← Ünite 3
İş Sağlığı ve Güvenliği

Ünite 3: Fiziksel Risk Etmenleri

İşitme ve Acı Eşiği Limitleri
İnsan kulağının sesleri algılamaya başladığı en düşük sınır 0 dB olarak kabul edilir ve buna işitme eşiği denir. Kulakta fiziksel hasar ve şiddetli ağrı başlatan üst sınır ise 140 dB olup acı eşiği olarak adlandırılır.
Yasal Gürültü Sınır Değeri
Çalışanların Gürültü Yönetmeliği'ne göre, 8 saatlik günlük çalışma süresinde kesinlikle aşılmaması gereken en yüksek maruziyet sınır değeri 87 dB olarak belirlenmiştir.
El-Kol Titreşimi Sınır Değeri
Çalışanların Titreşim Yönetmeliği uyarınca, el-kol titreşimi için 8 saatlik günlük çalışma süresinde maruziyet sınır değeri 5 m/s² olarak uygulanmaktadır.
Bütün Vücut Titreşimi Sınır Değeri
Bütün vücut titreşimi maruziyetinde, çalışanların sağlığını korumak adına 8 saatlik günlük çalışma süresi için belirlenen yasal sınır değer 1,15 m/s²'dir.

Anahtar Kavramlar

Fiziksel Risk EtmenleriÇalışanların sağlığını ve güvenliğini iş yerinde olumsuz etkileme ihtimali olan gürültü, titreşim, aydınlatma, termal konfor, radyasyon ve basınç gibi fiziksel çevre faktörleridir.
GürültüGelişigüzel bir yapısı olan, iş yerinde çalışanlar üzerinde fizyolojik ve psikolojik rahatsızlıklar meydana getiren, istenmeyen ve rahatsız edici sesler bütünüdür.
SesKatı, sıvı veya gaz ortamlarda moleküllerin titreşimiyle oluşan ve canlıların işitme organları tarafından algılanabilen mekanik basınç değişimleridir.
FrekansSes dalgasının bir saniyede oluşturduğu titreşim sayısıdır. Birimi Hertz (Hz) olup, frekans arttıkça ses tizleşir, azaldıkça pesleşir.
Desibel (dB)Ses şiddetini ölçmek için kullanılan, ses kaynağının insan kulağında yarattığı basıncın referans bir basınca oranının logaritmik ifadesidir.
Titreşim (Vibrasyon)Mekanik bir sistemdeki potansiyel enerjinin kinetik enerjiye, kinetik enerjinin ise potansiyel enerjiye dönüşmesiyle oluşan salınım hareketleridir.
El-Kol TitreşimiÇalışanın el ve kol sistemine aktarıldığında damar, kemik, eklem ve sinir bozukluklarına yol açan, pnömatik çekiç gibi aletlerden yayılan mekanik titreşimdir.
Bütün Vücut TitreşimiVücudun tümüne aktarıldığında çalışanın bel bölgesinde rahatsızlıklara ve omurgasında travmalara yol açan mekanik titreşim türüdür.
AydınlatmaBir yüzeye düşen ışık miktarıdır. Birimi lüks (lux) olup, iş yerlerinde iş kazalarını önlemek ve göz sağlığını korumak için amaca uygun düzeyde olmalıdır.
Termal KonforÇalışanların sıcaklık, nem ve hava akım hızı gibi iklimsel koşullar açısından kendilerini bedensel ve zihinsel olarak en rahat hissettikleri denge durumudur.
Effektif SıcaklıkHava sıcaklığı, havanın nem oranı ve hava akım hızının insan vücudu üzerinde birlikte oluşturduğu ortak sıcaklık hissidir.
Radyasyon (Işıma)Atomlardan, güneşten ve diğer yıldızlardan dalga veya parçacık modeliyle çevreye yayılan yüksek enerjidir.
Gamma IşınlarıKozmik ışınlardan sonra en kısa dalga boyuna sahip, radyoaktif maddelerin parçalanmasıyla oluşan ve canlı dokulara derinlemesine nüfuz ederek tahrip eden radyasyon türüdür.
BasınçBirim alana uygulanan dik kuvvettir. İş sağlığı ve güvenliğinde atmosfer basıncının normalden çok daha yüksek veya düşük olduğu çalışma koşullarını ifade eder.
Azot NarkozuYüksek basınçlı ortamlarda (4 atmosferi aşan derinliklerde) solunum yoluyla vücuda fazla miktarda azot alınması sonucu oluşan, karar vermeyi zorlaştıran sarhoşluk durumudur.

