Ünite 10: Çocuk Edebiyatı Eserleri 2 — Önemli Kavramlar

Bir dilin sahip olduğu bütün sözcükleri ifade etmekle birlikte, özelde bir kimsenin anlamını bildiği ve gerektiğinde kullanabildiği kelimelerin bütünüdür. Kelime dağarcığı ve kelime hazinesi olarak da adlandırılır.

Kişinin günlük konuşma dilinde anlamını tam olarak bildiği ve iletişim esnasında aktif olarak kullanabildiği kelimelerin toplam sayısıdır. Okul öncesi çocuklarda bu sayı ortalama 1.500 ile 2.000 arasındadır.

Kişinin duyduğunda veya okuduğunda anlamını bildiği ancak kendi günlük konuşma dilinde aktif olarak tercih etmediği kelimelerin bütünüdür. Okul öncesi çocuklarda bu sayı 10.000 civarına ulaşır.

Aralarında ortak nitelik bulunan iki şeyden zayıf olanı güçlü olana benzetme sanatıdır. Çocukların yüksek dağları 'dondurma dağ' olarak nitelendirmesi bu sanata doğal bir örnektir.

İnsan dışındaki canlı ve cansız varlıklara, insanlara özgü hissetme, sevinme, üzülme gibi kişilik özelliklerinin yüklenmesi sanatıdır. Hikâyelerde çiçeklerin küsmesi bu duruma örnektir.

İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıkların insan gibi konuşturulması sanatıdır. Çocuk edebiyatında tavşan, kedi veya ağaç gibi kahramanların dile gelip konuşması bu sanatla sağlanır.

Yazarın edebî metin aracılığıyla okuyucuya dolaylı yoldan aktarmak istediği ana düşünce, değer veya davranış modelidir. Çocuk kitaplarında didaktik olmadan kurgu içinde sunulmalıdır.

Toplumu ayakta tutan gelenek, inanç, töre, atasözü, deyim ve bayram gibi değerler sisteminin edebî eserler yoluyla yeni nesillere sezdirilerek geleceğe taşınması sürecidir.

Çocukların cansız nesneleri canlıymış gibi algılama, onlara ruh ve duygu yükleme eğilimidir. Çocuk kitaplarında oyuncakların veya doğadaki nesnelerin canlandırılması bu tavra uygundur.

Olayın geçtiği mekânın, kahramanların fiziksel özelliklerinin veya nesnelerin kelimeler aracılığıyla okuyucunun zihninde resmedilecek şekilde anlatılmasıdır.

Çocuk kitaplarında metni destekleyen, kavram gelişimini hızlandıran ve estetik algıyı geliştiren resim, sayfa düzeni ve renklerin planlanması sürecidir.

Çocuk edebiyatında konunun kendisinde değil, yazarın o konuyu ele alış, kurgulayış ve çocuk dünyasına uyarlayış biçimindeki benzersizliktir.

Çocuk okuyucunun, edebî metindeki kahramanın yerine kendisini koyarak onunla duygusal bağ kurması, onun davranışlarını ve sorun çözme yöntemlerini benimsemesidir.

Çocuk kitaplarında hiçbir hatası olmayan, sürekli uslu ve kusursuz çizilen, çocuk okuyucu tarafından gerçekçi bulunmadığı için özdeşleşme kurulamayan yapay kahraman tipidir.