Ünite 4: Canlıların (Özellikle Hayvanların) Yaşamına ve Yayılışına Etki Eden Faktörler — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 20 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Abiyotik Etmenler — Canlıların yaşamına ve yayılışına etki eden cansız veya inorganik faktörlerin bütünüdür. Termal enerji, sıcaklık, rüzgar, su ve oksijen düzeyi gibi fiziksel çevre şartları bu gruba girer. Metinde hayvanların coğrafi dağılımını incelemede temel iki etmenden biri olarak ele alınmıştır.

Biyotik Etmenler — Ekosistemde canlıların yaşamını ve yayılışını etkileyen organik veya canlı kaynaklı etmenlerdir. Cansız etmenlerle birlikte ekolojik dengeyi ve hayvanların dağılım modellerini şekillendirirler. Metinde abiyotik faktörlerin tamamlayıcısı olarak belirtilmiştir.

Soğukkanlı Hayvanlar — Vücut sıcaklıklarını çevre sıcaklıklarıyla olan ilişkilerine göre belirleyen, içsel ısı düzenleme mekanizmaları bulunmayan canlı gruplarıdır. Omurgasızlar, balıklar, kurbağalar ve sürüngenler bu sınıfa dahildir. Sıcaklık değişimlerinden ve Vant Hoff Kuralı'ndan doğrudan etkilenirler.

Sıcakkanlı Hayvanlar — Vücut ısılarını koruyabilen, dış sıcaklıklara uyumları ve beslenme düzeyleri oranında yaşamlarını sürdüren gelişmiş hayvan gruplarıdır. Kuşlar ve memeliler bu gruba örnek olarak gösterilir. Aşırı soğuklarda kış uykusuna yatarak vücut ısılarını muhafaza edebilirler.

Vant Hoff Kuralı — Sıcaklık artışının her 10 0C’lik diliminde hayvanların kimyasal tepkime hızının bir kat arttığını ifade eden kuraldır. Bu kural özellikle vücutlarında sıcaklık düzenleme sistemi olmayan soğukkanlı hayvanlar üzerinde çok belirgin etkiler doğurur.

Global Rüzgar Tipleri — Enlemler ile sıcaklık farklılaşmasının neden olduğu büyük hava sirkülasyonları sonucunda ortaya çıkan rüzgar türleridir. Tropikal bölgelerde yükselen sıcak havanın oluşturduğu alçak basınç ve hava hareketleri bu kapsamda değerlendirilir. Canlıların ve polenlerin yayılmasında etkilidir.

Küresel Çökelme — Küresel sıcaklık, rüzgar ve akıntı tiplerinin etkisiyle atmosferdeki nemin yağmur veya kar şeklinde yeryüzüne düşmesi olayıdır. Sıcak ve nem yüklü havanın soğumasıyla bulut formasyonları oluşur ve bu süreç coğrafi yağış rejimlerini belirler.

Uyumsal Mekanizmalar — Hayvanların kuraklık, aşırı sıcak veya soğuk gibi zorlu çevre koşullarına karşı hayatta kalabilmek için geliştirdikleri fizyolojik ve morfolojik uyum süreçleridir. Çöl hayvanlarının derilerini boynuzlaştırması veya su kaybını önlemek için yüzeylerini küçültmesi buna örnektir.

Çözünmüş Oksijen — Su kütlelerinin içinde gaz halinde bulunan ve sucul organizmaların solunum yapabilmesini sağlayan oksijen miktarıdır. Denizlerde derinliklere inildikçe çözünmüş oksijen miktarı azalmakta ve buna bağlı olarak canlı çeşitliliği de seyrekleşmektedir.

Levha Tektoniği — Dünyanın iç çekirdeğinden gelen termal enerjinin yol açtığı, yer kabuğunu oluşturan levhaların hareketleriyle ilgili büyük jeolojik süreçtir. Volkanizma ve depremlerle birlikte yeryüzünün topografik yapısını ve dolayısıyla iklimleri etkiler.