İnfografik
← Ünite 2
Radyo ve Televizyonda Temel Kavramlar

Ünite 2: Televizyonun İcadı ve Tarihsel Gelişimi

Constantin Perskyi ve Televizyon Terimi
Rus bilim adamı Constantin Perskyi, televizyon kelimesini ilk kez 1900 yılında Paris Dünya Fuarı'ndaki Birinci Elektrik Kongresi'nde sunduğu tebliğde kullanmıştır.
Willoughby Smith'in Selenyum Keşfi
İngiliz elektrik mühendisi Willoughby Smith, 1873 yılında selenyum maddesinin güçlü ışığa maruz kaldığında elektrik iletkenliğinin düştüğünü keşfetmiştir.
Paul Nipkow ve Mekanik Tarayıcı Disk
Alman mucit Paul Nipkow, 1884 yılında delikli çemberlerden oluşan Nipkow Diski'ni icat ederek mekanik televizyon için ilk tarama yöntemini bulmuştur.
John Logie Baird'in İlk Gösterimi
İskoç mucit John Logie Baird, 26 Ocak 1926'da Londra'da halka açık ilk televizyon gösterimini gerçekleştirmiş ve mekanik televizyonda renkli görüntü aktarmıştır.

Anahtar Kavramlar

TelevizyonYunanca uzak anlamına gelen 'tele' ve Latince görme anlamına gelen 'visio' kelimelerinin birleşmesiyle oluşan, hareketli görüntü ve sesin elektromanyetik dalgalarla iletilmesini sağlayan kitle iletişim aracıdır. Metne göre metinler, sesler ve görüntüler alıcı cihazlar aracılığıyla kitlelere aktarılmaktadır.
Nipkow DiskiAlman Paul Nipkow tarafından 1884 yılında icat edilen, üzerinde çember şeklinde sıralı delikler bulunan döner tarayıcı disktir. Mekanik televizyon sistemlerinde görüntüyü satırlara ayırarak ilk görüntü elde etme prototipinin temelini oluşturmuştur.
Katot Işını Tüpü (CRT)Karl Braun tarafından 1897 yılında icat edilen ve fosforlu yüzeye elektron ışınları çarptırıldığında görüntü üreten vakum tüpüdür. Elektronik televizyon sistemlerinin temel görüntüleme parçası olarak uzun yıllar kullanılmıştır.
AudionLee de Forest tarafından bulunan ve elektromanyetik dalgalarla gelen düşük sinyalleri yükselterek kaliteli bir biçimde alınmasını sağlayan boşluk tüpüdür. Radyo ve televizyon alıcılarında sinyal kalitesini artırmak için kullanılmıştır.
TelevisorJohn Logie Baird'in Nipkow diskini kullanarak geliştirdiği ve hareketli görüntüyü çok düşük çözünürlükle aktarmayı başaran ilk mekanik televizyon sistemidir. Düzenli ilk mekanik televizyon yayınları bu cihazla yapılmıştır.
Image DissectorPhilo Taylor Farnsworth tarafından geliştirilen, hareketli parçası olmayan tamamen elektronik ilk kamera tüpüdür. 1929 yılında halka tanıtılan bu cihaz elektronik televizyon tarihinin dönüm noktalarındandır.
KinescopeVladimir Kosma Zworykin tarafından 1929 yılında icat edilen elektronik alıcı tüpüdür. Farnsworth'ün kamera tüpünden daha üstün özellikler gösteren bu alıcı tüpü modern televizyonun başlangıcını oluşturmuştur.
IconoscopeVladimir Kosma Zworykin tarafından 1931 yılında geliştirilen elektronik kamera tüpüdür. Bu buluş RCA firmasının 1939 yılında düzenli elektronik televizyon yayınlarına başlamasının zeminini hazırlamıştır.
Karasal Analog YayınYayınların radyo frekansları üzerinden elektromanyetik dalgalarla yüksek tepelerdeki vericilerden alıcılara iletildiği geleneksel yayın sistemidir. Evlerin çatılarına konulan analog antenler vasıtasıyla izleyicilere ulaşır.
Kablolu TV (CATV)1948 yılında dağlık bölgeler gibi elektromanyetik dalgaların ulaşamadığı yerlere yayını ulaştırmak için geliştirilen sistemdir. Yüksek noktadaki bir alıcıda güçlendirilen yayınlar evlere kablolar aracılığıyla taşınır.
DVB-T (Karasal Sayısal Yayıncılık)Sayısal teknolojilerin ilerlemesiyle uydular yerine karada konuşlu vericilerden sayısal kodlama yapılarak yüksek çözünürlüklü yayınların iletildiği sistemdir. Tek bir frekanstan çok sayıda kanalın yayın yapmasını sağlar.
SDTV (Standard Definition Television)Analog televizyon sistemlerinin (PAL, NTSC, SECAM) sayısal ortama aktarılması amacıyla geliştirilen ilk dijital televizyon standardıdır. Görüntüler piksel esasına dayanır ve PAL için çözünürlüğü 720x576 pikseldir.
HDTV (High Definition Television)Yüksek çözünürlüklü televizyon görüntüsü sunan, 16:9 ekran oranına sahip ve SDTV'ye göre çok daha net görüntüler sağlayan dijital yayın standardıdır. 2010 sonrasında birçok ülkede standartlaşmıştır.
IPTV (İnternet Protokol TV)İnternet servis sağlayıcılarının kendi yönettikleri ağlar üzerinden sabit veya mobil cihazlarla çok sayıda yayının izlenmesini sağlayan teknolojidir. Tivibu ve TiviPlus gibi örnekleri bulunur.
OTT TV (Over The Top TV)İnternet üzerinden isteğe bağlı izleme imkânı sunan, canlı yayınların ve kayıtlı mecraların izlenebildiği Netflix, Tabii ve Exxen gibi dijital platform yayıncılığı modelidir.
Yakınsama (Convergence)Geleneksel yayıncılık anlayışının internet, mobil teknolojiler ve dijital platformlarla iç içe geçerek çoklu ortam iletişim sistemine dönüşme sürecidir.
Transmedya AnlatıcılığıBir hikayenin veya içeriğin hem televizyon kanalında hem de sosyal medya hesapları ve mobil platformlar gibi farklı mecralarda eş zamanlı ve bütünleşik olarak anlatılmasıdır.
Üretken Yapay ZekâGerçek oyuncular, kameralar veya fiziksel mekanlar kullanılmaksızın senaryodan kurguya kadar video, program, seslendirme ve haber içeriklerinin yapay zekâ araçlarıyla üretilmesini sağlayan teknolojidir.

