İnfografik
← Ünite 9
Zoocoğrafya

Ünite 9: Primatların ve Erken Hominidlerin Yayılımları

Mısır Fayum Yatakları
Mısır'da yer alan ve Oligosen dönemine (33-40 milyon yıl önce) tarihlenen bu yataklar, son derece zengin primat çeşitliliği barındırmaktadır. Burada pek çok genus tanımlanmış olmasına rağmen, bu canlıların modern primatlarla olan evrimsel bağları henüz tam olarak çözülememiştir.
Lothidok Hill Sedimanları
Kuzey Kenya'da bulunan ve 27 milyon yıl öncesine tarihlenen bu sedimanlar, Afrika kıtasında keşfedilen en eski ape (kuyruksuz büyük maymun) örneklerinden birine ev sahipliği yapmaktadır. Bu buluntu, Afrika'daki ape evriminin erken kronolojisini aydınlatır.
Messiniyen Tuzluluk Krizi
Miyosen dönemin sonunda Akdeniz'in en batıdaki bağlantısının kapanmasıyla Atlantik ile su alışverişinin kesilmesi ve Akdeniz'in kurumaya başlaması olaydır. Erken Pliyosen'de deniz yeniden dolarken güney İspanya ve kuzey Afrika arasında kara köprüleri oluşmuştur.
Nakalipithecus nakayamai Keşfi
Kenya'da bulunan ve 9,9-9,8 milyon yıl önceye tarihlenen bu fosil, dişi goril büyüklüğünde iri bir apektir. Kalın enamelli molarları ve mandibular gövdesiyle, insan, goril ve şempanzenin son ortak atası olabileceği yönünde değerlendirilen kritik bir buluntudur.

Anahtar Kavramlar

Paleoantropolojiİnsanın ve onunla ilişkili yakın akrabaları olan hominidlerin evrimsel süreçlerini, fosil kalıntıları üzerinden inceleyen bilim dalıdır. Araştırmalarının kapsamını genişleterek Hominoidea ailesini ve diğer primatları da kapsayacak şekilde çalışmalar yürütür.
AfrotheriaEutheria alt sınıfının 4 büyük grubundan bir tanesi olup, filler, karıncayiyenler ve deniz ineklerini birleştiren eşsiz bir memeli takımıdır. Bu grup Gondwana'nın kırılmasından sonra izole hale gelen Afrika kıtasındaki kökenleriyle bilinmektedir.
Tetis DeniziGeçmiş jeolojik dönemlerde Afrika ve Avrasya kıtaları arasında yer alan ve zamanla tektonik hareketler ile levhaların yaklaşması sonucu doğu ucunun kapanmasıyla kurumaya yüz tutmuş büyük su kütlesidir.
Arboreal QuadropedalAğaçlarda yaşamaya uyum sağlamış, dört ayak üzerinde hareket etme yeteneğine sahip olan primatların lokomotor (hareket) karakteristiğidir. Proconsul ve benzeri erken Miyosen ape örnekleri bu yapıya sahiptir.
HominoideaKuyruksuz büyük maymunları (apeleri) ve insanları kapsayan primat üst ailesidir. Bu grubun coğrafi dağılımını anlamak için aynı ekosistemi paylaşan memeli üyelerinin incelenmesi şarttır.
Dryopithecinae17-12 milyon yılları arasında ortaya çıkan, Afropithecus, Kenyapithecus ve Dryopithecus gibi gelişmiş ape genuslarını içeren alt ailenin adıdır. Bu grup primatların Afrika dışına ilk kez göç etmesiyle tanınır.
Hominidaeİnsan soy ağacının kökeninde yer alan ve insanları ile büyük maymunların bazı kollarını içine alan biolojik ailedir. Bu ailenin kökeninin Afrika merkezli olup olmadığı paleoantropolojide uzun süre tartışılmıştır.
Nakalipithecus nakayamaiKenya'da bulunan, 9,9-9,8 milyon yıl öncesine tarihlendirilen, dişi bir goril boyutunda, kalın enamelli molarlara sahip ve insan ile goril-şempanze ortak atası olabileceği değerlendirilen iri bir ape türüdür.
Ouranopithecus macedoniensisYunanistan'da keşfedilen, 9,6-8,7 milyon yıl öncesine tarihlendirilen ve Nakalipithecus ile benzer dental morfolojiye sahip olan Geç Miyosen dönemi ape cinsidir. Hominoid/hominid geçişinde Avrasya kökenli aday olarak gösterilmiştir.
Pikermiyan BiomuAvrasya'da 8-5 milyon yıl önce fil, gergedan, zürafa, antilop ve at gibi iri memelilerin çeşitlenerek ortaya çıktığı, sezonsal ve açık alan karakteristiği gösteren biyom topluluğudur.

Diğer Önemli Bilgiler

Chororapithecus abyssinicus

Etiyopya'da keşfedilen ve 10,5-10 milyon yıl öncesine tarihlenen goril benzeri iri bir ape türüdür. Bu buluntu, Geç Miyosen döneminde Afrika'da var olduğu öne sürülen evrimsel boşluğun doldurulmasında kilit rol oynamaktadır.

Sinap Faunası

Türkiye sınırları içerisinde yer alan ve 10,6-9,7 milyon yıl öncesine tarihlendirilen bu fauna, Pikermiyan biomunun en eski örneklerini içermektedir. Avrasya'daki iri memeli çeşitlenmesinin ve göç dalgalarının anlaşılmasında temel referans noktalarından biridir.

Sınavda Dikkat Et

  • Primatların erken akımlarında Afrotheria grubunun Gondwana'nın kırılmasıyla ilişkisini unutmayın; sınavda köken sorularında bu detay sıkça sorulur.
  • Erken Miyosen ape örnekleri (Proconsul, Rangwapithecus, Nyanzapithecus) ile daha gelişmiş Dryopithecinae üyelerini (Afropithecus, Dryopithecus) birbirine karıştırmayın.
  • Nakalipithecus nakayamai ve Ouranopithecus türlerinin kalın enamel molarlarının sert meyvelerle beslenmeyi simgelediğini aklınızda tutun.
  • Afrika dışına ilk primat göçlerinin 17-12 milyon yıl önce gerçekleştiği kronolojik aralığına dikkat edin.
  • Pikermiyan biomunun Avrasya'da 8-5 milyon yıl önce fil, gergedan ve atların çeşitlendiği dönem olduğunu unutmayın.
  • Hominoid/hominid geçişinin son buluntularla birlikte Avrasya merkezli değil, Afrika merkezli olduğunun kanıtlandığına odaklanın.
  • Messiniyen tuzluluk krizi esnasında Akdeniz'in Atlantik ile bağlantısının kesilerek kurumaya başladığı coğrafi süreci iyi kavrayın.