Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
Risk kavramı, farklı insan grupları ve meslek dalları için tamamen farklı anlamlar taşımakta; bireylerin bakış açılarına, tecrübelerine ve mesleki tutumlarına göre değişiklik göstermektedir. Örneğin, projede yer alan mühendisler, tasarımcılar ve yükleniciler riski çoğunlukla teknik bir perspektiften ele alırken; mülk sahipleri ve gayrimenkul geliştiricileri aynı duruma ekonomik ve finansal bir pencereden bakma eğilimi taşırlar.
Buna karşın güvenlik ve sağlık profesyonelleri daha çok tehlike etkisi ve bu tehlikelerin hafifletilmesi (mitigation) üzerine odaklanırlar. Bu çok yönlü ve farklı yaklaşımlar nedeniyle risk, ölçülmesi son derece güç olan soyut bir olgu olarak değerlendirilir. İnşaat ve gayrimenkul projelerinin temel amaçları fonksiyon, maliyet, zaman ve kalite kriterleri üzerinden tanımlandığından, projedeki en büyük riskler de bu hedeflere ulaşılamaması durumudur.
İnşaat projelerinde sayısız risk tanımlaması ve değerlendirme yöntemi bulunmakta ancak standart bir prosedür üzerinde tam bir uzlaşı yer almamaktadır. Dias ve Ioannou (1995) yaptıkları çalışmalarda proje risklerini iki ana gruba ayırmışlardır: Bunlardan birincisi sadece mali kayıp olasılığı barındıran fakat hiçbir mali kazanç ihtimali içermeyen saf risk; ikincisi ise hem kazanç hem de kayıp ihtimalini bünyesinde barındıran spekülatif risk türüdür.
İnşaat ve yatırım firmaları küresel pazarda rekabet üstünlüğü elde edebilmek ve uluslararası alanda büyüyebilmek için çoğunlukla az gelişmiş veya gelişmekte olan ülkelerdeki projelere teklif vermektedirler. Bu süreçte ülke riski, firmaların uluslararasılaşma yolculuğunun her aşamasında kritik bir rol oynamaktadır çünkü belirsizlik, az gelişmiş ülkelerin en temel karakteristik özelliğini oluşturur.
Az gelişmiş ülkelerdeki politik ve ekonomik dalgalanmalar ile belirsizlikler karşısında uluslararası düzeyde faaliyet gösteren yükleniciler, genellikle bu ülkelerdeki yerel firmalarla iş birliği kurarak riskin yıkıcı etkilerini azaltmayı ve paylaşmayı tercih ederler. Küreselleşme sürecinde ülke belirleme, o ülkeye giriş stratejisi, yerel ortak seçimi ve projenin uygulama süreçleri ülkeye özgü risklerin doğrudan etkisi altındadır.
Bu aşamaların her biri için detaylı risk analizleri ve risk değerlendirme modellerinin geliştirilmesi, firmaların uzun vadede sürdürülebilir rekabet avantajı yakalayabilmesi açısından elzemdir. Küresel düşünmek başarı için ne kadar önemliyse, gidilen ülkenin yerel kültürüne, iş yapış biçimlerine ve iletişim dinamiklerine uyum sağlamak da o derece hayati bir başarı faktörüdür.
Uluslararası projelerde başarılı olmak sadece teknik ve finansal yeterliliğe bağlı olmayıp, gidilen ülkenin sosyo-kültürel dokusunu doğru okumaktan geçer. İş yapmak amacıyla gidilen ülkedeki sosyal stabilite ve genel gelir düzeyi, o ülkenin sosyo-kültürel koşullarını şekillendiren ana kriterler arasında yer alır.
Bununla birlikte ulusal ideoloji, toplumun sosyal sınıf yapısı, milliyetçilik akımları, rüşvet ve yolsuzluk gibi olgular sosyo-kültürel riski doğrudan oluşturan diğer kritik kriterlerdir. Aydoğan ve Köksal (2014) tarafından yapılan çalışmalarda da vurgulandığı üzere, kültürel farklılıklar, dil engelleri, sosyal istikrarsızlıklar ile yolsuzluklar ülkeye özgü sosyo-kültürel risk kriterlerini temsil eder.
Yönetim bilimleri ve yapım yönetimi literatüründe bu kriterlerin sistematik olarak incelenmesi, firmaların o coğrafyadaki olası krizleri önceden öngörmesine olanak tanır. Yerel kültürel kodları bilmeyen ve rüşvet/yolsuzluk gibi hukuki ve etik riskleri yönetemeyen firmalar uluslararası projelerde büyük mali ve itibari zararlara uğrama riskiyle karşı kaşıyadır.
Finansal piyasalarda ve borsalarda takas merkezleri, takas üyelerinin etkin, hızlı ve güvenli bir biçimde işlem yapabilmesini güvence altına almakla yükümlüdür. Oluşabilecek piyasa risklerini önlemek amacıyla etkin üyelik koşulları, teminatlandırma, sigorta ve çeşitli garanti mekanizmaları gibi araçlar aktif olarak devreye sokulur.
Takas kurumlarının işlemlerden doğabilecek olası riskleri bertaraf etmek için kullandığı en önemli ve etkili araçların başında ise teminatlandırma gelmektedir. Borsalar, alınacak başlangıç teminat tutarlarını gerçeğe uygun şekilde hesaplayabilmek için çeşitli analitik yöntemler ve gelişmiş risk modelleri kullanmaktadırlar.
Bu analitik yöntemler arasında; tarihi verilerden hareketle Riske Maruz Değer (Value At Risk - VaR) hesaplanması, çeşitli stres testlerinin (stress testing) uygulanması, portföy yaklaşımının benimsenmesi ve korelasyon katsayıları yüksek olan menkul kıymetlerin ortak risk senaryolarıyla değerlendirilmesi gibi stratejik yaklaşımlar yer alır.
Projelerin hedeflerinin, risklerinin ve kısıtlamalarının doğru planlanmasında dokümantasyon süreci eleştirel düşünceyi teşvik eder ve bu düşünceyi yapılandırılmış bir biçimde kayıt altına alır. Hazırlanan her bir doküman, projedeki eleştirel düşüncenin somut bir kanıtı ve tarihsel arşivi niteliğindedir.
Dokümantasyon, insanların insan hafızasının sınırlılıkları nedeniyle akılda tutamadığı karmaşık proje ayrıntılarını muhafaza eder. Günlük operasyonel çalışmalar sırasında kolaylıkla gözden kaçabilecek küçük detayların yanı sıra, zamanla veya kritik personelin işten ayrılmasıyla kaybolabilecek stratejik bilgilerin unutulmasını engeller.
Ayrıca dokümantasyon, proje ekibini ve diğer tüm paydaşları proje süreçlerindeki değişiklikler, karşılaşılan sorunlar ve genel ilerleme durumu hakkında senkronize eder ve düzenli olarak bilgilendirir. Bu sayede projede şeffaflık sağlanır ve olası yanlış anlaşılmaların önüne geçilir.