Ünite 6: Süreç Modelleme ve Analizi

Gane ve Sarson Sembolleri

1977 yılında geliştirilen bu sembol kümesi, VAD çizimlerinde süreç, veri akışı, veri deposu ve harici varlıkları göstermek için kullanılır. Metinde, sistem analizi için temel standart olarak kabul edilmiştir.

DeMarco ve Yourdon Sembolleri

Gane ve Sarson ile birlikte 1977'de geliştirilen bir diğer VAD sembol kümesidir. VAD'ların görselleştirilmesinde kullanılan iki ana standarttan biridir.

Düzey 0 VAD Kısıtlaması

Bir düzey 0 VAD içerisinde en fazla 9 adet süreç bulunmalıdır. Daha fazla süreç, diyagramın karmaşıklaşmasına ve anlaşılmasının zorlaşmasına neden olur.

Süreç Numaralandırma

VAD'larda süreçler tam sayılarla numaralandırılır. Noktadan sonraki rakamlar, sürecin hangi düzeyde olduğunu belirtir; örneğin 2.0, düzey 0'daki ikinci süreci temsil eder.

Anahtar Kavramlar

Süreç ModellemeVerinin elde edilmesi, işlenmesi ve saklanması süreçlerinin grafiksel olarak temsil edilmesidir. Örneğin, bir hastane sisteminde hasta kaydının oluşturulması bir süreç modellemesidir.

Veri Akış Diyagramı (VAD)Sistemdeki harici varlıklar, süreçler ve veri depoları arasındaki veri hareketlerini gösteren grafiksel bir araçtır. Sistem analizinde bilginin görsel yapılandırılmasını sağlar.

Harici VarlıkSistem dışında bulunan ve sisteme veri sağlayan ya da sistemden veri alan kişi, kurum veya birimlerdir. Örneğin, bir hastane sisteminde 'Hasta' bir harici varlıktır.

SüreçVeriyi dönüştüren, işleyen veya dağıtan faaliyetler bütünüdür. VAD'larda emir kipiyle isimlendirilir, örneğin 'Randevu Al'.

Veri DeposuSistemdeki verilerin kalıcı olarak saklandığı ortamlardır. Veritabanları veya fiziksel dosyalar örnek olarak verilebilir.

Yukarıdan-Aşağıya YaklaşımSistemi genelden özele doğru parçalara ayırma stratejisidir. Karmaşık sistemlerin yönetilebilir alt parçalara bölünmesini sağlar.

Bağlam DiyagramıSistemin sınırlarını ve temel veri akışlarını gösteren en üst düzey VAD'dır. Detaylı süreçler içermez, sadece genel bir görünüm sunar.

Dengeleme (Balancing)Bir süreç alt düzey VAD'lara ayrıştırılırken girdi ve çıktıların korunmasıdır. Dengeleme olmazsa veri akışında tutarsızlık oluşur.

Mantıksal VADSistemin ne iş yaptığına odaklanan, donanımdan bağımsız modeldir. İşletme faaliyetlerini tanımlar.

Fiziksel VADSistemin nasıl uygulanacağına odaklanan modeldir. Hangi donanım ve yazılımın kullanılacağını gösterir.

Süreç Tanımlama FormuSürecin mantıksal modelini, girdi-çıktılarını ve iş kurallarını içeren dokümandır. Programlama öncesi sürecin netleşmesini sağlar.

Yapısal DilSüreç mantığını ifade etmek için kullanılan standart kelimelerden oluşan sözde koddur. IF-THEN-ELSE gibi yapılar kullanılır.

Karar TablosuKoşulların ve bunlara bağlı eylemlerin tablo formatında gösterilmesidir. Karmaşık mantıksal süreçlerin anlaşılmasını kolaylaştırır.

Karar AğacıKarar verme süreçlerinin grafiksel olarak dallanmış şekilde gösterilmesidir. Karmaşık koşulların görselleştirilmesinde kullanılır.

