← Ünite 13
Turizm ve Tanıtım

Ünite 13: Turizm ve Tanıtımda Kriz Yönetimi

COVID-19 Pandemisi ve Sanal Turizm
COVID-19 pandemisi dünya genelinde turizm sektörünü durma noktasına getirmiştir. Bu krizi fırsata çevirmek isteyen bazı müze ve tarihi yerler, sanal turlar sunarak insanlara dijital ortamda ulaşmayı başarmış ve kriz döneminde alternatif bir turizm modeli geliştirmiştir.
Çin Yazısında Kriz Sembolleri
Çin yazı dilinde kriz kelimesi yan yana gelen iki farklı sembolle ifade edilir. Bu sembollerden biri 'tehlike'yi (risk), diğeri ise 'fırsat'ı temsil eder; bu durum krizlerin çift yönlü doğasını simgeler.
Kriz Yönetim Ekibinde CEO'nun Rolü
Chief Executive Officer (CEO), kriz yönetim ekibinin lideridir. Kriz planının hazırlanmasında aktif görev alır ve kriz süresince işletmenin tüm hedef kitlelerini yakından tanıyan kişi olarak yönlendirme yapar.
Kriz İletişiminde 24 Saat İlkesi
Kriz anında basın merkezinin ve kriz haberleşme sisteminin (telefon hatları, faks, bilgisayar sistemleri) 24 saat kesintisiz çalışabilir halde tutulması, bilgi kirliliğini ve dedikoduları önlemek için şarttır.

Anahtar Kavramlar

KrizÖrgütün üst düzey hedeflerini tehdit eden, yaşamını tehlikeye sokan, önleme mekanizmalarını etkisiz hale getiren ve hızla tepki gösterilmesini zorunlu kılan beklenmedik gerilim durumudur.
Kriz YönetimiOrganizasyonların karşı karşıya kaldığı beklenmedik durumların etkilerini minimize etmek, kriz belirtilerini önceden algılamak ve bu süreçte etkin iletişim stratejileri uygulamak adına yürütülen planlı ve sistematik faaliyetler bütünüdür.
Proaktif Kriz YönetimiKriz henüz ortaya çıkmadan önce olası riskleri öngörerek önleyici tedbirler almayı, kriz planları hazırlamayı ve kriz anına önceden hazırlıklı olmayı amaçlayan yönetim yaklaşımıdır.
Tepkici (Reaktif) Kriz YönetimiKriz öncesinde herhangi bir hazırlık yapmaksızın, krizin ortaya çıkmasını bekleyen ve kriz oluştuktan sonra duruma müdahale ederek sorunu çözmeye çalışan pasif yönetim yaklaşımıdır.
Kuluçka DönemiKrizin evrelerinden ikincisi olup, geleneksel bilgi ve inançların etkisiyle fark edilmeyen sorunların ve kriz sinyallerinin yavaş yavaş biriktiği hazırlık aşamasıdır.
Hücum SafhasıKrizin doğrudan etkilerinin örgüt çalışanları ve çevre tarafından tamamen anlaşıldığı, krizin önlenemez ve saklanamaz bir şekilde örgütü etkilediği evredir.
Kriz SenaryosuÖrgütün ileride karşılaşabileceği muhtemel kriz durumlarının beyin fırtınası gibi yöntemlerle önceden tahmin edilerek, bunlara karşı uygulanacak eylem adımlarının kurgulandığı taslak planlardır.
Kriz RehberiKriz anında panik ve kargaşayı önlemek amacıyla hazırlanan, kilit personelin iletişim bilgilerini, acil eylem planlarını ve iletişim basamaklarını içeren ve her an ulaşılabilir yerde tutulan pratik el kitabıdır.
Şirket SözcüsüKriz anında kamuoyunu ve medyayı bilgilendirmekle görevlendirilen, iletişim konusunda eğitimli, örgüt adına tek yetkili açıklama yapma hakkına sahip üst düzey yöneticidir.
Kurtarma SafhasıKrizin en önemli özelliklerinin belirlenerek durumun acilen yeniden tanımlandığı ve kriz yönetim ekibinin kriz planlarını uygulayarak olumsuz etkileri gidermeye başladığı evredir.
Yeniden Yapılanma SafhasıKrizin etkileri atlatıldıktan sonra, örgütün gelecekteki olası krizlerle daha iyi baş edebilmesi için mevcut inanç, norm ve prosedürlerin gözden geçirilip güncellendiği son evredir.
Erken Uyarı SistemleriÖrgüt içinde veya dış çevrede meydana gelen ve kriz başlangıcına işaret eden zayıf sinyalleri yakalayarak üst yönetime bildiren proaktif mekanizmalardır.
Kriz Yönetim EkibiKriz durumlarında hızlı ve koordineli kararlar alabilmek amacıyla CEO liderliğinde farklı uzmanlık alanlarından (hukuk, finans, halkla ilişkiler vb.) seçilen profesyonellerden oluşan özel gruptur.
Kriz İletişim PlanıKriz anında iç ve dış hedef kitlelerle, özellikle de medyayla kurulacak iletişimin yöntemini, zamanlamasını ve mesaj içeriklerini belirleyen stratejik plandır.
Çevreden Kaynaklı Kriz EtmenleriÖrgütün kontrolü dışında gelişen; ekonomik dalgalanmalar, teknolojik değişimler, yasal düzenlemeler, uluslararası ilişkiler ve doğal afetler gibi dışsal kriz nedenleridir.
Örgütten Kaynaklı Kriz EtmenleriÖrgütün kendi iç yapısından, katı bürokrasisinden, iletişimsizlikten veya yöneticilerin niteliksizliği ve tecrübesizliğinden kaynaklanan kontrol edilebilir kriz nedenleridir.
Rehabilitasyon ÇalışmalarıKriz sonrasında bozulan örgütsel iletişimi düzeltmek, çalışanların moral ve motivasyonunu yükseltmek ve zedelenen kurumsal imajı onarmak amacıyla yürütülen iyileştirme faaliyetleridir.
KrisisKriz kelimesinin kökenini oluşturan, Yunanca 'ayrılmak' anlamına gelen ve kriz durumlarındaki dönüm noktalarını ifade eden etimolojik kavramdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Turner'ın Altı Evreli Kriz Modeli

