← Ünite 4
Meslek Hastalıkları

Ünite 4: Mesleki Solunum Sistemi Hastalıkları

0.5 - 5 Mikron Arasındaki Tozlar
Bu boyuttaki tozlar solunum sisteminin tüm savunma mekanizmalarını aşarak doğrudan alveollere ulaşır ve akciğerlerde birikerek pnömokonyoz oluşumunda en büyük tehlikeyi teşkil eder.
Sağlıklı Erkekte Soluk Hacmi
Normal dinlenme koşullarında, sağlıklı yetişkin bir erkekte her soluk alışta akciğerlere giren ve her soluk verişte çıkan hava miktarı (soluk hacmi) ortalama 500 ml olarak ölçülmektedir.
Plevral Boşluktaki Negatif Basınç
Akciğeri saran visseral plevra ile göğüs kafesine yapışan pariyetal plevra arasında -100 mmHg düzeyinde negatif bir basınç bulunur ve bu basınç akciğerlerin büzülmesini engeller.
Linyit Madenlerinde Sıfır Risk
Kömür işçisi pnömokonyozu antrasit ve taş kömürü işçilerinde görülürken, linyit madenlerinde solunabilir boyuttaki toz miktarının az olması nedeniyle pnömokonyoz riski bulunmamaktadır.

Anahtar Kavramlar

PnömokonyozAkciğerlerde inorganik tozların birikmesi ve buna bağlı olarak gelişen doku reaksiyonu (fibrozis) ile seyreden mesleki akciğer hastalıklarının genel adıdır. Maden ve dökümhane çalışanlarında sıkça gözlenir.
Solunabilir (Respirable) TozBüyüklüğü 10 mikronun altında olan ve üst solunum yollarındaki süzme mekanizmalarını aşarak akciğerlerin en uç noktası olan alveollere kadar ulaşabilen toz partikülleridir.
SilikozisSerbest kristalize silisyum dioksit (silis) tozlarının solunması sonucu akciğerlerde karakteristik fibrotik nodüllerin oluşumuyla seyreden, geri dönüşsüz ve ilerleyici bir pnömokonyoz türüdür.
AsbestozisDoğada lifsel yapıda bulunan mineral silikatlar olan asbest liflerinin solunmasıyla gelişen, plevral kalınlaşma ve akciğer kanseri riski yüksek olan bir akciğer fibrozisi tablosudur.
BisinozisPamuk, keten ve kenevir tozlarının solunmasıyla oluşan, Pazartesi günleri işe dönüşte göğüste sıkışma hissiyle karakterize, organik toz kaynaklı bir mesleki akciğer hastalığıdır.
Mesleksel Astımİş yeri ortamında bulunan gaz, toz, duman veya buharlara maruziyet sonucu ortaya çıkan, değişken hava yolu daralması ve bronş aşırı duyarlılığı ile seyreden solunum yolu hastalığıdır.
Aşırı Duyarlılık PnömonisiOrganik tozların veya düşük moleküler ağırlıklı kimyasalların solunmasıyla akciğer parankiminde oluşan, ateş, titreme ve nefes darlığı ile seyreden granülomatöz inflamasyon tablosudur.
SiderozisDemir tozu ve demir oksitlerinin solunarak akciğerlerde depolanmasıyla oluşan, fibrotik reaksiyonu zayıf olduğu için genellikle hafif seyreden bir pnömokonyoz türüdür.
VentilasyonHavanın atmosfer ile akciğer alveolleri arasında mekanik olarak yer değiştirmesi eylemidir; soluk alma (inspirasyon) ve soluk verme (ekspirasyon) süreçlerini kapsar.
DiffüzyonAlveollerdeki oksijenin kılcal damarlara geçmesi ve kandaki karbondioksitin alveollere geçmesi şeklinde gerçekleşen, gazların kısmi basınç farkına dayalı yayılma sürecidir.
PerfüzyonSolunum gazlarının (oksijen ve karbondioksit) dolaşım sistemi aracılığıyla dokulara ve akciğerlere taşınması sürecini ifade eden fizyolojik evredir.
Krizotil AsbestSerpantin grubunda yer alan, uzun ve kıvrımlı lif yapısına sahip, sanayide beyaz asbest olarak bilinen ve en yaygın kullanılan asbest türüdür.
Krosidolit AsbestAmfibol grubunda yer alan, kısa ve düz lif yapısına sahip, mavi asbest olarak adlandırılan ve kanserojen potansiyeli en yüksek olan asbest türüdür.
Goblet HücreleriTrakea ve büyük bronşların duvarlarında yer alan, solunum yollarına giren yabancı maddeleri yakalamak amacıyla yapışkan mukus salgılayan özel hücrelerdir.
SiliaSolunum yollarındaki epitel hücrelerinin üzerinde bulunan, mukus salgısını ve yakalanan yabancı maddeleri yukarıya doğru hareket ettirerek dışarı atılmasını sağlayan titrek tüylerdir.
Sidero-silikozisDemir madenlerinde çalışanlarda olduğu gibi, demir tozunun silis tozu ile birlikte solunması sonucu her iki tozun da akciğerde hasar oluşturduğu karışık pnömokonyoz tablosudur.