Döngü BloğuBir koşul sağlanana kadar belirli bir işlemin tekrar edilmesi yapısıdır. Yapısal dilde DO WHILE veya UNTIL ile ifade edilir.

Çok Değerli ÖznitelikBir varlığın birden fazla değer alabildiği özniteliktir. Örneğin, bir hastanın cinsiyeti gibi kategorik ayrımlarda çift çizgili oval ile gösterilir.

Anahtar ÖznitelikVarlık kümesi içinde benzersiz olan ve varlığı tanımlayan özniteliktir. Diyagramda altı çizilerek gösterilir, örneğin 'Hasta No'.

Diğer Önemli Bilgiler

Süreç Tanımlama Formu İçeriği

Bu form süreç numarası, adı, tanımı, girdi/çıktı akışları, süreç tipi ve mantıksal model gibi 9 farklı başlık içerir. Analistlerin süreç mantığını belgelemek için kullandığı standart bir araçtır.

Yapısal Dilin 4 Temel Bloğu

Süreç mantığını ifade etmek için kullanılan ardışık, karar, durum kontrol ve döngü bloklarıdır. Bu bloklar, programlama dillerine geçişte rehberlik eder.

Karar Tablosu Bölümleri

Bir karar tablosu; koşullar, koşul alternatif değerleri, eylemler ve eylem kayıtları olmak üzere dört ana bölümden oluşur. Saat yönünde okunarak mantıksal akış takip edilir.

Kural Sütun Sayısı Hesabı

Karar tablolarında koşul sayısı 'n' ise, kural sayısı en fazla 2 üzeri n kadar olabilir. Ancak mantıksal olarak imkansız olan kombinasyonlar elenerek tablo sadeleştirilir.

Hasta Kavramsal Veri Modeli

Şekil 5.11'de örneklendiği üzere, hastane bilgi sisteminde hasta, tetkik ve poliklinik varlıkları arasındaki ilişkileri gösteren bir modeldir. Anahtar öznitelik olarak 'Hasta No' kullanılır.

Eczane İlaç Temin Sistemi

Şekil 6.11 ve 6.12'de mantıksal ve fiziksel VAD farklarını göstermek için kullanılan örnektir. İlaçların barkodla okutulması fiziksel, fiyatın bulunması ise mantıksal süreci temsil eder.

Dengeleme Kuralı

Düzey 1 ve düzey 2 VAD'lar arasındaki ilişkiyi korumak için girdi ve çıktıların aynı kalması gerekir. Bu, sistemin tutarlılığı için hayati bir kuraldır.

Randevu Sistemi Örneği

Hasta, doktor ve idari memur aktörlerini içeren bir sistemdir. İdari memur randevu çizelgesini oluştururken, doktorlar bu çizelgeyi onaylar.

Sınavda Dikkat Et

VAD sembollerini karıştırmayın; süreç (dikdörtgen/yuvarlak), veri deposu (açık uçlu dikdörtgen) ve harici varlık (kare) sembollerini mutlaka ezberleyin.
Dengeleme kuralını unutmayın; üst düzeydeki bir sürecin girdi ve çıktıları, alt düzeydeki süreçlerde de aynı kalmalıdır.
Süreç isimlerinin emir kipiyle (örneğin 'Kaydet', 'Hesapla') başladığını unutmayın; sınavda isim tamlaması olan seçenekleri eleyin.
Mantıksal ve fiziksel VAD ayrımına dikkat edin; mantıksal VAD 'ne' yapıldığını, fiziksel VAD 'nasıl' yapıldığını (donanım/yazılım) gösterir.
Karar tablolarında kural sayısının 2 üzeri n formülüyle hesaplandığını ancak imkansız kombinasyonların elendiğini hatırlayın.
Veri akışının doğrudan veri deposundan veri deposuna veya harici varlıktan harici varlığa gidemeyeceğini, mutlaka bir süreçten geçmesi gerektiğini unutmayın.