Ünite 12: İnsan Kaynakları Yönetimi

Taylorizm (1912)

Frederick Taylor tarafından geliştirilen bilimsel yönetim anlayışıdır. Amerika'daki sermaye sahiplerinin iş gücünden en verimli şekilde yararlanmasını amaçlamıştır. Bugün hala kullanılan veri toplama yöntemlerinin temelini atmıştır.

Herzberg'in Katkısı (1966)

Frederick Herzberg, 'İş ve İnsanın Doğası' isimli kitabını 1966 yılında yayınlamıştır. Yönetici ve çalışan arasındaki iyi ilişkilerin iş tatmini üzerindeki kritik etkisini bilimsel olarak göstermiştir.

5M Kuralı

İşletmelerin temel üretim faktörlerini ifade eder: Machine (Makine), Money (Para), Material (Malzeme), Management (Yönetim) ve Man (İnsan). İnsan kaynağı, diğer dört girdiyi planlayıp yönettiği için en değerli kaynak kabul edilir.

Çalışan Deneyimi ve Karlılık

Ulrich (2021) tarafından yapılan araştırmalara göre, yüksek çalışan deneyimi skoruna sahip şirketler, düşük skora sahip olanlara göre %21 daha yüksek kârlılığa sahiptir.

Anahtar Kavramlar

İş AnaliziBir işin görevlerini, sorumluluklarını ve çalışma koşullarını detaylıca inceleyerek işin 'emarını çekme' sürecidir. Örnek: Bir yazılımcının günlük kod yazma süresi ve kullandığı teknik araçların belirlenmesi.

İnsan Kaynakları PlanlamasıGelecekte ihtiyaç duyulacak iş gücünün nitelik ve nicelik olarak belirlenmesi ve karşılanması sürecidir. Örnek: Bir fabrikanın 2 yıl sonraki üretim artışına göre kaç yeni mühendis alacağını hesaplaması.

İş Değerlemesiİşlerin önem ve zorluk derecelerine göre birbirleriyle kıyaslanarak sıralanması sürecidir. Örnek: Bir şirketteki 'Genel Müdür' pozisyonunun 'Sekreter' pozisyonundan daha yüksek bir ücret skalasına yerleştirilmesi.

Oryantasyonİşe yeni başlayan personelin kuruma, çalışma arkadaşlarına ve işin niteliğine uyum sağlaması için yapılan alıştırma sürecidir. Örnek: Yeni çalışana şirket vizyonunun ve izin prosedürlerinin anlatıldığı kitapçığın verilmesi.

Stratejik İKYİK uygulamalarının işletmenin uzun vadeli hedefleriyle doğrudan uyumlu olacak şekilde planlanmasıdır. Örnek: Google'ın Ar-Ge inovasyonunu desteklemek için yetenekli yazılımcıları çekmeye odaklı İK politikaları.

360 Derece DeğerlendirmeÇalışanın performansının sadece yöneticisi tarafından değil; astları, iş arkadaşları ve müşterileri tarafından da değerlendirilmesidir. Örnek: Bir yöneticinin performansının, ona rapor veren çalışanlar tarafından anonim anketlerle ölçülmesi.

İş RotasyonuÇalışanın farklı departmanlarda veya görevlerde çalıştırılarak deneyim kazanmasının sağlanmasıdır. Örnek: Bir banka memurunun gişe işlemlerinden sonra kredi departmanına geçici olarak atanması.

Taylorizm1912'de Frederick Taylor tarafından ortaya atılan, iş gücünden en verimli şekilde yararlanmayı hedefleyen bilimsel yönetim anlayışıdır. Örnek: Montaj hattındaki her hareketin saniye bazında ölçülerek verimliliğin maksimize edilmesi.

İş Gücü Tedarikiİşletmenin ihtiyaç duyduğu personelin iç veya dış kaynaklardan bulunması sürecidir. Örnek: Mevcut çalışanların terfi ettirilmesi veya internet üzerinden iş ilanı verilmesi.

Performans DeğerlemeÇalışanların kendilerinden beklenen hedefleri ne ölçüde gerçekleştirdiklerinin somut verilerle ölçülmesidir. Örnek: Bir satış temsilcisinin yıl sonundaki satış hedeflerine ulaşıp ulaşmadığının analizi.

Yapıcı DisiplinHatalı davranışı bir suç değil, çözülmesi gereken bir sorun olarak görüp çalışana rehberlik etmeyi amaçlayan disiplin yaklaşımıdır. Örnek: Sürekli geç kalan bir çalışana ceza vermek yerine, ulaşım sorununu çözmesi için esnek saat önerilmesi.

İşveren Markasıİşletmenin potansiyel adaylar için çekici bir yer olarak algılanmasını sağlayan imajdır. Örnek: Bir şirketin 'en iyi iş yeri' ödülleriyle yetenekli adayları kendisine çekmesi.

