İnfografik
← Ünite 12
Sofistler

Ünite 12: Sofist Düşünceye Dair Kavramsallaştırmalar(Iı)

Protagoras ve Karşıt Logoslar
Protagoras, her konu üzerinde birbirine karşıt olan iki logos yani argüman getirmenin mümkün olduğunu savunmuştur. Ona göre birbiriyle çelişen iki önermenin ikisi de aynı ölçüde doğru olabilir; ancak biri diğerinden daha işlevsel veya iyi çıkabilir.
Gorgias'ın Üçlü Nihilist Tezi
Gorgias nihilist görüşlerini üç temel önermeyle özetlemiştir: Birincisi hiçbir şey var değildir, ikincisi bir şey var olsa bile bilinemez, ve üçüncüsü bir şey var olsa ve bilinebilse bile ona ilişkin bilgi bir başkasına aktarılamaz.
Kepler ve Tycho Brahe Gözlem Örneği
Epistemolojik konvansiyonalizmi açıklamak için kullanılan örnekte, Kepler güneşi sabit görüp hareket edenin dünya olduğunu savunurken; Tycho Brahe Ptolemy ve Aristoteles'i izleyerek yeryüzünün sabit olduğunu düşünür. Aynı şafağı seyreden bu iki isim teorik altyapılarına göre farklı şeyler görür.
Ördek ve Tavşan Görsel İllüzyonu
Metinde empirik kanıtların ön belirlenmişliğini açıklamak için ördek/tavşan görseli kullanılır. Bireyler aynı görsel uyaranları almalarına rağmen zihinsel ön kabullerine bağlı olarak tamamen farklı nesneler algılayabilirler.

Anahtar Kavramlar

EmpirizmBütün kavramların ve yargıların son çözümlemede deneyime dayandığını, bilginin kaynağında duyu-deneyi bulunduğunu savunan felsefi yaklaşımdır. Metinde Sofistlerin fenomenlerin duyu-algısıyla gerçekleşen bilgisini temele alarak empirist bir çizgi izlediği belirtilir.
RölativizmMutlak ve değişmez bir hakikatin olmadığını, bilgi ve hakikatin bireyin algılarına, toplumsal ve kişisel eğilimlerine göre değiştiğini savunan görelilik anlayışıdır. Sofistler tüm nesnellik iddialarının göreli olduğunu savunmuşlardır.
SeptisizmKesin, mutlak ve nesnel bilgi imkânına duyulan güvensizliği ifade eden kuşkuculuk akımıdır. Aklı denetlemeyen katıksız empirizmin mantıksal bir sonucu olarak ortaya çıkar.
NihilizmNesnel bir doğrunun olamayacağını, bilinebilir hiçbir şey bulunmadığını, bilginin bir yanılsamadan ibaret ve anlamsız olduğunu savunan felsefi görüştür. Gorgias bu akımın en önemli temsilcisidir.
RetorikSözü ve yazılı sözü terbiye etme, düzgün konuşma, düşünceyi en etkili tarzda dile getirme ve dilin yapısını çözümleme disiplinidir. Sofistler bu sanatı politika ve eğitim alanında aktif olarak kullanmışlardır.
PhysisDoğa yasasını ifade eden ve insan müdahalesinden bağımsız olan evrensel işleyişi veya ilkeyi tanımlayan kavramdır. Sofistlerin yasa tartışmalarında Nomos'un karşısında yer alır.
Nomosİnsan eliyle konulmuş yasaları, kuralları ve toplumsal uzlaşımları ifade eden kavramdır. Toplumun ve yasaların tanrısal değil, insan yapımı olduğunu savunur.
Politik KonvansiyonalizmToplumun ve yasaların tanrısal veya doğal değil, bireylerin ortak iradelerinden doğan bir sözleşmeye dayandığını savunan uzlaşıcı politik görüştür.
Epistemolojik KonvansiyonalizmEmprik kanıtların hakikat iddialarının kabulü için tek başına yeterli nesnel kontrol aracı olmadığını, ön kabullerin ve algısal çerçevelerin bilgiyi şekillendirdiğini savunan anlayıştır.
LogosArgüman, akıl yürütme, neden ya da haklılandırma anlamlarına gelen kavramdır. Protagoras, her şey üzerine birbirine karşıt iki logos getirilebileceğini savunmuştur.

Diğer Önemli Bilgiler

Doğa Filozofları ile Sofistlerin Yöntem Farkı

Doğa filozofları rasyonalist bilgi anlayışı ve tümdengelimsel yöntemle arkheyi bulup tikel olayları açıklarken; Sofistler olguları biriktiren, tikel gözlemlerden genel sonuca giden ancak deneyimi nesnel kabul etmeyen tümevarımsal bir yaklaşım benimsemiştir.

Etik ve Kültürel Rölativizm

Sofistlerin rölativizm anlayışı epistemolojik düzeyden başlayarak kültürel ve etik alana yayılır. Özsel olarak doğadan iyi ya da kötü hiçbir şey yoktur; nesneleri ve eylemleri iyi veya kötü kılan insanların o şeylere ilişkin algıları ve uzlaşımlarıdır.

Sınavda Dikkat Et

  • Sofistlerin mutlak rölativizmi doğrudan bir tez olarak değil, mutlaklık iddialarını çürütme yöntemi olarak savunduğunu unutmayın.
  • Protagoras ile Gorgias'ın görüşleri karıştırılmamalıdır; Protagoras çelişik önermelerin ikisinin de doğru olabileceğini söylerken Gorgias nihilizmi savunur.
  • Gorgias'ın 'hiçbir şey var değildir, var olsa bilinemez, bilinse aktarılamaz' kuralı sınavda sık sorulan kritik bir formülasyondur.
  • Physis (doğa yasası) ile Nomos (insan yapımı yasa) ayrımının politik konvansiyonalizm altındaki yerini iyi kavrayın.
  • Retoriğin Sofist eğitim sistemindeki rolünü ve uzlaşma aracı olarak işlevini göz ardı etmeyin.
  • Empirizmin katı ve aklı dışlayan uygulamasının septisizme yol açtığı mantıksal bağlantısını unutmayın.