← Ünite 3
Özel Eğitim 1

Ünite 3: Kapsayıcı Eğitim

1975 - ABD Halk Yasası 94-142
Tüm Engelliler İçin Eğitim Yasası olarak bilinen bu düzenleme, yetersizlik derecesine bakılmaksızın tüm özel gereksinimli çocuklara ücretsiz, zorunlu ve en az kısıtlayıcı ortamda eğitim hakkı getirerek kaynaştırma eğitiminin yasal temelini atmıştır.
1983 - 2916 Sayılı Kanun
Özel Eğitime Muhtaç Çocuklar Kanunu, Türkiye'de doğrudan özel eğitime yönelik çıkarılan ilk kapsamlı yasadır. En az kısıtlayıcı ortam, kaynaştırma eğitimi ve yardımcı dersliklerin (kaynak oda) açılmasını yasal güvenceye kavuşturmuştur.
1994 - Salamanca Bildirgesi
UNESCO tarafından İspanya'da düzenlenen ve 92 hükümet ile 25 uluslararası kuruluşun katıldığı Özel Eğitim Dünya Konferansı'nda kabul edilen bu bildirge, 'Kapsayıcı Eğitim' kavramının küresel düzeyde ilk kez resmiyet kazandığı belgedir.
15. Yüzyıl - İlk Özel Eğitim Girişimleri
Özel gereksinimli bireylerin eğitimine yönelik dünyadaki ilk sistematik çalışmalar, 15. yüzyılda bugünkü Fransa ve İspanya topraklarında özellikle işitme yetersizliği olan bireylerin eğitilmesi amacıyla başlatılmıştır.

Anahtar Kavramlar

Kapsayıcı EğitimTüm öğrencilerin bireysel farklılıklarına bakılmaksızın, kendi mahallelerindeki okullarda, yaşlarına uygun genel eğitim sınıflarında, gerekli destek hizmetleri alarak akranlarıyla birlikte yüksek kalitede eğitim almalarını amaçlayan bütüncül yaklaşımdır.
Kaynaştırma EğitimiÖzel gereksinimli öğrencilerin genel eğitim sınıflarına yerleştirilerek, gelişimsel düzeylerine uygun bazı derslere akranlarıyla katılması, diğer akademik dersleri ise özel eğitim sınıfında alması esasına dayanan yaklaşımdır.
BütünleştirmeÖzel gereksinimli öğrencilerin sadece belirli derslerde değil, yerleştirildikleri genel eğitim ortamındaki tüm ders, rutin ve etkinliklere tam katılımını ve bu katılım için gerekli destek hizmetlerin sunulmasını öngören yaklaşımdır.
Normalleştirme FelsefesiYetersizlik türü ve derecesi ne olursa olsun, özel gereksinimli tüm bireylerin toplumdaki diğer bireylerle eşit eğitim, yaşam ve sosyal imkânlara sahip olması gerektiğini savunan düşünce akımıdır.
En Az Kısıtlayıcı OrtamÖzel gereksinimli öğrencinin, ailesi ve normal gelişim gösteren akranlarıyla en yüksek düzeyde sosyal ve akademik etkileşim kurabileceği, ihtiyaçlarının en iyi karşılanacağı eğitim ortamıdır.
Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP)Özel gereksinimli bir öğrencinin eğitsel, sosyal ve kişisel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan, ona sunulacak destek hizmetleri, hedefleri ve değerlendirme yöntemlerini içeren yazılı plandır.
Farklılaştırılmış ÖğretimÖğretim etkinliklerinin, öğrencilerin bireysel ilgi alanları, ön bilgileri, hazırbulunuşluk düzeyleri ve öğrenme tercihlerine göre esnek bir şekilde planlanması ve çeşitlendirilmesi sürecidir.
İşbirliğine Dayalı ÖğrenmeFarklı özelliklere ve yetenek düzeylerine sahip öğrencilerin, ortak bir akademik veya sosyal amaca ulaşmak için küçük gruplar halinde birlikte çalışarak birbirlerinin öğrenmesine katkı sağladığı stratejidir.
Yardımcı TeknolojiÖzel gereksinimli bireylerin işlevsel kapasitelerini, bağımsızlıklarını ve öğrenme ortamlarına katılımını artırmak, yetersizlikten kaynaklanan sınırlılıklarını azaltmak için kullanılan her türlü araç, cihaz ve yazılımdır.
Destek Eğitim SınıfıGenel eğitim sınıfında sunulan öğretime rağmen öğrenmede zorluk çeken özel gereksinimli öğrencilere, ihtiyaç duydukları alanlarda birebir veya küçük gruplar halinde ek akademik destek sunulan ayrı eğitim ortamıdır.
Sınıf İçi YardımKapsayıcı sınıflarda öğrenmede zorlanan öğrencilere, sınıf ortamından ayrılmadan, öğretmen, özel eğitim uzmanı veya akranları tarafından sunulan anlık ve planlı öğretimsel destek sürecidir.
Ayrıştırılmış EğitimÖzel gereksinimli öğrencilerin normal gelişim gösteren akranlarından tamamen ayrılarak, sadece kendileri gibi yetersizliği olan çocuklarla birlikte özel okullarda veya özel sınıflarda eğitim alması modelidir.
Uzaklaştırma ve DışlamaTarihsel süreçte özel gereksinimli bireylerin topluma yük oldukları düşüncesiyle öldürülmesi, terk edilmesi veya toplumdan tamamen izole edilerek koloniler halinde yaşamaya zorlanması uygulamasıdır.
Kurumlaşma18. yüzyılda başlayan, özel gereksinimli bireylerin bakımı, rehabilitasyonu ve eğitimi amacıyla enstitü, akıl hastanesi ve yatılı özel okullar gibi kapalı kurumlarda bir araya getirilmesi sürecidir.
Hazırbulunuşluk DüzeyiBir öğrencinin yeni bir öğrenme konusunu veya becerisini öğrenebilmesi için sahip olması gereken ön bilgi, beceri, tutum ve gelişimsel olgunluk seviyesidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Osmanlı Devleti - Enderun Mektebi

