Ünite 5: Binalarda Elektrik Yönetim

Tehlikeli Gerilim Sınırı

Elektrik tesisatlarında 65 Volt ve üzerindeki gerilim değerleri insan hayatı için tehlike sınırı olarak kabul edilir. Bu değerin üzerindeki tüm tesislerde koruma topraklaması ve kaçak akım koruma rölesi gibi güvenlik önlemlerinin alınması yasal bir zorunluluktur.

Zil Transformatörü Güç Değerleri

Binalarda kullanılan zil transformatörleri, 220 Volt şehir şebeke gerilimini 3-5-8 V, 4-8-12 V veya 24 V değerlerine düşürür. Bu transformatörlerin çalışma güçleri tesisatın büyüklüğüne göre 5 ila 50 Watt arasında değişir.

Kaçak Akım Rölesi Hayat Koruma Sınırı

İnsan vücudunun elektrik akımına karşı dayanabileceği kritik sınır esas alınarak, evlerde can güvenliğini sağlamak amacıyla açma sınırı 30 mA (miliamper) olan kaçak akım koruma röleleri kullanılır.

Kaçak Akım Rölesi Yangın Koruma Sınırı

Binalarda elektrik arklarından kaynaklanabilecek yangın risklerini önlemek amacıyla, ana giriş hatlarına açma sınırı 300 mA olan yangın koruma tipi kaçak akım röleleri yerleştirilir.

Anahtar Kavramlar

İletkenElektrik enerjisi kaynağı ile alıcıyı birleştirerek elektrik akımının geçmesine olanak sağlayan, bir veya birden fazla tel grubundan meydana gelen izoleli ya da izolesiz tel demetidir.

KabloElektrik enerjisinin iletilmesinde veya haberleşme bağlantılarında kullanılan, dış yüzeyleri elektriğe karşı tamamen yalıtılmış bir veya birden çok damara sahip iletken yapıdır.

Buat (Ek Kutusu)Elektrik tesisatlarında iletkenlerin birbirleriyle güvenli bir şekilde bağlandığı ve eklerin korunduğu kutulardır. Tesisatta buatlar dışında başka bir noktada ek yapılması yasaktır.

KasaSıva altı veya sıva üstü elektrik tesisatlarında, anahtar ve priz gibi son kullanıcı elemanlarının duvara sağlam bir şekilde sabitlenmesi amacıyla kullanılan kutulardır.

Koruma TopraklamasıCanlıları elektrik enerjisinin tehlikelerinden korumak amacıyla, normal şartlarda enerji altında olmayan iletken metal kısımların toprakla doğrudan irtibatlandırılması işlemidir.

İşletme TopraklamasıElektrik şebekesinin dengeli çalışmasını sağlamak amacıyla, şebekenin nötr noktasının doğrudan toprağa bağlanması işlemidir.

Zil TransformatörüBinalarda zil, kapı otomatiği ve diyafon gibi zayıf akım sistemlerini beslemek amacıyla 220 Volt şebeke gerilimini 3-24 Volt seviyelerine düşüren, hareketli parçası olmayan elektrik makinesidir.

ButonEl yordamıyla üzerine basıldığı sürece içindeki yayı sıkıştırarak devreyi aktif eden, el çekildiğinde ise yayın etkisiyle ilk konumuna geri dönen geçici temaslı anahtardır.

Kapı OtomatiğiBinaların ana giriş kapılarını sürekli kapalı tutan ve dairelerden gönderilen elektrik enerjisiyle kilidini otomatik çekerek kapının açılmasını sağlayan elektromekanik sistemdir.

RefkontakHastane, okul ve kütüphane gibi sessizlik gerektiren binalarda, buton, röle ve sinyal lambaları aracılığıyla yapılan ışıklı çağırma ve bildirim tesisatıdır.

DiyafonÇağıran ve çağrılan kişilerin karşılıklı olarak sesli ve görüntülü konuşmasına imkan tanıyan, bir merkez ve buna bağlı şubelerden oluşan haberleşme tesisatıdır.

Vaviyen AnahtarBir lamba veya lamba grubunu iki farklı noktadan (örneğin koridorun başından ve sonundan) bağımsız olarak yakıp söndürmeye yarayan anahtar türüdür.

Dimmer AnahtarAkkor flamanlı lambaların şebekeden çekeceği gücü sınırlayarak ışık şiddetinin manuel olarak ayarlanmasını sağlayan elektronik anahtardır.

SensörFiziksel büyüklükleri (hareket, sıcaklık, ışık vb.) algılayarak kontrol kartlarının işleyebileceği elektriksel sinyallere dönüştüren elemanlardır.

Kaçak Akım Koruma RölesiBir devrede gelen ve giden akım değerleri arasındaki farkı sürekli ölçen ve kaçak durumunda devreyi keserek can ve mal güvenliğini sağlayan diferansiyel koruma cihazıdır.

Ana Kolon HattıEnerji dağıtım şirketinin (TEDAŞ) şebeke bağlantı noktasından binanın ana dağıtım panosuna kadar çekilen en yüksek kesitli iletim hattıdır.