Turner kriz sürecini; başlangıç noktası, kuluçka dönemi, belirme anı, hücum safhası, kurtarma safhası ve yeniden yapılanma safhası olmak üzere altı kronolojik evreye ayırarak incelemiştir.

Kriz Öncesi Dönemin Temel Taşı

Kriz öncesi dönemde yürütülen tüm proaktif çalışmaların temelini 'kriz planlaması' oluşturur. Bu planlama, risk analizi ve erken uyarı sistemlerinin kurulmasını kapsar.

Kriz Anında 'Yorum Yok' Demenin Riski

Medyaya karşı 'yorum yok' ifadesini kullanmak, suçluluk veya bilgi saklama algısı yaratır. Bunun yerine sorunun neden yanıtlanamadığı dürüstçe açıklanmalıdır.

Kriz Yönetim Ekibinin Temel Kadrosu

Etkin bir kriz ekibi; CEO, yasal danışman, üretim uzmanı, finans uzmanı, pazarlama yöneticisi, telekomünikasyon uzmanı, halkla ilişkiler uzmanı ve insan kaynakları uzmanından oluşur.

Kriz Senaryolarında Beyin Fırtınası

Kriz senaryoları hazırlanırken tepe yöneticisi başkanlığında 5-6 kişilik çalışan grupları oluşturulur ve beyin fırtınası yöntemiyle kurumu tehdit edebilecek iç ve dış riskler listelenir.

Kriz Rehberinin Saklanma Koşulları

Hazırlanan acil kriz rehberinin kriz yönetim ekibi üyelerinin odasında, evinde ve arabasında her an ulaşılabilecek pratiklikte bulundurulması zorunludur.

Kriz Sonrası Dönemin Odak Noktası

Kriz sonrası dönem özünde bir değerlendirme ve rehabilitasyon çalışmasıdır. Bozulan örgütsel iletişimi düzeltmeyi ve iç/dış hedef kitlelerin güvenini yeniden kazanmayı amaçlar.

Ekonomik Kriz Etmenlerinin Etkisi

Yüksek enflasyon oranları ve büyüme hacminin daralması gibi ekonomik etmenler, ürünün pazardaki talep dengesini bozarak işletmeleri acil fiyat ve üretim kararları almaya zorlar.

Doğal Etmenlerin Yarattığı Hasarlar

Yangın, sel, deprem, hırsızlık ve kasırga gibi doğal etmenler, doğrudan mülkiyetle ilgili kayıp ve hasarlar yaratarak işletmeleri ani kriz durumlarıyla karşı karşıya bırakır.

Sınavda Dikkat Et

  • Krizin Yunanca 'Krisis' (ayrılmak) kökenine ve Çince'deki 'fırsat/tehlike' ikili sembol anlamına dikkat edin; sınavlarda kelime anlamı sorulabilir.
  • Turner'ın kriz evrelerinin sırasını (Başlangıç, Kuluçka, Belirme, Hücum, Kurtarma, Yeniden Yapılanma) iyi ezberleyin; kronolojik sıralama soruları gelebilir.
  • Kriz yönetim ekibindeki üyelerin (CEO, Yasal Danışman, Üretim Uzmanı vb.) görev tanımlarını karıştırmayın; özellikle üretim uzmanının 'kriz içinde kriz' önleme rolü kritiktir.
  • Kriz anında medyadaki 'yorum yok' ifadesinin olumsuz algısına ve bunun yerine gerekçeli açıklama yapılması kuralına sınavda proaktif iletişim sorusu olarak dikkat edin.
  • Kriz öncesi, kriz dönemi ve kriz sonrası dönemlerin sınırlarını iyi çizin; rehabilitasyon ve imaj onarımının sadece 'kriz sonrası' döneme ait olduğunu unutmayın.
  • Krize neden olan etmenleri içsel (örgütsel yapı, yönetim) ve dışsal (ekonomi, teknoloji, doğal afetler) olarak doğru sınıflandırın; hangisinin kontrol edilebilir olduğunu bilin.