Osmanlı Devleti bünyesinde kurulan bu saray okulu, devlet yönetiminde görev alacak üstün yetenekli ve başarılı çocukların erken yaşta belirlenmesi ve eğitilmesi amacıyla kurulmuş, kendi dönemi için dünyadaki tek özgün üstün zekalılar eğitim modelidir.

1961 - 222 Sayılı İlköğretim Kanunu

Bu kanunun 12. maddesi, Türkiye'de zorunlu ilköğretim çağındaki zihinsel, bedensel, ruhsal ve sosyal yönden yetersiz çocukların özel eğitim alması gerektiğini hükme bağlayarak yasal süreci başlatan ilk adımlardan biri olmuştur.

1961 Anayasası - 50. Madde

Türkiye Cumhuriyeti'nin bu anayasa maddesi, devletin özel eğitime gereksinim duyan bireyleri topluma kazandıracak gerekli tedbirleri alma yükümlülüğünü ilk kez anayasal bir ödev olarak devlete yüklemiştir.

1973 - 1739 Sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu

Kanunun 4. maddesi eğitim kurumlarının engellilik dahil hiçbir ayrım gözetilmeksizin herkese açık olduğunu belirtirken, 8. maddesi özel eğitime muhtaç çocukların yetiştirilmesi için genel eğitim içinde özel tedbirler alınmasını zorunlu kılmıştır.

1997 - 573 Sayılı KHK

Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararname, Türkiye'de bireyselleştirilmiş eğitim programlarını (BEP) zorunlu hale getirmiş ve özel gereksinimli bireylerin akranlarıyla birlikte genel eğitim ortamlarında eğitilmesine öncelik vermiştir.

2000 ve 2006 - Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği

Bu yönetmelikler, Türkiye'de kaynaştırma eğitimini resmi olarak tanımlamış, tam zamanlı ve yarı zamanlı kaynaştırma uygulamalarının usul, esas ve uygulanma koşullarını ayrıntılı olarak düzenlemiştir.

2002 - Hiçbir Çocuk Geride Kalmasın Yasası

ABD'de çıkarılan bu yasa (No Child Left Behind), Salamanca Bildirgesi'nin ardından dünya genelinde özel gereksinimli öğrencilerin genel eğitim müfredatına erişimini ve kapsayıcı eğitim uygulamalarının yaygınlaşmasını hızlandırmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Kaynaştırma, bütünleştirme ve kapsayıcı eğitim kavramları arasındaki farklara dikkat edin; kaynaştırmada öğrenci sisteme uyar, kapsayıcı eğitimde ise sistem öğrenciye göre değişir.
  • Türkiye'de özel eğitim alanında çıkarılan ilk kapsamlı yasanın 1983 tarihli 2916 sayılı Kanun olduğunu, BEP'i zorunlu kılan düzenlemenin ise 1997 tarihli 573 sayılı KHK olduğunu unutmayın.
  • Kapsayıcı eğitimin başarısını etkileyen en kritik ve öncelikli faktörün paydaşların (öğretmen, yönetici, akran) 'olumlu tutumları' olduğunu sınavda mutlaka hatırlayın.
  • Salamanca Bildirgesi'nin (1994) kapsayıcı eğitim yaklaşımının dünya genelinde miladı ve en önemli uluslararası belgesi olduğunu aklınızda bulundurun.
  • En az kısıtlayıcı ortam (EAKO) kavramının, öğrencinin akranlarıyla en fazla etkileşimde bulunabileceği ve en az soyutlanacağı ortamı ifade ettiğini unutmayın.
  • Farklılaştırılmış öğretimin, öğrencilerin hazırbulunuşluk, ilgi ve öğrenme profillerine göre içerik, süreç ve üründe yapılan esnek uyarlamalar olduğunu bilin.