Diğer Önemli Bilgiler

Asbest ve Sigara Birlikteliği

Asbest maruziyeti ve sigara kullanımı tek başlarına akciğer kanseri riskini artırırken, ikisinin bir arada bulunması sinerjik etki yaratarak kanser riskini çok yüksek düzeylere çıkarmaktadır.

Pazartesi Hastalığı (Monday Sickness)

Bisinozis hastalarında belirtiler hafta sonu tatili sonrası Pazartesi sabahları işe başlandığında en şiddetli düzeydedir; gün ilerledikçe ve hafta içinde semptomlar hafifleme eğilimi gösterir.

Mesleksel Astım Oranı

Dünya genelinde astım tanısı almış yetişkin hastaların %2 ile %15'lik önemli bir kısmının hastalığının arkasında mesleksel maruziyetlerin yattığı tespit edilmiştir.

Aşırı Duyarlılık Pnömonisi Süresi

Duyarlı kişilerin organik tozlarla temas etmesinden 4-6 saat sonra üşüme, titreme, ateş, halsizlik ve nefes darlığı gibi sistemik ve solunumsal belirtiler aniden ortaya çıkar.

Krosidolit Kullanımının Yasaklanması

Akciğer kanseri ve mezotelyoma gibi ölümcül malign hastalıkların gelişiminde en etkili asbest türü mavi asbest (krosidolit) olduğundan, bu türün sanayide kullanımı tamamen yasaklanmalıdır.

Sideroziste 10-25 Yıllık Öykü

Demir tozuna bağlı gelişen siderozis vakalarının neredeyse tamamında çalışanların en az 10 yıl, bazılarında ise 25 yılı aşan uzun süreli bir maruziyet öyküsü bulunmaktadır.

Solunum Fonksiyon Testinde %20 Düşüş

Mesleksel astım tanısında, işçinin iş çıkışında yapılan solunum fonksiyon testi değerlerinin hafta başına göre %20'den fazla düşüş göstermesi en belirleyici tanı kriteridir.

Asbest Alternatifi Maddeler

Asbestin kanserojen etkilerinden korunmak amacıyla sanayide asbest yerine kaya yünü ve cam yünü gibi alternatif yalıtım malzemelerinin kullanılması yaygınlaşmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Toz boyutlarına dikkat edin: 0.5 - 5 mikron arası tozlar alveollere ulaşıp biriktiği için en tehlikeli gruptur, sınavda doğrudan sorulabilir.
  • Linyit madenlerinde pnömokonyoz riski olmadığını unutmayın; KİP sadece antrasit ve taş kömürü işçilerinde görülür.
  • Bisinozis için 'Pazartesi hastalığı' anahtar kelimesidir; göğüste sıkışma hissinin haftanın ilk iş gününde yoğunlaşması bu hastalığı işaret eder.
  • Mesleki akciğer hastalıklarının hiçbirinin spesifik bir tıbbi tedavisi yoktur; bu yüzden en etkin yöntemin 'korunma' ve 'maruziyeti kesme' olduğunu unutmayın.
  • Asbest ve sigara birlikteliğinin akciğer kanseri riskini sinerjik olarak kat kat artırdığı bilgisini sınav sorularında mutlaka arayın.
  • Sağ ana bronşun sol ana bronşa göre daha kısa, kalın ve dikey açılı olması nedeniyle yabancı cisimlerin buraya kaçma olasılığı daha yüksektir, anatomi sorularında karşınıza çıkabilir.