Ana Sayfa » Ankara Üniversitesi ANKADEM » Jeofizik Mühendisliği Bölümü » Genel Jeoloji ve Laboratuarı 1 (2 – 2 – 3 – 4)

Ünite 2: Sedimanter Kayalar 1 — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 30 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Sedimanter Kaya — Kaya parçaları, ana kayadan kırılmış mineral taneleri, suda çökelmiş mineraller ve organizma kabuklarının bir araya gelmesiyle oluşan kaya türüdür. Örnek olarak kumtaşı, kireçtaşı ve kiltaşı verilebilir.

Taze Kaya — Yeryüzünde ilksel özelliklerini, kimyasal bileşimini ve orijinal şeklini koruyan, henüz ayrışmaya uğramamış sağlam kaya mostrasıdır. Örneğin taze bir granit mostrasında feldispat ve kuvars mineralleri parlak görünür.

Günlenmiş/Ayrışmış Kaya — Katı kayanın atmosferik etkilerle parçalanması, kimyasal olarak çürümesi ve sedimana dönüşmesini temsil eden bozulmuş kaya durumudur. Dağılgan ve taze görünümünü kaybetmiş mostralardır.

Fiziksel Günlenme — Ana kayanın kimyasal bileşimi değişmeden mekanik etkilerle küçük parçalara (kırıntılara) ayrılması prosesidir. Donma kamalanması ve termal genleşme bunun en yaygın nedenleridir.

Kırıntı (Detrit) — Fiziksel günlenme sonucunda ana kayanın parçalanmasıyla ortaya çıkan her boyuttaki mineral ve kaya parçacıklarıdır. Boyutlarına göre blok, çakıl, kum ve silt olarak sınıflandırılır.

Donma Kamalanması — Kayalardaki çatlaklara giren suyun donarak hacim kazanması ve çatlak açıklığını büyüterek kayanın bloklara ayrılmasına yol açmasıdır. İklim koşulları bu mekanizmada kritik rol oynar.

Tuz Kamalanması — Arid iklimlerde yeraltı suyundaki çözünmüş tuzların kaya boşluklarında kristalleşerek büyümesi ve çevre taneleri iterek kayayı zayıflatması prosesidir. Sahil kenarlarında sıklıkla görülür.

Kimyasal Ayrışma — Kayanın sıvı veya havayla teması sonucu minerallerin kimyasal reaksiyonlarla bozulması ve tahrip edilmesidir. Çözülme, hidroliz, oksidasyon ve hidrasyon bu sınıfın alt kollarıdır.

Hidroliz — Minerallerdeki katyonların hidrojenle yer değiştirerek suda ayrışmasını sağlayan ve mineralin atomik yapısını değiştirerek yeni mineraller üreten reaksiyondur. K-feldispattan kaolinit oluşumu tipik örnektir.

Oksidasyon — Kayanın havadaki veya sudaki serbest oksijenle reaksiyona girmesiyle silikat minerallerindeki metallerin bozuşması ve kahverengi-kırmızı renklerin oluşmasıdır.

Toprak — Yağmur suyu ile reaksiyona giren, bitki ve hayvan artıklarıyla organik maddelerin ilave edildiği, yüzeyde kimyasal ve fiziksel olarak değişime uğramış sediman örtüsüdür.

Süzülme Zonu — Toprak profilinde suyun aşağı süzüldüğü, iyonları çözerek ve ince killeri alt kesimlere taşıdığı üst toprak katmanlarını (O ve A horizonları) ifade eder.

Birikme Zonu — Yukarıdan süzülerek gelen su içerisindeki iyonların çökeldiği, yeni minerallerin ve killerin biriktiği B-horizonunu (alt toprak) tanımlayan kuaktır.

Toprak Profili — Toprağın yeryüzünden ana kayaya kadar uzanan düşey kesiti olup farklı özelliklere sahip horizonların üst üste dizilimini gösterir. İdeal kesimde O, A, B ve C horizonları bulunur.

Horizon — Toprak profilini oluşturan, kendine özgü renk, bileşim ve organik madde oranına sahip yatay toprak seviyeleridir. O, A, B ve C olmak üzere ana horizonlar vardır.

Termal Genleşme — Çöl ortamlarında gece ile gündüz arasındaki aşırı ısı farkları veya orman yangınları nedeniyle kayaların birkaç santimetrelik kalınlıkta etkilenerek parça parça çatlamasıdır.