Meslek HastalığıSigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halidir. Örneğin, kömür madeninde çalışan bir işçinin soluduğu kömür tozları nedeniyle pnömokonyoz hastalığına yakalanması bu duruma klasik bir örnektir.
İşle İlgili HastalıkOluşmasında ve gelişmesinde çalışma ortamı ve çalışma şeklinin, diğer kişisel ve çevresel faktörler arasında önemli bir risk faktörü olduğu, iş dışı etkenlerin de rol oynadığı hastalıklardır. Örneğin, bel fıtığı olan bir kişinin ağır elle taşıma işinde çalıştırılması sonucu fıtığının patlaması ve akut klinik tabloya dönüşmesi işle ilgili bir hastalıktır.
İlliyet Bağı (Nedensellik)Çalışanın maruz kaldığı işyeri risk etmeni ile ortaya çıkan klinik hastalık tablosu arasındaki doğrudan, bilimsel ve zorunlu neden-sonuç ilişkisidir. Bir hastalığın yasal olarak meslek hastalığı sayılabilmesi için bu bağın yetkili sağlık kurulları ve inceleme ekipleri tarafından kesin olarak kanıtlanması gerekir.
Pnömokonyozİşyeri ortamındaki inorganik tozların solunması ve akciğerlerde birikerek dokusal reaksiyon (fibrozis) oluşturması sonucu gelişen mesleki akciğer hastalığıdır. Madencilik, tünel yapımı ve dökümhane gibi yüksek tozlu iş kollarında çalışanlarda sıklıkla görülür.
Raynaud SendromuÖzellikle el parmak uçlarında, soğuk veya stresin yanı sıra titreşim (vibrasyon) oluşturan aletlerin kullanımıyla tetiklenen, parmaklarda beyazlaşma ve uyuşma ile seyreden lokal dolaşım bozukluğudur. Havalı çekiç operatörlerinde ve vibrasyonlu makine kullanıcılarında görüldüğü için 'beyaz parmak hastalığı' olarak da adlandırılır.
Mobbingİşyerinde bir veya birkaç kişi tarafından diğer bir kişiye yönelik olarak sistematik bir şekilde uygulanan, kişiyi işten soğutmayı, yıldırmayı ve yıpratmayı amaçlayan psikolojik şiddet, taciz ve baskı eylemleridir. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından zihinsel ve davranışsal bozukluklara yol açan önemli bir psikososyal risk etmeni olarak kabul edilmiştir.
ErgonomiÇalışma ortamının, iş ekipmanlarının, makinelerin ve iş süreçlerinin, çalışan insanın fiziksel, anatomik, fizyolojik ve psikolojik kapasitesine ve ihtiyaçlarına uygun hale getirilmesini amaçlayan çok disiplinli bilim dalıdır. Amacı çalışanın sağlığını korurken iş verimliliğini ve ürün kalitesini en üst düzeye çıkarmaktır.
Yükümlülük SüresiSigortalının meslek hastalığına sebep olan işinden fiilen ayrıldığı tarih ile hastalığın ortaya çıktığı tarih arasında geçebilecek en uzun yasal süredir. Hastalığın meslek hastalığı kabul edilebilmesi için bu süre sınırları içerisinde teşhis edilmiş olması şarttır.
İnert TozAkciğerlerde biriktiğinde belirgin bir fibrojenik, toksik veya alerjik reaksiyon oluşturmayan, sadece fiziksel birikimle sınırlı kalan ancak yoğun maruziyette solunum yollarını mekanik olarak tıkayabilen toz türüdür. Kireç taşı ve mermer tozları bu gruba örnek gösterilebilir.
Fibrojenik TozSolunduğunda akciğer dokusunda kalıcı hasara, bağ dokusu artışına (fibrozis) ve akciğer elastikiyetinin kaybolmasına yol açan yüksek riskli tozlardır. Silis (kum) ve asbest tozları en tehlikeli fibrojenik tozlar arasında yer alır.
Zoonotik HastalıkHayvanlardan insanlara doğrudan temas, salgılar veya vektörler aracılığıyla bulaşabilen enfeksiyon hastalıklarıdır. Hayvancılık, besicilik ve veterinerlik sektöründe çalışanlarda görülen şarbon ve bruselloz mesleki zoonotik hastalıklara örnektir.
Toksik KimyasalSolunduğunda, deri yoluyla emildiğinde veya ağızdan alındığında vücudun hayati organlarında birikerek akut veya kronik hasara, zehirlenmelere ve meslek hastalıklarına yol açan kimyasal maddelerdir. Kurşun, cıva gibi ağır metaller ve organik çözücüler bu gruptadır.
Karsinojen AjanHücrelerin genetik yapısında hasar meydana getirerek kontrolsüz çoğalmalarına ve kanser dokusu oluşumuna yol açan fiziksel, kimyasal veya biyolojik etmenlerdir. İşyerinde maruz kalınan asbest, aromatik aminler ve iyonize radyasyon bilinen en güçlü mesleki karsinojenlerdir.
Çalışmaktan Kaçınma HakkıÇalışanın işyerinde ciddi, yakın ve hayati bir tehlikeyle karşılaşması durumunda, gerekli önlemler alınıncaya kadar çalışmayı durdurma ve güvenli bir alanda bekleme yönündeki yasal hakkıdır. Bu hak, çalışanın tehlikeyi bildirmesine rağmen işverenin gerekli tedbirleri almaması durumunda devreye girer.
