İnfografik
← Ünite 4
Bilim ve Araştırma Etiği

Ünite 4: Etik Sunu 3

Pegem Akademi Yayıncılık - Bilim ve Araştırma Etiği
Bu ünitede yer alan etik ile ilgili tüm bilgiler, Kürşad Yılmaz ve Recep Serkan Arık editörlüğünde Pegem Akademi Yayıncılık tarafından basılan 'Bilim ve Araştırma Etiği' isimli kitaptan derlenmiştir. Kitap, alanında uzman 12 farklı yazarın katkılarıyla hazırlanmış akademik bir kaynaktır.
Aydın (2012) Sınıflandırması
Yazar Aydın tarafından 2012 yılında yapılan çalışmada etik türleri; örgütsel etik, yönetsel etik ve meslek etiği olmak üzere üç temel kategoriye ayrılarak incelenmiştir. Bu sınıflandırma eğitim yönetiminde etik standartların belirlenmesinde temel referans kabul edilir.
Öğretmen Andındaki Anayasal Vurgu
Türkiye'deki öğretmen yemin metninde, öğretmenlerin Türkiye Cumhuriyeti Anayasasına, Atatürk İnkılap ve İlkelerine ve Türk Milliyetçiliğine sadakatle bağlı kalacakları açıkça belirtilmektedir. Bu durum, mesleki etiğin yasal ve anayasal bir temele dayandırıldığını gösterir.
Aydın (2012) Öğretmenlik Etiği İlkeleri
Aydın (2012) çalışmasında öğretmenlik meslek etiği ilkelerini profesyonellik, adalet, eşitlik, sağlıklı ortam, yolsuzluk yapmamak, dürüstlük, tarafsızlık, mesleki bağlılık, saygı ve kaynakların etkili kullanımı dahil 11 başlıkta toplamıştır.

Anahtar Kavramlar

Örgütsel EtikBelirli hedefler ve çıkarlar doğrultusunda bir araya gelen insanların oluşturduğu örgüt yapısı içinde, üyelerin davranışlarında tutarlılık sağlamayı amaçlayan kural ve değerler bütünüdür. Örgüt içindeki iletişim ve ortak hedeflerin gerçekleştirilmesinde yol gösterici bir rol oynar.
Yönetsel EtikÖrgütün amaçlarına ulaşması için insan ve kaynak gücünün koordine edilmesi sürecinde, yöneticilerin ve çalışanların uyması gereken ahlaki kuralları ifade eder. Yönetim faaliyetlerinin adil, şeffaf ve etik değerlere uygun olarak yürütülmesini sağlar.
Meslek EtiğiBir iş kolunun meslek olarak kabul edilebilmesi için sahip olması gereken, meslek üyelerinin görevlerini yerine getirirken uymakla yükümlü oldukları ahlaki ilkeler ve standartlardır. Bireyin maddi kazanç elde ederken toplumsal sorumluluklarını da gözetmesini sağlar.
Öğretmen AndıÖğretmen adaylarının mesleğe başlamadan önce üstlenecekleri görevleri, etik sorumlulukları ve uymaları gereken anayasal ilkeleri hatırlatan sembolik taahhüt metnidir. Türkiye'de ve dünyada hizmet öncesi dönemde etik bilinci pekiştirmek amacıyla kullanılır.
ProfesyonellikÖğretmenin kendi alanındaki bilgi ve becerileri en üst düzeyde tutmasını, mesleki standartlara uygun davranmasını ve sürekli kendini geliştirmesini öngören etik ilkedir. İşini savsaklamadan, ciddiyetle ve uzmanlıkla yapmayı gerektirir.
Hizmette SorumlulukÖğretmenlerin eğitim öğretim faaliyetlerini yürütürken topluma, öğrencilere ve velilere karşı olan yükümlülüklerinin bilincinde olmasıdır. Bu ilke, sunulan eğitim hizmetinin kalitesinden ve sonuçlarından meslek elemanının sorumlu olduğunu belirtir.
Yolsuzluk YapmamakÖğretmenlik mesleğinin icrasında maddi veya manevi haksız kazanç elde etmekten kaçınmayı, görevini kişisel çıkarlar doğrultusunda kullanmamayı ifade eden etik ilkedir. Kamusal güvenin korunması açısından kritik öneme sahiptir.
Mesleki BağlılıkÖğretmenin icra ettiği mesleğe gönülden bağlı olmasını, mesleğin saygınlığını korumak için çalışmasını ve sürekli gelişim felsefesini benimsemesini ifade eder. Mesleki standartların yükseltilmesinde itici güçtür.
Etik İkilemİki veya daha fazla doğru/etik ilkenin birbiriyle çatıştığı ve karar vericinin her iki durumda da bir değerden ödün vermek zorunda kaldığı karmaşık durumlardır. Öğretmenlerin uygulamada en çok zorlandığı karar anlarını temsil eder.
Etik Dışı DavranışEğitim kurumlarında görev yapan personelin ayrımcılık, hakaret, taciz, ihmal gibi belirlenmiş ahlaki kurallara ve mesleki standartlara aykırı eylemlerde bulunmasıdır. Bu davranışlar eğitim ortamına ve paydaşlara doğrudan zarar verir.

Diğer Önemli Bilgiler

TÜSİAD (2009) Etik Raporu

TÜSİAD'ın 2009 yılı raporuna göre, etik dışı davranışları engellemenin ilk ve en önemli adımı, bu davranışlara yol açan kök nedenlerin tespit edilerek ortadan kaldırılmasıdır. Sadece yasak koymak etik dışı eylemleri engellemede yetersiz kalmaktadır.

Hizmet Öncesi Etik Eğitimi

Türkiye'de öğretmen adaylarının mesleki etik kurallarla ilk sistemli karşılaşması hizmet öncesi eğitim sürecinde gerçekleşmektedir. Bu süreç, öğretmen andı ve yemin uygulamaları ile sembolik olarak taçlandırılmaktadır.

Eğitimde Etik Dışı Davranış Türleri

Eğitim kurumlarında en sık rastlanan ve raporlanan etik dışı davranışlar; ayrımcılık, hakaret/küfür, bedensel/cinsel taciz, kötü alışkanlıklar ve görev ihmali olarak literatürde (Aydın, 2012; Köknel, 1996) sınıflandırılmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Etik türleri sorulduğunda Aydın (2012) sınıflandırmasındaki üçlü yapıyı (Örgütsel, Yönetsel, Meslek) mutlaka hatırla, çünkü çeldiriciler genelde kişisel veya sosyal etik üzerinden kurulur.
  • Öğretmen andının sadece Türkiye'ye özgü olmadığını, dünyada da benzer yemin uygulamalarının bulunduğunu ve bunun hizmet öncesinde etik bilinci başlatmayı amaçladığını unutma.
  • Etik ilkelerin soyut ve yol gösterici olduğunu, bu nedenle uygulamada her zaman net çözümler sunamayacağını ve ikilemlere yol açabileceğini aklında tut.
  • TÜSİAD (2009) vurgusuna dikkat et; etik dışı davranışları önlemede ceza vermekten ziyade 'nedenlerin bulunup ortadan kaldırılması' önceliklidir.
  • Etik kuralları bilmenin, onlara uygun davranılacağını garanti etmediği gerçeği sınavlarda sıkça sorgulanan bir 'bilgi vs. davranış' çelişkisi sorusudur, bu ayrıma dikkat et.