Ünite 7: Afet Triajı: Afetlerde Etkin Müdahale — Önemli Kavramlar

Fransızca kökenli 'trier' kelimesinden türetilen, afet ve acil durumlarda çok sayıdaki yaralının tedavi ve nakil önceliklerini belirlemek amacıyla klinik durumlarına göre sınıflandırılması işlemidir.

Hafif veya orta derecedeki yaralıların yanlışlıkla çok acil (kırmızı) kategorisinde sınıflandırılması durumudur. Bu durum, sahadaki ve hastanelerdeki tıbbi kaynakların, personelin ve ilaçların gereksiz yere tüketilmesine yol açar.

Çok acil müdahaleye ihtiyacı olan ağır yaralıların yanlış değerlendirme sonucu daha düşük öncelikli (sarı veya yeşil) kategorilere ayrılmasıdır. Bu durum, kurtarılabilecek hayatların gecikmeler nedeniyle kaybedilmesine yol açar.

Hayati bulguları stabil olan, tıbbi müdahaledeki uzun gecikmeleri tolere edebilecek hafif yaralıları (sıyrıklar, küçük kesiler) ifade eden en düşük öncelikli triyaj kategorisidir.

Tıbbi müdahaleye ihtiyacı olan ancak hayati tehlikesi bulunmayan, tedavisi belirli bir süre ertelenebilecek 'ağır ama bekleyebilir' durumdaki yaralıları (basit kırıklar, kontrol altındaki derin kesiler) temsil eden ikinci derece öncelikli koddur.

Hayati tehlikesi bulunan ve derhal tıbbi müdahale, stabilizasyon veya nakil gerektiren en yüksek öncelikli (birinci derece) yaralı grubunu ifade eden renk kodudur.

Olay yerinde hayatını kaybetmiş olan veya mevcut sınırlı kaynaklarla hayatta kalma şansı tıbben imkansız kabul edilen yaralıları tanımlayan renk kodudur.

SALT triyaj sisteminde kullanılan, ağır yaralı olan ve mevcut kaynaklar göz önüne alındığında hayatta kalma olasılığı son derece düşük olan, ancak henüz tamamen ölü kabul edilmeyen hastalar için kullanılan bekleme kategorisidir.

Travma şüphesi olan yaralılarda boyun omurlarını koruyarak hava yolunu açmak amacıyla alt çenenin köşelerinden tutularak öne ve yukarı doğru çekilmesi işlemidir.

Tırnak yatağına bastırılarak beyazlatılması ve baskı kaldırıldıktan sonra pembe rengin geri dönme süresinin ölçülmesiyle periferik kan dolaşımının yeterliliğini değerlendiren hızlı fizyolojik testtir.

Çocuk yaralılarda bilinç düzeyini hızlıca değerlendirmek için kullanılan; uyanıklık (Alert), sözel uyaran (Verbal), ağrılı uyaran (Painful) ve yanıtsızlık (Unresponsive) basamaklarından oluşan değerlendirme sistemidir.

Yaralının göz açma, sözel ve motor yanıtlarını 3 ila 15 puan arasında değerlendirerek bilinç düzeyini ve beyin fonksiyonlarının durumunu nesnel olarak ölçen klinik skaladır.

Soğuk veya karanlık gibi kapiller dolum testinin uygulanamayacağı veya yanıltıcı olacağı zorlu saha koşullarında dolaşım kontrolünü sadece radyal nabza dayandıran değiştirilmiş START triyaj yöntemidir.

Yaralıları sesli komutlarla hızlıca gruplandırarak başlayan ve triyaj esnasında turnike, iğne dekompresyonu gibi hızlı hayat kurtarıcı müdahalelerin yapılmasına izin veren CDC tescilli modern triyaj sistemidir.

Yaralı başına sadece 15 saniye ayırarak en hızlı şekilde önceliklendirme yapmayı hedefleyen, solunum ve nabız kontrolünden önce komutlara uyma yeteneğini değerlendiren triyaj algoritmasıdır.