İnfografik
← Ünite 5
Acil Durum ve Afet Yönetimine Giriş

Ünite 5: Olay Yeri Afet Yönetimi

1999 Marmara Depremi
17 Ağustos 1999'da meydana gelen bu deprem, Türkiye'de koordinasyonsuzluk ve iletişim kopukluklarının ne kadar büyük kayıplara yol açtığını göstermiş ve AFAD'ın kurulmasına giden süreci başlatan en önemli dönüm noktası olmuştur.
2023 Kahramanmaraş Depremleri
6 Şubat 2023'te meydana gelen depremler, çok merkezli ve geniş bir coğrafyaya yayılan afetlerde lojistik yönetimi, kesintisiz haberleşme ve yerel kapasitenin önceden güçlendirilmesi gerekliliğini en acı şekilde ortaya koymuştur.
Afet ve Acil Durum Kurulu
İçişleri Bakanı başkanlığında toplanan, 7 farklı bakanlığın bakan yardımcıları ile Kızılay ve Kandilli Rasathanesi temsilcilerinden oluşan bu kurul, yılda iki kez toplanarak afet politikalarını belirler.
İlk 72 Saat (Altın Saatler)
Afetin meydana gelmesinden sonra başlayan müdahale aşamasının en kritik dönemidir. Bu süre zarfında arama-kurtarma, ilk yardım ve acil tahliye faaliyetleri en üst düzeyde yoğunlaştırılmalıdır.

Anahtar Kavramlar

AfetToplumun normal yaşam düzenini altüst eden, çok sayıda insanı etkileyen, ciddi can ve mal kaybına yol açan ve eldeki mevcut yerel kaynakların yetersiz kalmasına neden olan doğal veya insan kaynaklı olaylardır.
Acil DurumBireysel ya da sınırlı toplumsal ölçekte meydana gelen, yerel imkânlarla kontrol altına alınabilen ve derhal müdahale gerektiren sağlık, güvenlik veya çevre olaylarıdır.
KrizAni ve beklenmedik bir şekilde gelişen, mevcut imkânlarla başa çıkılmasını zorlaştıran, belirsizlik yaratan ve karar alma süreçlerini tıkayan olağanüstü durumlardır.
Bütünleşik Afet YönetimiAfetlerin zararlarını önlemek amacıyla tehlike ve risklerin önceden tespiti, afet öncesi önlemlerin alınması, etkin müdahale ve afet sonrası iyileştirme çalışmalarının bir bütünlük içinde yürütülmesini öngören proaktif modeldir.
Olay Komuta Sistemi (OKS)Afet ve acil durumlarda farklı kurum, ekip ve kaynakların tek bir komuta zinciri altında, standart bir yapı ve ortak bir dil kullanarak koordineli çalışmasını sağlayan esnek yönetim sistemidir.
Sıcak Bölge (Kırmızı Bölge)Olay yerinde doğrudan tehlikenin devam ettiği, asıl kurtarma ve müdahale faaliyetlerinin yürütüldüğü ve sadece özel koruyucu ekipmanlı uzman personelin girebildiği yüksek riskli alandır.
Ilık Bölge (Sarı Bölge)Sıcak bölge ile soğuk bölge arasında yer alan, dekontaminasyon (arındırma) işlemlerinin, triyajın ve ilk tıbbi müdahalelerin gerçekleştirildiği geçiş bölgesidir.
Soğuk Bölge (Yeşil Bölge)Olay yerinde tehlikenin bulunmadığı, komuta merkezinin, lojistik birimlerin, basın alanının ve sevk edilmeyi bekleyen hastaların toplandığı güvenli alandır.
Sıfır Risk PrensibiHiçbir kurtarma veya müdahale görevinin, müdahale personelinin hayatı veya sağlığı pahasına yerine getirilmemesi gerektiğini savunan temel güvenlik felsefesidir.
TriyajAfet ve kitlesel olaylarda, kısıtlı kaynaklarla en fazla sayıda insana fayda sağlamak amacıyla yaralıların hayati önem ve aciliyet durumlarına göre öncelik sırasına konulması sürecidir.
Alan HastanesiAfet bölgesine yakın, güvenli bir alanda kurulan, triyajın tekrarlanması, ileri stabilizasyon ve sevk koordinasyonu gibi kritik tıbbi süreçleri yürüten geçici sağlık tesisidir.
Durum Raporu (SitRep)Afet sırasında düzenli aralıklarla hazırlanan; olayın mevcut durumunu, yürütülen faaliyetleri, kaynak ihtiyaçlarını ve karşılaşılan sorunları özetleyen standartlaştırılmış bilgi paylaşım raporudur.
Interoperability (Birlikte Çalışabilirlik)Afet anında sahada görev yapan farklı kurumların (sağlık, itfaiye, emniyet) kullandığı haberleşme ve telsiz sistemlerinin birbiriyle uyumlu çalışabilmesi yeteneğidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Hızlı Olay Yeri Değerlendirme Süresi

