Ünite 14: Toplu İş Sözleşmesi ve Toplu İş Uyuşmazlıkları

6356 Sayılı Kanun

7 Kasım 2012 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi konularını tek bir çatı altında düzenleyen temel yasadır.

İşçi Sendikası Yetki Şartı

Sendikanın toplu iş sözleşmesi yapabilmesi için kurulu olduğu işkolunda en az %1 işçi üye kaydetmesi gerekir. Ayrıca işyeri düzeyinde %50+1, işletme düzeyinde ise %40 üye şartı aranır.

Arabulucu Görev Süresi

Resmi arabulucunun görev süresi 15 gündür. Tarafların mutabakatı olması durumunda bu süre 6 iş günü daha uzatılabilir.

Toplu Görüşme Süresi

Toplu görüşmeler, ilk toplantı tarihinden itibaren 60 gün sürer. Bu süre içinde anlaşma sağlanması hedeflenir.

Anahtar Kavramlar

Toplu İş Sözleşmesi (TİS)İşçi sendikası ile işveren veya işveren sendikası arasında yapılan, çalışma koşullarını kolektif olarak düzenleyen sözleşmedir. Örn: Bir fabrikadaki tüm işçilerin maaş ve izin haklarını belirleyen metin.

Normatif Hükümlerİş sözleşmesinin içeriğine doğrudan etki eden ve işçinin çalışma koşullarını belirleyen bağlayıcı kurallardır. Örn: TİS'te belirlenen yıllık 20 gün ücretli izin hakkı.

Borç Doğurucu HükümlerSendika ile işveren arasındaki kurumsal hak ve borçları düzenleyen, bireysel sözleşmeye doğrudan yansımayan hükümlerdir. Örn: Tarafların uyuşmazlık çözümünde başvuracağı yöntemler.

Yetki BelgesiSendikanın toplu iş sözleşmesi yapmaya hak kazandığını gösteren, Bakanlıkça verilen resmi belgedir. Örn: %1 işkolu ve %50 işyeri barajını aşan sendikaya verilen belge.

İşletme Toplu İş SözleşmesiAynı işverene bağlı aynı işkolundaki birden fazla işyerini kapsayan toplu sözleşmedir. Örn: Bir holdingin farklı şehirlerdeki tüm fabrikaları için yapılan tek sözleşme.

Grup Toplu İş SözleşmesiBirden çok üye işverene ait aynı işkolundaki işyerlerini kapsayan sözleşmedir. Örn: Bir işveren sendikasının üyesi olan farklı şirketler için yapılan sözleşme.

ArabuluculukUyuşmazlık durumunda tarafların anlaşmasını sağlamak için görevlendirilen resmi kişinin yürüttüğü barışçı çözüm sürecidir. Örn: 15 günlük yasal süre içinde tarafları uzlaştırma çabası.

Grevİşçilerin ekonomik ve sosyal haklarını korumak amacıyla topluca işi bırakmalarıdır. Örn: Sendika kararıyla fabrikadaki üretimin durdurulması.

Lokavtİşverenin, sendikal uyuşmazlık nedeniyle işçileri topluca işten uzaklaştırmasıdır. Örn: Grev kararına karşı işverenin işyerini kapatması.

Kanun Dışı Grev/LokavtYasal prosedürler (arabuluculuk vb.) tamamlanmadan yapılan grev veya lokavttır. Örn: Arabulucu süreci bitmeden işçilerin kendi kararıyla işi bırakması.

Yüksek Hakem KuruluToplu iş uyuşmazlıklarında erteleme süresi sonunda veya tarafların başvurusuyla kesin karar veren kuruldur. Örn: Cumhurbaşkanı ertelemesi sonrası uyuşmazlığı çözen merci.

Dayanışma AidatıSendika üyesi olmayan işçilerin TİS'ten yararlanmak için ödedikleri, üyelik aidatını geçmeyen bedeldir. Örn: Sendika üyesi olmayan işçinin sözleşme haklarından faydalanmak için ödediği tutar.

Çerçeve SözleşmeEkonomik ve Sosyal Konseyde temsil edilen konfederasyonlara bağlı sendikalar arasında işkolu düzeyinde yapılan sözleşmedir. Örn: İşkolu genelinde standart belirleyen üst düzey sözleşme.

Toplu Hak UyuşmazlığıVar olan bir hakkın korunması amacıyla ortaya çıkan uyuşmazlıktır. Örn: Mevcut sözleşmedeki ücretin ödenmemesi üzerine çıkan tartışma.

Toplu Çıkar UyuşmazlığıYeni haklar oluşturmak veya mevcut hakları geliştirmek için yapılan pazarlık sürecindeki uyuşmazlıktır. Örn: Yeni dönem sözleşmesinde maaş zammı oranı üzerindeki anlaşmazlık.

Diğer Önemli Bilgiler

Grev Kararı Süresi

Uyuşmazlık tutanağının tebliğinden itibaren 60 gün içinde grev kararı alınmalıdır. Karar alındıktan sonra en az 6 iş günü önceden karşı tarafa bildirilmelidir.

Grev Erteleme Süresi

Cumhurbaşkanı, genel sağlık veya milli güvenliği bozucu nitelikteki grev ve lokavtları 60 gün süreyle erteleyebilir. Erteleme kararı Resmî Gazete'de yayımlanır.

İtiraz Süreleri

Yetki tespitine itirazlar 6 iş günü içinde mahkemeye yapılmalıdır. Mahkeme, maddi hata ve süreye ilişkin itirazları duruşma yapmaksızın 6 iş günü içinde karara bağlar.

Sözleşme Süresi

Toplu iş sözleşmeleri en az 1 yıl, en çok 3 yıl süreyle imzalanabilir. Bu süreler taraflarca sözleşme süresince değiştirilemez.

Grev Oylaması

Grev kararı ilan edildikten sonra işyerinde çalışan işçilerin en az 1/4'ünün başvurusuyla grev oylaması yapılır. Çoğunluk greve hayır derse grev uygulanamaz.

Grev Yasağı Olan Yerler

Hastaneler, itfaiye hizmetleri, cenaze işleri, elektrik, su, doğal gaz üretimi ve dağıtımı ile milli savunma işyerlerinde grev ve lokavt yapılması yasaktır.

Sözleşme Yenileme Başvurusu

Mevcut toplu iş sözleşmesinin bitiminden önceki 120 gün içinde yeni sözleşme için yetki başvurusunda bulunulabilir.

Sınavda Dikkat Et

Yetki şartlarını (İşkolu %1, İşyeri %50+1, İşletme %40) mutlaka ezberleyin; sınavda bu oranlar üzerinden soru gelme ihtimali çok yüksektir.
Barışçı ve mücadeleci çözüm yollarını birbirine karıştırmayın; arabuluculuk ve özel hakem barışçı, grev ve lokavt mücadeleci yoldur.
Grev erteleme süresinin 60 gün olduğunu ve bu yetkinin Cumhurbaşkanına ait olduğunu unutmayın.
Sona eren TİS hükümlerinin yeni sözleşme yapılana kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam ettiğini bilin; bu, işçinin hak kaybını önleyen kritik bir kuraldır.
Yetki itiraz sürelerinin genellikle 6 iş günü olduğunu, mahkemelerin de bu konularda hızlı karar verme yükümlülüğü olduğunu hatırlayın.
Grev yasağı olan yerleri (hastaneler, itfaiye, su/elektrik vb.) listeleyerek çalışın; 'hangisinde yasak yoktur' soruları için bu liste hayat kurtarır.