla öznel/taraflı olmaması gerektiğini unutmayın.