Yetkinlik Bazlı DeğerlemeÇalışanın sadece iş sonuçlarına değil, sahip olduğu bilgi, beceri ve yeteneklere göre değerlendirilmesidir. Örnek: Bir liderin sadece satış rakamlarına değil, ekip yönetme becerisine göre puanlanması.

İş Sağlığı ve GüvenliğiÇalışanların fiziksel ve ruhsal yönden tam bir iyilik halinde çalışmasını sağlayan önlemler bütünüdür. Örnek: Bir fabrikada iş kazalarını önlemek için baret ve koruyucu gözlük kullanımının zorunlu tutulması.

Çalışan Deneyimi (EX)Çalışanın işe alımından ayrılışına kadar kurumla olan tüm etkileşimlerinin toplamıdır. Örnek: Şirket içi iletişim platformları üzerinden çalışanların duygu durumlarının düzenli ölçülmesi.

İş ZenginleştirmeÇalışanın iş yüküne ilave görev ve sorumluluklar ekleyerek işi daha anlamlı hale getirme sürecidir. Örnek: Bir veri giriş görevlisine, girdiği verileri analiz etme yetkisinin de verilmesi.

Kademeli DisiplinHata tekrarlandıkça verilen cezanın şiddetinin kademeli olarak artırılmasıdır. Örnek: İlk geç kalmada sözlü uyarı, ikinci kez geç kalmada yazılı uyarı verilmesi.

Diğer Önemli Bilgiler

Google ve SİKY

Google, Stratejik İnsan Kaynakları Yönetimi (SİKY) uygulamalarını kullanarak yetenekli çalışanları çekmektedir. Ar-Ge süreçlerini doğrudan insan gücüyle ilişkilendirerek inovasyonu teşvik etmektedir.

360 Derece Geri Bildirim

Yöneticilerin, astların, müşterilerin ve iş arkadaşlarının katılımıyla elde edilen veriye dayalı bir sistemdir. Temel amacı, çalışanın kişisel ve mesleki gelişimine katkı sağlamaktır.

İş Analizi Yöntemleri

İşin 'emarını çekmek' için kullanılan yöntemler arasında gözlem, birebir görüşme, yapılandırılmış anket, günlük tutma ve birleşik yöntem bulunur. Günlük tutma yöntemi, çalışan için zaman kaybı yarattığı için en az tercih edilen yöntemdir.

Eğitim İhtiyacının Belirlenmesi

Eğitim sürecinin ilk adımıdır. İşgöreni gözleme, teknik el kitapları ve danışmanlarla görüşme gibi yöntemlerle eğitim açığı saptanır. Süreç, planlama aşamasıyla devam eder.

İş Dışı Eğitim (Konferans)

Kolay düzenlenmesi ve masrafsız olması nedeniyle tercih edilir. Özel araç gereç gerektirmez ve kısa sürede çok sayıda kişiye ulaşma imkanı sağlar.

İş Değerleme (İkili Karşılaştırma)

İşlerin isimlerinin kartlara yazılıp tek tek kıyaslandığı yöntemdir. Eğer iş diğerinden zor ise 2, eşit ise 1, kolay ise 0 puan verilir. En yüksek puanı alan en zor iş olarak kabul edilir.

Disiplin Yaklaşımları

Önleyici, düzeltici, kademeli ve yapıcı olmak üzere dört gruptur. Yapıcı disiplin, hatalı davranışı suç olarak değil, rehberlik edilmesi gereken bir sorun olarak ele alır.

Sağlık Tanımı (DSÖ)

Dünya Sağlık Örgütü'ne göre sağlık; yalnız hastalık veya sakatlığın olmaması değil, fiziksel, ruhsal ve sosyal yönden tam bir iyilik halidir.

Sınavda Dikkat Et

İş analizi yöntemlerini (gözlem, görüşme, anket, günlük, birleşik) ve hangisinin en az tercih edildiğini (günlük tutma) mutlaka ezberleyin.
İşletme içi (terfi, nakil, rotasyon) ve işletme dışı (ilanlar, kurumlar) tedarik yöntemlerini birbirine karıştırmayın.
Performans değerlendirme yöntemlerinden 360 derece değerlendirmenin temel amacının 'gelişim' olduğunu unutmayın.
Ücretlendirmenin 7 temel ilkesini (eşitlik, denge, terfi, bütünlük, nesnellik, açıklık, esneklik) liste halinde çalışın.
Disiplin yaklaşımlarının (önleyici, düzeltici, kademeli, yapıcı) tanımlarını ayırt edin; özellikle 'yapıcı disiplin'in cezasız olduğunu bilin.
İnsan kaynakları planlamasının 3 aşamasını (ihtiyaç, arz, plan) sırasıyla öğrenin.