Diğer Önemli Bilgiler

RCA'nın 1939 Yılındaki İlk Yayını

ABD'de ilk düzenli elektronik televizyon yayınları 1939'da RCA tarafından başlatılmış, Başkan Franklin D. Roosevelt'in New York Dünya Fuarı'ndaki açılış konuşması ilk yayınlanan program olmuştur.

Almanya'da Yarı Elektronik Düzenli Yayın

Avrupa'da yarı elektronik televizyon sistemi ile düzenli yayıncılığa ilk başlayan ülke Mart 1935'te Almanya olmuş ve 1936 Berlin Olimpiyatları'nı televizyondan yayınlamıştır.

İTÜ'nün Türkiye'deki İlk Yayın Denemesi

Türkiye'de ilk televizyon yayın denemeleri İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Taşkışla binasında 1952 yılında eğitim ve laboratuvar amacıyla gerçekleştirilmiştir.

TRT'nin İlk Resmi Deneme Yayını

Türkiye'de ilk düzenli televizyon yayını, 31 Ocak 1968'de Ankara Mithatpaşa Stüdyosu'nda Mahmut Tali Öngören'in açılışı ve spiker Nurdan Devres'in anonsuyla başlamıştır.

Star 1 ve Türkiye'nin İlk Özel Televizyonu

Türkiye'nin ilk özel televizyonu olan Star 1, 1 Mart 1989'da Lichtenstein'da Magic Box Incorporated AG adıyla kurulmuş ve uydu üzerinden Türkçe yayınlara başlamıştır.

Japon NHK Kanalının HDTV Çalışması

Yüksek çözünürlüklü televizyon (HDTV) standardının erken dönem çalışmaları kapsamında ilk kez 1979 yılında Japon NHK kanalı 5:3 görüntü ve 1125 satır ile sistemi oluşturmuştur.

Telstar Uydusu ile İlk Kıtalararası Yayın

Uydu üzerinden ilk televizyon yayını 1962 yılında Telstar uydusu kullanılarak Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri arasında gerçekleştirilmiştir.

3984 Sayılı Kanun ve Özel Yayıncılık

Türkiye'de özel televizyon kanallarını yasal zemine kavuşturmak ve yayın izni sağlamak amacıyla 1994 yılında 3984 Sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanun çıkarılmıştır.

RCA'nın 1954 Yılındaki Renkli Yayın Hamlesi

Dünyada sürdürülebilir ilk renkli televizyon yayınları 1954 yılında ABD'de RCA firması tarafından siyah-beyaz alıcılarla uyumlu çalışabilen sistemle başlatılmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Televizyon kelimesini ilk kullanan ismin Constantin Perskyi (1900) olduğunu, televizyonun mucidi olarak ise mekanik sistemde John Logie Baird'in, elektronik sistemde ise Philo Farnsworth'ün kabul edildiğini unutmayın.
  • Willoughby Smith'in selenyum keşfi (ışığı elektriğe çevirme), Paul Nipkow'un tarayıcı diski ve Karl Braun'un Katot Işını Tüpü (CRT) arasındaki teknolojik ayrım sınavda sıkça sorulur.
  • Dünyada ilk düzenli yayınların 1929'da İngiltere'de (BBC - Baird sistemi) başladığını, tam elektronik ilk düzenli yayınların ise 1939'da ABD'de RCA tarafından yapıldığını karıştırmayın.
  • Türkiye'deki ilk deneme yayınının 1952'de İTÜ'de (Taşkışla), ilk düzenli ve resmi yayının ise 31 Ocak 1968'de TRT eliyle Ankara'da başladığını kesinlikle ezberleyin.
  • Türkiye'nin ilk özel televizyonu Star 1'in 1989 yılında Lichtenstein'da kurulduğunu ve devlet tekelini aşmak için uydu yöntemini kullandığını unutmayın.
  • Renkli yayınların dünyada ilk kez 1954'te ABD'de RCA tarafından başlatıldığını, Türkiye'de ise ilk renkli yayının 31 Aralık 1981 yılbaşı gecesi yapılıp 1984'te tamamen geçildiğini not edin.
  • Kablolu TV'nin (CATV) 1948'de dağlık bölgeler için geliştirildiğini, Telstar uydusu ile ilk kıtalararası yayıncılığın ise 1962'de yapıldığını hatırlayın.