Kolon HattıBinanın ana dağıtım panosu ile dairelerde bulunan bireysel dağıtım tabloları (sigorta kutuları) arasında kalan iletim hattıdır.

Linye HattıDaire içindeki dağıtım tablosu ile odalardaki buatlar arasında çekilen, aydınlatma veya priz linyeleri olarak ikiye ayrılan dağıtım hattıdır.

Sorti HattıDaire içi buatlar ile son tüketici noktası olan lamba veya priz bağlantısı arasında kalan en uç elektrik tesisat hattıdır.

CCTVBelirli bir bölgeye yerleştirilen kameralardan alınan görüntülerin kablolar vasıtasıyla kapalı bir devre içinde izleme merkezine aktarılması ve kaydedilmesi sistemidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Ana Kolon Hattı Kesit Standartları

TEDAŞ bağlantı noktasından bina ana panosuna çekilen ana kolon hatlarında kullanılacak iletkenlerin kesiti, bakır malzeme için en az 10 mm², alüminyum malzeme için ise en az 16 mm² olmak zorundadır.

Kolon Hattı Kesit Standartları

Ana pano ile daire dağıtım tabloları arasında çekilen kolon hatlarında kullanılacak iletkenlerin kesiti, bakır malzeme için en az 4 mm², alüminyum malzeme için ise en az 6 mm² olarak sınırlandırılmıştır.

Linye Hattı Kesit Standartları

Daire içi dağıtım tablosu ile buatlar arasında çekilen linye hatlarında kullanılacak iletkenlerin kesiti, bakır malzeme için en az 2,5 mm², alüminyum malzeme için ise en az 4 mm² olmalıdır.

Aydınlatma ve Priz Sorti Kesitleri

Bina içi tesisatlarda buatlardan lambalara giden aydınlatma sortileri en az 1,5 mm² kesitinde, prizlere giden priz sortileri ise en az 2,5 mm² kesitinde bakır iletkenlerle çekilmelidir.

Aydınlatma Linyesi Sorti Sınırı

Elektrik tesisat yönetmeliklerine göre, bir daire içindeki tek bir aydınlatma linye hattına bağlanabilecek maksimum aydınlatma sorti (lamba) sayısı 9 adet ile sınırlandırılmıştır.

Priz Linyesi Sorti Sınırı

Bir daire içindeki tek bir priz linye hattına en fazla 7 adet priz sortisi bağlanabilir. Bu prizlerin toplam çekebileceği maksimum güç ise 2 kVA (kiloVoltAmper) değerini geçemez.

Yüksek Güçlü Alıcılar İçin Bağımsız Hatlar

Çamaşır makinesi, bulaşık makinesi, fırın, termosifon ve elektrikli şofben gibi yüksek güç çeken cihazlar için daire içi panodan doğrudan bağımsız linyeler çekilmeli ve bu hatlara başka priz bağlanmamalıdır.

Aydınlatma ve Priz Sigorta Amperajları

Aydınlatma linyelerinin başlangıcına en az 6 Amper en fazla 10 Amperlik sigortalar takılırken; priz linyelerinin başlangıcında en az 10 Amper en fazla 20 Amperlik sigortalar kullanılmalıdır.

NH (Bıçaklı) Sigorta Kullanım Sınırı

Binalarda yüksek akım çeken ana giriş hatlarında ve endüstriyel bölümlerde, genellikle 63 Amper ve üzerindeki akım değerlerini güvenle kesebilmek için bıçaklı (NH) sigortalar tercih edilir.

CCTV Kablo Tipleri ve İşlevleri

Kamera sistemlerinde kullanılan CCTV kablolarından 2+1 tipi kablo sadece görüntü sinyali ve güç iletimi sağlarken; 4+1 tipi kablo aynı anda görüntü, ses ve güç iletimini gerçekleştirebilir.

L Tipi Yangın Alarm Sınıflandırması

Can güvenliğini koruma amaçlı L tipi yangın alarm sistemlerinden L1 tüm tesisi, L2 yüksek riskli bölgeleri, L3 kaçış yollarını kapsarken, M tipi ise sadece manuel ihbar butonlarıyla tetiklenen sistemleri ifade eder.

Sınavda Dikkat Et

Aydınlatma ve priz linyelerinin sınır sayılarına dikkat edin; aydınlatmada en fazla 9 sorti, prizde ise en fazla 7 sorti bağlanabilir.
Kaçak akım rölesi akım sınırlarını karıştırmayın; can güvenliği için 30 mA, yangın güvenliği için ise 300 mA kullanılır.
İletken kesit standartlarını ezberleyin; bakır ana kolon hattı en az 10 mm², kolon hattı en az 4 mm², linye hattı ise en az 2,5 mm² olmalıdır.
Yangın alarm sistemlerindeki L (Life/Can) ve P (Property/Mal) harf kodlamalarını unutmayın; L can güvenliğini, P mal güvenliğini temsil eder.
Sigortaların görevinin insanı değil, sadece hattı ve alıcıyı korumak olduğunu sınavda mutlaka göz önünde bulundurun.
L ve G tipi otomatik sigortaların kullanım yerlerini ayırt edin; L tipi aydınlatma/priz, G tipi ise motor yükleri içindir.