İlk müdahale ekibinin olay yerine ulaştığı andan itibaren 'Dışarıdan İçeriye' prensibiyle sahneyi, riskleri ve yaralı sayısını analiz etmesi için gereken süre 60 ila 90 saniye arasındadır.

OKS'nin Beş Temel Fonksiyonu

Olay Komuta Sistemi; Komuta, Operasyon, Planlama, Lojistik ve Maliye/İdari İşler olmak üzere net sınırlarla çizilmiş beş temel yönetim alanından oluşur.

Afet Lojistiğinin Dört Evresi

Afet bölgesinde malzeme akışının kesintisiz ve güvenli sağlanması için lojistik süreç; Tedarik, Depolama, Dağıtım ve İzleme olmak üzere dört aşamada gerçekleştirilir.

Durum Raporu (SitRep) Sıklığı

Afet anında sahadaki operasyonel resmin netleştirilmesi ve komuta merkezinin bilgilendirilmesi amacıyla her 4 ila 6 saatte bir güncel SitRep hazırlanması standart bir zorunluluktur.

11 Arama Kurtarma Birlik Müdürlüğü

AFAD'ın taşra teşkilatlanmasında, büyük afetlere anında ve profesyonel müdahale edebilmek amacıyla stratejik olarak seçilmiş 11 ilde doğrudan arama-kurtarma birlik müdürlükleri konuşlandırılmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Afet, acil durum ve kriz kavramlarının tanımlarını karıştırmayın; yerel kaynakların yetersiz kalması sadece 'afet' kavramının tanımında yer alır.
  • Olay Komuta Sistemi'nin (OKS) beş fonksiyonunu ve sahada doğrudan müdahaleyi yürüten birimin 'Operasyon' olduğunu mutlaka aklınızda tutun.
  • Olay yerindeki üç bölgeyi (Sıcak, Ilık, Soğuk) ve dekontaminasyon ile triyajın 'Ilık Bölge'de yapıldığını unutmayın; sınavda sıkça sorulur.
  • Sıfır Risk Prensibi'nin temel amacının 'kurtarıcının güvenliğini önceliklendirmek' olduğunu ve dürtüsel kahramanlıkların bu prensibe aykırı olduğunu bilin.
  • Afet tıbbi müdahalesinde büyük dış kanamaların kontrolünün (turnike vb.) kalp masajından daha öncelikli olduğunu unutmayın.
  • Afet lojistiğinin dört aşamasını (Tedarik, Depolama, Dağıtım, İzleme) sırasıyla ezberleyin; karıştırılan diğer şıklar elenmelidir.
  • Saha haberleşmesinde en güvenilir sistemin, yer tabanlı altyapıdan bağımsız çalışan 'Uydu Haberleşmesi' olduğunu unutmayın.