Diğer Önemli Bilgiler

İnsan Vücudunun Normal Sıcaklığı

Sağlıklı bir insan vücudunun iç sıcaklığı 36,5 °C ile 37 °C arasında sabit bir değerde tutulur. Bu denge vücut ile dış çevre arasındaki ısı alışverişiyle sağlanır.

İş Yerlerinde İdeal Bağıl Nem

İş sağlığı ve güvenliği standartlarına göre, bir iş yeri ortamında çalışanların sağlığı ve konforu için bağıl nem oranının %30 ile %80 arasında bulunması istenir.

Normal Atmosfer Basıncı Değeri

Deniz seviyesinde ve normal çevre koşullarında ölçülen standart atmosfer basıncı değeri 76 cm cıva (Hg) basınç değerine eşit olarak kabul edilir.

Azot Narkozu Başlangıç Sınırı

Dalgıçlar ve denizaltı çalışanlarında, su altındaki basıncın 4 atmosfer değerini aşması durumunda solunan fazla azottan dolayı azot narkozu adı verilen bilinç bulanıklığı başlar.

Işık Hızında Yayılan Radyasyon

Radyasyonu oluşturan elektromanyetik dalgalar ve parçacıklar, ses dalgalarından farklı olarak boşlukta da yol alabilir ve saniyede 300.000 kilometre hızla yayılırlar.

Titreşimin En Riskli Frekans Aralığı

İnsan vücudu üzerinde en belirgin ve tahrip edici etkiye sahip olan titreşim frekans aralığı 1 Hz ile 100 Hz arasıdır. El-kol sisteminde ise en yüksek geçirme oranı 5 Hz'de ölçülmüştür.

Gözün Bilgi Algılama Oranı

İnsanların dış dünyadan edindiği bilgilerin ve iş ortamındaki enformasyon algılamasının %80 ile %90 gibi çok büyük bir kısmı doğrudan göz kanalıyla gerçekleşmektedir.

Sınavda Dikkat Et

  • Gürültü sınır değerlerini karıştırmayın: En düşük eylem değeri 80 dB, en yüksek eylem değeri 85 dB, maruziyet sınır değeri ise 87 dB'dir. Sınavda bu üç rakamın tanımı sıkça sorulur.
  • Titreşim sınır değerlerinde el-kol ve bütün vücut ayrımına dikkat edin: El-kol sınır değeri 5 m/s² iken, bütün vücut sınır değeri 1,15 m/s²'dir. Birimleri ve sayıları eşleştirirken uyanık olun.
  • Azot narkozunun 4 atmosfer basınç sınırında başladığını ve solunum havasındaki azot yerine helyum gazı konularak önlenebildiğini mutlaka aklınızda tutun.
  • Radyasyon türlerinin iyonlaştırıcı (parçacık) ve iyonlaştırıcı olmayan (dalga) ayrımlarını iyi öğrenin. Alfa ve Beta parçacık; Gamma ve X-ışınları ise dalga yapısındadır.
  • Aydınlatma şiddetinin biriminin 'lüks' (lux) olduğunu ve ölçümünün fotometri olarak adlandırıldığını unutmayın; sınavda doğrudan bilgi sorusu olarak karşınıza çıkabilir.
  • Termal konforu etkileyen dört faktörü (sıcaklık, nem, hava akım hızı, radyant ısı) adınız gibi bilin. Seçeneklerde 'ses oranı' veya 'ışık düzeyi' gibi şaşırtmacalar yer alabilir.